| 1 |
 |
“...6
anja caba den Gobierno i pueblo, a caba di
eali seinia di revolucion a cai den tera frtil.
Na anja 1789 caba Gobierno' mester a taha
bistiraentoe di e denominado divisa i cinta di
libertad na sorabr i cantamentoe di cantica di li-
hertad,' (Plakkaat 1789) i su anja sigiente
Gobierno a haj obligd pa saca disposicionnan
fuerte contra pueblo inferior, (Plakkaat 1790),
Es tempoe ai podiser es disposicionnan por
tabata hustoe ma na nos opinion nan tabata
umamente inhustoe.Na anja 1791 nan mester a
toema medida mas severa ainda, pasobra se-
gun idea di Gobernador i di Conseho (1) ,,bru-
talidad di neger- i raulatonan tabata bai mu-
choe leuw, i nan a determina, koe cada blan-
coe tin permit pa dal neger of mulato, koe
haci cos di brutoe coe n, un golpi sol di ga-
roti i pa entreg despues na fiscal, koe sin
forma di proceso por doen mas castigoe ain-
da, koe mas parti tabata ,,sota coe bara di
watapana. (PI. 1791).
Si na principio malcontentoe di es sita-
cion...”
|
|
| 2 |
 |
“...- 8 -
di es trankilidad i bon orde, koe tabata reina
te na es tempoe ai. (PI. 1795). Pa es moti-
boe sef^un un publicacion di dia 4 di Angus-
tus 1795 Conseho a fiha, koe en adelante:
1*. ningun neger ni ningun bende di color
por sali na caja coe arma, garoti of cocoma-
cacoe ;
2. ningun militar, bao di rango di oficial
por camna coe arma, ora nan ta foi sirbisji;
3. ningun matroos, excepto esnan di bar-
coe di gera nacional, por ta na caja despues
di nueb' or di anochi;
4. toer sjap i cas di balia mester ta cer,
nuebor di anochi;
5*. ningun bende por forma complot of
grupo riba caja;
6*. neger i mulato liber, na caso koe nan
ta riba caja despues di nuebor di anochi,
mester tin un lanterne cend; catiboenan mes-
ter tin aderaiS di un lanterne un permit skir-
bf di nan donjo. (PI. i R. & S. 1795 i 1796.)
Diez tres dia despues koe a publica es or-
denanza catiboenan a lamanta, i na general
peligro, koe tabata menaza tera pa es caso ai,
nabitantenan a loebida pa...”
|
|
| 3 |
 |
“...BeanjoTt, koe tabata trata exclusivamente riba
ofensanan, koe director a had nao pa no re-
conoce naa i Cotnisin Militar den nan calidad,
pasobra e encargo, koe es Comisin hiintoe coe
nan a doena Kikkert, tabata toca uaicamente
asuntoe di defensa. Aderaas Valteau a papia tam-
be diferente keho masjar fuerte contra senjor
director interino i a persiati pa doen retiro i
mand na Guadeloupe of Holanda. Baiidouin,
a bisa ainda, koe, si Oonseho no ta risca kita
director, lo el haci esai riba dj mes i koe lo
el pone un barcoe na disposicion pa sak foi
tera. Despues Fa/teau a declara, koe lo no sali
coe SU barcoe foi isla, promer el a saca Beaujon
i a insist!, pa jama director p bini reunion
pa defend. l a ofrece pa el mes bai jam
1 trecle, si el no kier a bini. Despues di un
deliberacion chikitoe ma fuerte, Oonseho a nom-
bra dos miembro pa pidi Beaujon presenta na
reunion. Ma director a larga nan sabi, koe
el ta sinti su curpa muchoe indispuesto i con-
movf pa loke nan...”
|
|
| 4 |
 |
“... tera ta na de donder.
Si te na anja 1799 pueblo a moenstra sii
malcontentoe coe paskin i folleto di bofon, es
anja ai ta na manoe Salbador di Providencia sol
tabata di_ gradici, koe Curagao a keda warda di
un calamidad grandi, como Bios a dispone pa un
bomber pasion, lo a haci ideanan di mas me-
bor fracasa. (1.)
