| 1 |
 |
“... cohle preso na su biaha for
di Holanda, :ua koe no a misji coe su per-
sona, su bieu i su papelnan, no obstante
koe nan a kita toer cos for di su companje-
[1] Miembronan di es comision tabata ; kaptein di marina
Kikkert, kaptein-comandante di burgernan Lauffer, oflcial
di marina Heshusius, kaptein di artiljerla Gravenhorst, kap-
tein di infanteria Hagenberg, kaptein di artiljeria di warda
nacional Brugman, kaptein di genie Creefts i iSr. de Barrj co-
mo secretario....”
|
|
| 2 |
 |
“...BeanjoTt, koe tabata trata exclusivamente riba
ofensanan, koe director a had nao pa no re-
conoce naa i Cotnisin Militar den nan calidad,
pasobra e encargo, koe es Comisin hiintoe coe
nan a doena Kikkert, tabata toca uaicamente
asuntoe di defensa. Aderaas Valteau a papia tam-
be diferente keho masjar fuerte contra senjor
director interino i a persiati pa doen retiro i
mand na Guadeloupe of Holanda. Baiidouin,
a bisa ainda, koe, si Oonseho no ta risca kita
director, lo el haci esai riba dj mes i koe lo
el pone un barcoe na disposicion pa sak foi
tera. Despues Fa/teau a declara, koe lo no sali
coe SU barcoe foi isla, promer el a saca Beaujon
i a insist!, pa jama director p bini reunion
pa defend. l a ofrece pa el mes bai jam
1 trecle, si el no kier a bini. Despues di un
deliberacion chikitoe ma fuerte, Oonseho a nom-
bra dos miembro pa pidi Beaujon presenta na
reunion. Ma director a larga nan sabi, koe
el ta sinti su curpa muchoe indispuesto i con-
movf pa loke nan...”
|
|
| 3 |
 |
“... hasta di nos Aliadonau, nacion fran-
cs, koe tabata aki for di dia di cambio di gobierno; i
koe algun accion di es Senjor Director interino menciond,
a doena ocasion di mas, p perde e confianza.
Asina ta, koe nos,mirando claramente toer desgustoe
i incombeniencia, koe mester sali toer dia for di un gobier-
no, koe toer hende tin desconfianza den dj, mask nos
no kier haci nada koe ta desagradabel i alarraante, tratando
den di esai coe aviso i aprobaoion dl Conseho combind,
pa evita toer desgracia i pa efeetua i favorece bienestar
i trankilidad di es Isla, a resolve, pa kita e menciona-
do Senjor Jan Jacob Beaujon provisionahnente di puesto
di Director interino i pa scohe i pone na su lugar Sr.
Joban Rudolf Lauffer, Kaptein di Burger i Conseho di
es Isla aki, pa ocupa provisionalmente puesto di Director
interino, coe toer su privilegio, i pa ocupa i ehecuta es
puesto mescos i mes manera koe e mencionado Senjor
Jan Jacob Beaujon.
Pesai ordenando i mandando toer Empleado i...”
|
|
| 4 |
 |
“...32
bin defend, loke Conseho a alirma koe el por,
pa motiboe; koe percuracion pa siguridad i
bienestar di colonia tabata encargS, na Conseho.
Poco tempoe despues Wiertsz a dirigi un car-
ta masjar impertinente na Conseho, kehando
koe Conseho no tabata pone un fin na desor-
denan, koe tripulacion di barcoenan pirata fran-
cs tabata haci toer dia, i no tabata mantene
Buficientemente orde, trankilidad i siguridad
di personanan. Riba es keho Conseho a (con-
testa segun su idea coe un tono calmo,
ma Wiertsz tabata pensa di enterainente otro
manera airiba i a responde, ,,koe miembronan
di Conseho tabata kere nan muchoe gran senjores
i koe el no tabata fada su cabez coe nan expre-
sionnan semper impercinente.
Pleitoe di Israelitanan di e principal snoga
Mikw Israel coe esnan di tempel Neve Sa-
lom, [koe tabata^ desea di kita for di autoridad
di Parnassim i di Conseho di principal snoga
(Rekw. 1797),] es pleitoe tambe a contribui ho-
pi na es desordenan presente. Aki...”
|
|
| 5 |
 |
“...- 34 -
ra esai coe desprecio, ma nalugar koe esai a
bira mas poco, el a laira peor, asina koe dia
30 di Mei Conseho a saca un publicacion contra
plamadornan di tal escritonan infame i
el a ordena, koe un boerdugoe lo kibra i ki-
ma toer sorto di escritonan, asina koe nan por
podera di nan, bao di un horca, koe nan lo tra-
na expresamente pesai: ,,pa moenstra na cada
bende indignacion hustoe di Conseho. (Plak.
i N. 1799). Mas parti di es folleto ai tabata na
Frances i nan tabata atribui nan probablemen-
te coe derecho na e refugiadonan Frances, koe,
si nan no tabata skirbi nan, anto alomenos nan
tabata, plama nan. Ma den algun di es escritonan
ai nan no a respeta ni e popular Lauffer, pasobra
burgernan no por a wanta, koe Lauffer tabata o-
cupa puesto di gobernador i di kaptein-comman-
dant di Burgernan tambe. Asina nan a haja e.
o. un papel, koe tabata bisa:
Nos kier un kaptein di burgernan
Sino nos ta loebida, koe nos ta sbdito.
