| 1 |
 |
“... existente tabata limit na emncipado-
nan sol, despues di declaracion di gera di Ho-
landa coe Francia (dia 1 di Februari 1793),
es noticia ai a jega aki dia 3 di April 1793
lor di gobernador Runnels di San Eustaquio,
(1) Den sigimentoe di es articulo camina ta papia di
Conseho, semper ta nitica: Gobernador huntoe coe Conse-
ho, excepto den es casonan, koe hende ta mira cl,, koa
Gobernador no tabata trata huutoe coe Conseho.
Si nos ta cita despues di documentonan oficial, sigien-
te letternan ta niiica: PI. = Plakaat. Kekw. = Rekwest.
N; = Notulo di Conseho. B. & S. = Resolucion i Sentencia....”
|
|
| 2 |
 |
“...7 -
(PI. 1793) a coeminza forma den Burgernan
partida na fabor i partida contra ideanan
francos (1). E antiguo miembro di Conseho
Hansz coe su roeman i senjor Comelis Berch a
para na cabez di partida revolucionaria, (R. &
. 1793) i tabata pronuncia discurso coe pue-
blo i soldaat pa nan lamanta, asina koe dia
21 di Mei 1793 Conseho mester a larga pro-
clama un publicacion pa taha toer hende ,,pa
pronua#ia(fidiscurso, koe por sirbi pa perhudi-
ca honor i reputacion di Gas Real di Oranje,
of koe por critica of huzga constitucion di
gobierno holands, mientra cada hende, koe
a tende tal discursonan, tabata obliga pa
participa fiscal esai inmediatamente, ,,bao di
castigue, koe nan lo consider manera si ta
el mes tabata autor di es discursonan. (PL
1793). Despues nan a completa es publica-
cion coe es un di Estadonan General di dia
24) di April 1794, koe tabata taha toer hen-
de ,,di tin algun correspondencia of connexion
coe actual Gobernadornan di Francia, nan em...”
|
|
| 3 |
 |
“...9
order di Conseho di Colonia*, bisando cada
un flea na nan empleo i no haci nada pro-
mer koe saca ordenanza di colonia. (PI. 1795).
A bini aki cerca ainda, koe na principio di
anja 1796 a plama nobo, koe miernbronan di
isla tabatin relacion coe Inglsnan i koe nan
kier a entrega nan nos colonia pa ward asi-
na pa Stadhonder. (PI. 1796). Aunke foi carta di
persona ptarticular, koe a bini for di Holanda,
nan a tende despues koe nan a declara pues-
to di Stadhouder i Alianza coe FraUcia expi-
r., toch tantem koe no publica esai aki na
colonia, gobierno tabata sigi existi, sostene pa
militar. Esakinanapesardi opinion diferente, taba-
ta kere nan oblig, pa nan huramentoe, tantem
no a dispensa nan oficialmente di esai. Ma e
partida revolncionaria no a aprecia es conduc-
ia di guarnieion. Distiirbio di burgernan coe
militar tabata toema toer dia mi caracter mas
serio, e. o. ,,un troepa di hende coe cocard
francs nacional i anna coe pistool i houwer
a ataca schout-bij...”
|
|
| 4 |
 |
“...
tabata dilanti forti Arasterdatn coe su barcoe
di gera (fragata). El a larga carga su cajon-
nan, abri porta, caruina cajounan tabata, i a
menaza guarnicion pa haci un descargo coin-
pleto riba nan si troepa inarcha riba Burger-
nan. Su naanec a sali un publicacion di Oon-
seho, koe tabata contene trobe mes orde-
nanzanan, koe ya tabata taha cainnainentoe coe
arma; aderaas Conseho di Colouia a spierta toer
pa conserba trankilidad i orde, ,,pasobra Conseho
tabata experimenta coe duele di mas grandi, koe
algun mal hende a trata di haci algun cambio ri-
ba nan mes poder, pes motiboe a lamanta pue-...”