(1) Como mi a jega, na e sneesonaii, koe autornan Bosch,...”
|
|
| 5 |
 |
“...- 45
kizas iinicamente coe un intencion *
koe pastoor, aniraS, pa un ^elo santoe i se UQ
toer probabilidad, excite pa alg P jg
dje conspiracion di Tierce a larga an seducie
na es paso ai, pa cuyo tambe lo el
no toema es expresionnan di \ a
loe Lueffo Lfiuffer a sigura pastoor, koe a
toema tofr medida tocanti
pa sigura trankilidad di Colonia i koe Conse
ho lo sigi den e asuntoe di Tierce coe e mes
prudencia, manera a socede te aw or. bo
declaracion pastoor a l^^^a contentoe.
Conseho, koe a bolbe sigi su :
a bini unbez coe boz unamme na es ye^olucion
koe ta masjar peligroso, pa haci un i
gacion hudicial ordinario den es asuntoe, pa
tiboe koe cmplicenan den_ es asuntoe pa mee-
doe koe awor por descubri nan, lo ^a capaz_
haci toer nan ultimo esfuerzo;
nan awor, manera nan conducta ta moens ,
caricia pa speranza, koe ningun hen ^
nan intencion, lo warda nan di a
cos. Conseho a toema re^lucion anto pa de
ocho dia di tern el saca for di tera pa
encarga...”
|
|
| 6 |
 |
“... Ainerii-ano i di otr(vnacion neu-
tral, tan pronto koe nan tabata na bista dje isla-
nan menciona. (Plak. 1799). .Ma e piratanan
no a haci niuchoe caso di es tahamentoe. Asi-
na e barcoe pirata La, Fmcaisirs, captan
Baisse, bao di tiroe di forti Amsterdam, a coe-
ri tras dje brik americano, Determined Rovef
sin haci cuenta di tiroenan di forti. El a haci
e brik coeri subi tera i a poer.sigi tripulacion
te hasta na tera, ma mes ora La,affer-a, raanda
troepa, koe a obliga tripulacion dje barcoe pi-
rata di stop SU poersigicion i koe a logra los
e brik tambe. On otro biaha e barcoe pirata...”
|
|
| 7 |
 |
“...'-fr
Han nan no tabata conoce. Nan a deter-
mina tarnbe, koe pa tantem lo no entrega nin-
giin sucesion, koe ta toca na personanan koe
bira mondig, ,,ma toer esfuerzo, koe nan a
haci pa kita penuria di placa, a keda ente-
ramente sin exito.
Entretanto cuater fragata Frances, koe a ej-
ga aki, a bolbe costa Colonia un bon siima pa
facilita nan viveres, motiboe pakiko Conseho a
resolve dia 5 di November 1798 pa saca un
ley pa obliga hende fia placa. Coe publicacion'nan
a ordena habitantenau pa promer koe dia 31 di
December doena op na Conseho nan rikeza di
propiedad ffha, hypotheek,catiboe i ,,otro prue-
ba di propiedad. Segiin es lista un corai.sion
nombra pesai a decidi i ordena cada hen-
de : ,,pa di su propiedad el fia Cxobierno 4 por
cientoe den cuater termino, cada un di tres
luna, na letra riba Comision na la Haya
of obligacion na 5 por cientoe na encargo di
tera.
Despues di toer loke nos a conta, no tin
mester di mas prueba pa moenstra koe encargo
di...”
|
|
| 8 |
 |
“... particularuiente coe re-
lacion na e mal situacion di finanza di tera, ta-
bata haci Conseho iucapaz pa por acepta es
ofreceraentoe amistoso. Gobernador a bai den
un otro cuarto, camina el a tende Bresseau i Jean-
net.
Despues di un conferencia di mas koe dos o-
ra Lauffer a regresa den Conseho i a bisa miem-
bronan, koe Bresseau a pone keho tocanti sa-,
camentoe di Tierce i drechainentoe di ,, Vengean-
ce, loke nan no a haci basta liger, ma tocan-
ti es puntonan ai Lauffer a doen infortna-
cion i a haci keda completameute satisfecho....”
|
|
| 9 |
 |
“...- 60 -
cs coe algun di su oflcialnan pa haci un pa-
so coe n den stad, pa coinbence nan, koe ta
imposibel pa poerba haci un atake na sorpre-
sa. Tambe el a periniti Bresseaa pa ba-
ba SU troepanan na tera i pa larga nan pone
nan campamentoe na Otrabanda, ma Laaffei
a taha inmediatamente toer moveraentoe dje
barcoenan pa nan bai para na klip di Otra-
banda, foi oenda nan lo por a tira ribastad;
mientra nan tabata para awor basta cerca
tera, koe, nan cajonnan por tabata di poco pro-
becho pa nan.