Mester kita e monopolista
Sino...”
|
|
| 6 |
 |
“...- 36 -
hert, i fiscal C. Spencer (1) a asisti n> pa su-
plica di Gobernador Lauifer a doena di cono-
ce koe el a larga convoca es reunion pa pone
na conocetnentoe di Conseho e situacion peligro-
sa i penosa, koe colonia ta den i pa delibera,
huntoe coe Conseho, e medionan pa kita es ca-
lanfiidadnan, koe tabata menaza colonia inclis-
pensabletnente. El a participa Conseho, koe, a-
pesar koe el tabata sabi rnasjar bon di un cierta
negociacion secreta, koe tabatin den al^n
habitante di isla, koe tabatin pa fin: cambia
Gobierno, el a haja es dia ai noeiua ciertoe no-
ticia, koe e general Frances Urbain de Vanx,
Agente di Poder Ehecutivo di San Domingo aki
na isla, no tabata solaraente den es negociacion
secreta ma koe el tabata hasta ^cabez; koe
es negociacion secreta lo no limit solamente
na un cambio den Gobierno ma koe el tabatin
pa fin tambe forma un rebelion general den ne-
fi-ernan, manera por a mira claramente lor di e
expresionnan, koe de Yaux a usa na...”
|
|
| 7 |
 |
“... administradornan di leeskamer dy
pa regia e likidacion di propiedad fierce i pa
nidi (fobernador pa encarg coe barcamentoe di
Tierce, loke Lauffer a priminti.
*
ii
Di es manera ai anto nan tabata librS, di
tres husped trabahoso, ma esai no a kita mai-
contentoe di bargeman di
demas di e causanan ya ment, di pleitoe di bur-...”
|
|
| 8 |
 |
“...'-fr
Han nan no tabata conoce. Nan a deter-
mina tarnbe, koe pa tantem lo no entrega nin-
giin sucesion, koe ta toca na personanan koe
bira mondig, ,,ma toer esfuerzo, koe nan a
haci pa kita penuria di placa, a keda ente-
ramente sin exito.
Entretanto cuater fragata Frances, koe a ej-
ga aki, a bolbe costa Colonia un bon siima pa
facilita nan viveres, motiboe pakiko Conseho a
resolve dia 5 di November 1798 pa saca un
ley pa obliga hende fia placa. Coe publicacion'nan
a ordena habitantenau pa promer koe dia 31 di
December doena op na Conseho nan rikeza di
propiedad ffha, hypotheek,catiboe i ,,otro prue-
ba di propiedad. Segiin es lista un corai.sion
nombra pesai a decidi i ordena cada hen-
de : ,,pa di su propiedad el fia Cxobierno 4 por
cientoe den cuater termino, cada un di tres
luna, na letra riba Comision na la Haya
of obligacion na 5 por cientoe na encargo di
tera.
Despues di toer loke nos a conta, no tin
mester di mas prueba pa moenstra koe encargo
di...”
|
|
| 9 |
 |
“...- 60 -
cs coe algun di su oflcialnan pa haci un pa-
so coe n den stad, pa coinbence nan, koe ta
imposibel pa poerba haci un atake na sorpre-
sa. Tambe el a periniti Bresseaa pa ba-
ba SU troepanan na tera i pa larga nan pone
nan campamentoe na Otrabanda, ma Laaffei
a taha inmediatamente toer moveraentoe dje
barcoenan pa nan bai para na klip di Otra-
banda, foi oenda nan lo por a tira ribastad;
mientra nan tabata para awor basta cerca
tera, koe, nan cajonnan por tabata di poco pro-
becho pa nan.