|
|
| 5 |
 |
“...- 20 -
ronan di biaha; mientra el a bai for di Bar-
bados na Demerara coe un barcoe iiigds i a
tene conferencia aja coe su roeman, Gobernador
Anthonie Beaujon, koe poco tern despues a en-
trega colonia na Inglsnan sin ningun resisten-
cia. Koe director bao di un tal desconfianza, podi-
ser corapanj, coe jaloers di poder, ].o bini
na choke coe Coraision Militar, toer hende
tabata mira padilanti. Loke a socede pa pro-
tner bez dia 10 di November, dia koe e Comi-
sion a pidi Beaujon pa convoca Conseho huntoe
coe Comision. Ma el a nenga di hacie, sin sa-
bj padilanti, kiko Comision tabata desea di pa-
pia den es Conseho. Ma ora Wiertsz a parti-
cipa director, koe tabata pa asuntoe militar,
nan^a convoca e reunion, koe nan a pidi.'Na es
ocasion ai nan a papia riba e publicacionnan
di Estadonan General, koe nan a haja den pa-
pelnan di de Veer, i koe tabata trata riba ki-
tamentoe pa semper di puesto di Stadhouder i ri-
ba alianza coe Francsnan, tocanti cuya publica...”
|
|
| 6 |
 |
“...te di enemigoe di afor como pa otro motiboe, ta di tal
sorto, koe es eircunstancianan ta exigi no solamente un Gefe
supremo atento, activo i zeloso ma tambe pa motiooe di
conserba trankilidad i bon orde i pa efectua e union tan
necesaria, koe tabata falta asina tantoe tempoe, mester
exigi na particular un tal Gefe supremo, koe tin coinple-
tamente toer confianza di burger- i habitantenaii di es isla
i di toer otro, koe ta para bao di su gobierno; i como nos
a haja sabi for di toer pieza. koe a jega na nos conoce-
mentoe na ocasion di kehonan i dificultadnan, koe tantoe
Senjores Valteau i Baudouin, comandante di fraga anen
francs nacional La Pense i Thetis, koe tabata den
es haf aki ltimamente, koe Comision Militar a doena
na Conseho combinfi, contra Senjor Director interino Jan
Jacob Beaujon, i koe nos a haja sabi foi muchoe circunstancia
mas, koe es Senjor interino menta a perde toer couan-
za no solamente di Burger-i militarnan i pues 1' toer
hende di es Isla, ma...”
|
|
| 7 |
 |
“...- 4.0
diendo es noticia, a larga pidi Sasportas es
papel ai ma el a nenga di doen na nmgun
otro hende sino na Gobernador sol i a larga
pidi Gobernador di priminti, koe si el doena
e papel, Laser sol lo leze. Gobernador a
larga bisa Sasportas koe si.. El a haja es ora
ai e papel den un envelop selja, caba el a bai
lez den un otro cuarto.
Despues di mei ora di ausencia, Gobernador
a bolbe bini den sala di reunion i a participa
Conseho, koe apesar koe el a prirninti di no
por a revela contenido di es papel, el ta con-
sidera sin embargo pa su deber di doena Con-
seho algun splicacion i pesai el a bisa, koe
den e papel tin un instrnccion, koe Agencia di
San Domingo a doena Sasportas tocanti ciertoe
expedicion secreta, koe Sasportas i c/e vaux
tabata encarga coe n i tocanti cnyo destino
el por a sigura Conseho, koe esai tabata su-
mamente peligroso pa trankilidad i siguiidad
di colonia. Pa tantem Conseho a keda conten-
toe coe es declaracion i a resolve pa tene Sas...”
|
|
| 8 |
 |
“...- 44 -
koe nan had es expedicion, nan trece un
cambio den Gobierno di aki i pa causa d
es manera un revolucion general na es co
'Lffer a pidi Gonseho pa no procede or-
^narfameutneu es asuntoe; iha pa toema,
iun resolucion politica, tal raedidanan tocan-
ti Tierce koe Conseho ta kere necesario, p
motiboe si trata es asuntoe manera uu asun-
toe criminal ordinario, lo causa desagrado mu-
Soe grandi i masjar tantoe peligroso pa tran
viiiflnfl i si^urid3d di gs colonia.
delibera riba es
nroDOsicion di Gobernador, Pastoor Sohmck a
ffdfpa papia coe Conseho i despues koe nan a
oerm?ti^ Su Re^erendo a pidi pa bise di ki
permiue, o tabata miem-
b^di directiva di Comunidad Romano Cato-
r ; tnhata oarce koe nirigun hende no kier
lico 1 tabata paro^^
hoor' publicamente manera forma di pbier-
So epuEno tabata exigi (segun uu hurista
no repumic . . 5iica e kehonan, koe
SSn tin contra djl E^pastoor, koe, segun hui|
rli Coio a comport na es ocasion ai
maSar kisoleAte i...”
|
|
| 9 |
 |
“... nan impor-
ta aki! asina koe toer hende tabata obliga di a coempr
Loterirna^donal tabata consisti di 4000 '2000
premio i 24 aproximacion, i tabata parti na 4 clase.