Bresseau, koe a priininti di bai un bez, tabata
tarda bao di toer sorto di pretexto, un biaba pa
motiboe dienferrnedad di su bombernan, un otro
biaba pa rnotiboe koe nan notiricoerainda of mu-
nicion, etc. Ma portin dia 9 di Augustus el a kita
SU mascarada, adirigi na Conseho, kehandoriba e
conducta eneiniga, koe nan a toema contra
dj, i a manda pa Conseho un copia dje Ma-
nitiesto di Agencia di Guadeloupe di 14 Juli
1800, coe e capitulacion, koe tabata pertenece
na es...”
|
|
| 10 |
 |
“...- 63
tunadaiiente a keda ward,, corao el ta sinja
nos com hendenan di es tempoe aja a liuzffa si-
tuacionnan existente i LaufferAi kende
tin diferente opinion aki na colonia; pesai, mi
ta copi aki:
Conciudadfinonan I
Si mi ta trece coe atencion dilanti mi spiritu e Trata-
do dl Amistad i di Alianza di dia 16 di iuna di Mei 1795
koe tabata firmd i coarma den nos i Repblica Francs- si
mi ta larga sigi aitras, un pa uu, toer correspondencia i
negociacion, ademas e diferente circunstancianan, koe a so-
cede asina leuw koe nos sabi, for di es tempoe ai te den
luna dl Augustus di anja pasA den nos repblica i es rep-
bhca mencionA; si mi ta figura mi ainda e notificacion
tan conoci di banda di Poder Ehecutivo di Repblica Fran-
ces dirigi na nos, tantoe di e atake, koe tabata spera di
Inglesnan, loke a socede poco tem pasA noema riba teri-
torio BAtavo, como duranti di gera despues koe Inglsnan
a baba na tera, anto mi ta haja toer sigurA, sf, coe exclu-
sion dl toer duda...”
|
|
| 11 |
 |
“...68 -
Na In^ar di a contesta carta di Jeannet, Lavtffei
a raanda bisa e coraaiidante di forti di San
Michiel, e cargador di bandera C. G. Fickers
(Rekw. 1810), pa juda Francsnan tantoe koe
por. Sn manece trainerdia bientoe a lamanta i
nan tabata pa sali, ora Fickers a haja noticia,
koe p'abao tabatin cincoe barcoe na Sista, i doa
di nan coe bela cuadrata. Comandante di for-
ti a bisa genera! Jeannet es noticia i el a raoen-
stra e genera! tarabe, koe e! ta sust, pa es bar-
coenan ai, como batena di es forti tabata mal
arra^ i koe el por a dispone solamente riba n
cajonero blancoe, asina, si socede un atake di
enemigoenan, lo e! no por protega troepa n bar-
coenan Frances. Es ora ai Jeannet a pone af-
gun bomber na disposicion di es comandante,
pa motiboe koe e! por a falta afgun for di e 1200
koe el tabatin. Fickers a resolve di probecha
di es ofrecementoe i por escrito el a pidi Jeannet
pa jud coe toer medio. Pesai ./eanr/et a baba
troepa na tera i el a larga...”
|
|
| 12 |
 |
“...- 70 -
Lauffer a bandona su cuartel general, largan-
do SU ekipage atras. Aki Bressau su inforrae
ta caba.
Den notulonan di Conseho ta paree ainda,
koe dia 7 di September troepanau Prancs a
jega te na Roode Weg, koe nan a bati e troepa-
nan, koe a manda contra nan, den uu luclia
fatal i koe Francsnan a ocupa posicion na
Otrabanda, camina nan a tira terribelmente foi
den cas i tras di skina di cajanan riba stad i
forti, loke a causa koe dia 10 di September ca-
ba hopi di nos pueblo tabata herida i a
moeri. Segun e carta menta di Bresseau, di
nos banda fortinan Amsterdam i Republiek a
tira continuamente, ma a causa mas danjo na
propiedad di habitantenan, koe na Francsnan,
koe tras di casnan tabata bon sigur,.
Dia 10 September nan a haja judanza coe
iegada di fragata ingls Nereide, captan Frederick
Watkins, koe a ofrec pa saca Francsnan foi
tera, basta koe tabata pone isla bao di pro-
teccion di Inglsnan. Como Conseho no kier a
trata atrobe el sol, Conseho a...”
|
|