Bresseau, koe a priininti di bai un bez, tabata
tarda bao di toer sorto di pretexto, un biaba pa
motiboe dienferrnedad di su bombernan, un otro
biaba pa rnotiboe koe nan notiricoerainda of mu-
nicion, etc. Ma portin dia 9 di Augustus el a kita
SU mascarada, adirigi na Conseho, kehandoriba e
conducta eneiniga, koe nan a toema contra
dj, i a manda pa Conseho un copia dje Ma-
nitiesto di Agencia di Guadeloupe di 14 Juli
1800, coe e capitulacion, koe tabata pertenece
na es...”
|
|
| 10 |
 |
“... di mas chikitoe, koe nos Repblica no figura-
tivamente-- pa mi expresa mi di otro manera,no pro forma
of pa apariencia, sino berdaderamenteisolemneraente ta reco-
noci declarA dilanti mundoehenter pa un Repblica liber iinde-
pendiente, koe no ta indigna, ma koe na contrario a me-
rece mas bien, pa inters di Repblica Francs, pa ta ba-
lud 1 apreciA como di promer aliado di es Repblica.
Mi ta invita ken koe ta di critica esai, si el por
Si ta berdad anto, koe nos Repblica ta un Repbli-
ca Iiber 1 indepeiidiente, auto ta koe colonianaii of lu-
garnan dependiente di nos Repblica ta para inmediatamen-
te bao dl su order i gobierno, ma di ningun modo bao di
algun otro nacion.
dilanti mi spiritu e dusji sosiego,
pridad di bida i posecion, koe cada un ta goza aki na
isla, no obstante e golpinan terribel i funesto, koe tabatin
asina tantoe bez desde gobierno laudabel i paternal di nos
dignfsimo Gobernador Lauffer, anto mi ta puntra, si por
tin un bende, koe !o desea di kita...”
|
|
| 11 |
 |
“...- 65 -
forti Amsterdam, kendenan a declara como un
boz, koe lo no entrega Curagao nunca na Pran-
cesnan. Coe un carta a larga Bresseau sabi di
resolucion di Conseho, koe Conseho a mitig un
poco pa e ofreeementoe pa juda troepanan
Frances, asina tantoe koe por.
Agente Frances, koe a haja sabi di es reso-
lucion, kier a haja coe violencia loke nan a neng;
ma pa haci esai el tabata kere judanza di Pitot
necesario i el a ordena Pitot pa ponle coe su
fragata La Vens;eance bao di su order. Ma Pi-
tot a nenga obstiuadamente pa toema parti
den traicion di Bresseau i, ora Bresseau kier a
moenstra su poder i koe el kier a bai bordo di
La Vengeance pa pone Pitot preso, Pitot a me-
naza pa tira e Agente, si el bini na bordo, ca-
ba el a hiza su bela i el a bai (11 Aug).
Mirando priva di es judanza, Bresseau a
kita SU idea pa usa violencia i a persisti un
biaha mas cerca Conseho pa acepta es corabe-
nio, ma Conseho a keda coe su resolucion. Bres-
seau a pidi tambe aclaracion...”
|
|
| 12 |
 |
“... algun bombernan
ocupa baterfanan di forti. E barcoenan a ancfa
mas na tera i esai tambe a pone na conoce-
mentoe di Gobernador.
Sn manece ocbor di anocbi comandante di
forti a anuncia Jeannet, koe Gobernador taba-
ta na camina pa San Micbiel na cabez di un
patruli i koe pronto lo el jega; ma e coman-
dante di forti no a bisa Jeannet uada di order,
koesegun a resufta despues, e comandante di
forti a baja pa bisa Jeannet pa kita su bom-
bernan for di forti, pa motiboe koe Gobernader
tabatin suficiente poder pa defende troepa- i
barcoenan Francs contra cada atake eaemi-...”
|
|
| 13 |
 |
“...^
- 69 -
goe,loke Bresseau tabata jama un pretexto.
Es anochi ai, koe nan a tende tres tiroe co
intermedio di 10 minuut, naii a supone, koe
bateria di Pieterrnaai tabata tira riba barcoe-
nan Ingls, koe tabata pasa, ma pronto a re-
sulta, koe es tiroenan ai tabata tiroe di alar-
ma, loke Fickers tabata busca toer modo di
sconde pa Jeannet, ma por nada. Unbez Fran-
cesnan a manda un patruli pa informacion. Des-
pues di dos ora nan a bini i a bisa, koe Laiiffei
ta acampa coe 600 bomber na e coenucoe
Blauw 1 koe el tabata marcha pa San Mi-
chiel na cabez di 250 bomber, probablemente
pa obbga Francsnan pa biza bela i di entre-a
nan na arbitrariedad di Inglsnan. Francsnan
a pone warda i su raanece un di nan a rapor-
ta, koe Laulfer a pasa anocbi den campamen-
toe den mondi camina un piedra tabata su
coesmtji ma koe el a kita es lugar atrobe
riba consebo di e emigrado Rabaine, koe a
rnoenstre pehgro di su posicion. Nan a bi,-,a
Jeannet tambe, koe Laulfer a ^eclara...”
|
|