S "iS nt pr.to' I' Pi 250 1
Ps. 250 pa riba tabata desconta 12% na labor 5
di 1'DreniioTian menor tabatm un descuento di
a hunga es loteria ai
traps D Cardoze tambe a haja permision pa tralia un
foteria, bao di condicion pa paga Gobierno un derecho.
/...”
|
|
| 10 |
 |
“...49
bata saca muchoe ^yanancia coe es negocionan.
Pesai na anja 1797 Conseho a resolve pa ha-
ci nn siiplica na habitautenau i pa haci nu
emprstito boluntario: ,,pa di es manera doe-
na cada bende ocasion p por manifesta sii
sintinientiOenan pafcritico coe hechoenan mes.
Pieter Franqois Dieienhoven, (1) un propiefcario
rikisimo, a a Fl. 2.00 na 5% na lefcra ariba
Gomision di Colonia, i obligacion na encargo
di isla; algun otro eapitalista a fia nu suma
mas chikitoe (2), ma toer es placa huntoe no
tabata suKcierite pa juda nan tapa gastoe
di mas necesario. Fesai na anja 1798 Conse-
ho a bolbe haci un siiplica na habitantenan
ma ningun hende no a bin presenta nan es bia-
ha aki. Pes motiboe nan a decidi pa bolbe
busca judanza cerca Diedenhoven i pa skirbi
un rarta, ,,pa moenstr masjar seriamante e
estndo tristoe, koe isla ta haj aden i pa pi-
di facilita Fl. 120,000 na 5%, coe priminti-
mentoe, koe lo pag inters elmente i pa po-
ne, como garanta pa paga e suma...”
|
|
| 11 |
 |
“...'-fr
Han nan no tabata conoce. Nan a deter-
mina tarnbe, koe pa tantem lo no entrega nin-
giin sucesion, koe ta toca na personanan koe
bira mondig, ,,ma toer esfuerzo, koe nan a
haci pa kita penuria di placa, a keda ente-
ramente sin exito.
Entretanto cuater fragata Frances, koe a ej-
ga aki, a bolbe costa Colonia un bon siima pa
facilita nan viveres, motiboe pakiko Conseho a
resolve dia 5 di November 1798 pa saca un
ley pa obliga hende fia placa. Coe publicacion'nan
a ordena habitantenau pa promer koe dia 31 di
December doena op na Conseho nan rikeza di
propiedad ffha, hypotheek,catiboe i ,,otro prue-
ba di propiedad. Segiin es lista un corai.sion
nombra pesai a decidi i ordena cada hen-
de : ,,pa di su propiedad el fia Cxobierno 4 por
cientoe den cuater termino, cada un di tres
luna, na letra riba Comision na la Haya
of obligacion na 5 por cientoe na encargo di
tera.
Despues di toer loke nos a conta, no tin
mester di mas prueba pa moenstra koe encargo
di...”
|
|
| 12 |
 |
“...- 64
ifl bliii aki di repiente for di un isla Frances, koe ta jaina
nan Francs i koe kier domiaa es colonia aki hustamente
contra intencion berdadera di Repbca Francs.
Es gobieriio aki i e gobierno actual i luego adminis-
tracion di isla no ta flha riba ordeman fiho di Autoridad
na nos madrepatria ?
Kende lo por desconoce coe sn coneienoia pnra, koe Re-
pblica Batava mester gradioi solamente na cuidadonan he-
roico i paternal di nos dignisimo obemador LaaiTer, koe
colonia, expon continuamente na asina tantoe peligro, a
keda conserva 7
Kende na isla aki por keha, koe el ta oprimi ? Kende
a haja falta den su derecho- i privilegionan legitinio ? Ken-
de den SU honor of posesion ?
Si tin un hende, koe por keha airiba, papia libreinen-
te of, si tin un bende, koe sabi di algun iuhustieia di tal
sorto, presenta esai.
Ken na es isla aki lo por desconoce, koe continuamen-
te nos Gobernador Laaffer a moenstra, koe el ta esposo
pa biudanan, tata pa hurfationan, un refngio i...”
|
|