| 1 |
 |
“...- 13 -
blo i had uso di arma, koe a doena nan
pa mantene trankilidad i orde. Asina koe isla ta-
bata expon algfiin tempoe na agitacion i des-
union, koe no solaraente pa un gran parti a
stroba trankilidad i orde di s isla ma koe lo por
causa ruina total i perdicion di es isla, si es
agitacion sigi i mas circunstancia bini acerca.
(PI. 1796.)
Asina cos a keda duranti diez dia di gran
excitacion, te ora Gobernador i Conseho a
haja dia 9 di September un carta di Victor
Eugues i Lebas, Agentenan di Poder Ehecutivo
di Islanan di sotavento francos na Guadeloupe
(1), fecha 13 Pructidor, Anja IV, (31 Augus-
tus 1796). Den es carta es Agentenan a ofre-
ce Gobierno di isla nan judanza, como nan a
haja sabi coe masjar duele, koe na ocasion
di hacimentoe di huramentoe nobo tabatin
desunion den burgernan, i koe den nan ta-
batin, koe kier a pidi Ingls juda nan. Es
mencionado Agentenan a doena di conoce tam-
be, koe nan tabatin idea di manda troepa Cu-
ragao, como amigoe of...”
|
|
| 2 |
 |
“...- 24
cabaraentoe di luna di Juni 1795 i a avisa den dis-
posicionnan, koe ta toca na es colonia el, sa-
liendo foi Holanda na Augustus i jegando aki
dia 8 di Maart 1796, a bai e mes anochi di
su jegada na cas di coronel von dem Bussclie,
na un fiesta koe nan a haci pa celebra cum-
plianja di Prins Willem V, i a bebe na sa-
lud di Prins. Luego, for di dia koe el a jega
na colonia te dia, koe a ha.ja aki noticia ofi-
cial di abolicion di puesto di Stadhouder i di A-
lianza coe Francsnan, el a trata den toer cos,
manera el no tabata sabi nada di es hechoe-
nan ai.
. 2. koe ora el tabata di biaha pa es co-
lonia aki, Inglesnan a cohe i hib Londres,
camina na contradiccion coe su companjero-
nan di biaha, koe nan a horta toer cos for
dj nan, nan a trat coe atencion di mas gran-
di, asina koe nan a large hasta coe cartanan
di gobierno, koe el tabata hiba i koe el a tre-
ce aki toer bon cera i na bon estado ainda.
3. koe el a tene conferencia na Inglaterra
coe e...”
|
|
| 3 |
 |
“...- 29 -
cesario pa bienestar i sirbisji di es Isla aki i nos a haja,
koe ta asina mester ta.
Haci di es manera aki i publied, den forti Amsterdam
den Ciudad na Curasao dia 6 di December 1796.
Pa orden di esai,
J. M. BENINGS,
*
*
Secretario prov.
.^esar anto koe pa nombramentoe di
Laimer a cumpli coe deseo di raas parti di
burger, tabata leuw, koe esai a drecha tran-
kilidad i orde na isla. Desunion den burger-
nan a sigi ; conJucta di fiscal Mr. P. Th.
van Teyligen a contribui hopi pe.ai. Na 1787
caba Conseho a retira es fiscal provisionalmente;
el a haj obliga pa toema es medida pa exi-
gencia i insistencia di un porcion di burger i
habitante di aki, koe tabata declara nan mes
boz di pueblo (Rekw. 1787 i 1788). Despues
di investigacion di Comisarionan di gobierno
na 1789 (1), Goberdornan a bolbe nombra van
Teylingen ma bien pronto el a bolbe hala mal-
contentoe di un gran numero di habitante i di
Conseho tamb^ riba dj. Nan tabata tira na
SU cara, koe el no...”
|
|
| 4 |
 |
“...32
bin defend, loke Conseho a alirma koe el por,
pa motiboe; koe percuracion pa siguridad i
bienestar di colonia tabata encargS, na Conseho.
Poco tempoe despues Wiertsz a dirigi un car-
ta masjar impertinente na Conseho, kehando
koe Conseho no tabata pone un fin na desor-
denan, koe tripulacion di barcoenan pirata fran-
cs tabata haci toer dia, i no tabata mantene
Buficientemente orde, trankilidad i siguridad
di personanan. Riba es keho Conseho a (con-
testa segun su idea coe un tono calmo,
ma Wiertsz tabata pensa di enterainente otro
manera airiba i a responde, ,,koe miembronan
di Conseho tabata kere nan muchoe gran senjores
i koe el no tabata fada su cabez coe nan expre-
sionnan semper impercinente.
Pleitoe di Israelitanan di e principal snoga
Mikw Israel coe esnan di tempel Neve Sa-
lom, [koe tabata^ desea di kita for di autoridad
di Parnassim i di Conseho di principal snoga
(Rekw. 1797),] es pleitoe tambe a contribui ho-
pi na es desordenan presente. Aki...”
|
|
| 5 |
 |
“... 1797) . i v
Ma causa di mas principal, koe a haci plei-
toe sigi den burgornan, tabata e numero gran-
di di Frances, koe a bini foi Santo Domingo i bi-
ni aki. Na 1798 caba nan a ripara es mal
contentoe di pueblo riba Gobierno, for di e
nuineroso ,,folletonan di bofon, koe
bata dirigi contra miembronan particular di
Gobierno i empleidonan altoe di colonia, i
koe tabata contene calumnia i imputacion di
mas vil, i koe tabatin intencion di tira sospe-
cbo riba Gobierno i empleadonan altoe._
(Plak. 1799). Na principio Consebo a mi-
A.punt. Hiat. *...”
|
|
| 6 |
 |
“...- 55 -
tantoe motiboe urgente pa busca un medio, pa
despacha es fragata menciona asina pronto koe
por. Naii tabata studia anto pa despacha e fra-
gata Francs asina liher koe por, pa nan haja
nan libra for di e trabahoso huesped Francs.
Mainta tempran di dia 23 di Juli 1800 bista
di 5 barcoe coe bandera Francs, koe tabatia
ruinbo riba isla, a lamanta gran inkietud. Pron-
to es inkietud a bira ansia, ora nan a mira es
barcoenan haci egercicio, manera ta un atake
nan tabata bai haci, i ora nan a ripara ma-
sjar tantoe soldaat na bordo, Gobernador, koe
no tabata confia e bandera (1), a toenia raedi-
danan di precausion, mes ora el a jama guar-
nicion bao di artna i a span un cadena for
di barcoe di ponton Ceres riba haf (2).
Asina Lauffer tabata spera e barcoenan,
koe pronto tabata drenta i koe tabata trata
pa forza e cadena gespan riba haf, loke nan
no a logra haci; asina koe nan mester a keda
para dilanti forti Amsterdam (3). iMes ora Go-
bernador a manda un...”
|
|
| 7 |
 |
“...- 57 -
loupe i di es expedicion i el a iusisti pa nan
cuinpli coe deseo di Bressenu. Ora Gobernador
a hala atencion di es diputado, koe ta irnposi-
bel pa permiti es suplica, promer koe nan tin
instTuccion di motiboe pakiko e Francesnan a
bini, Joubert a poerba pa. spanta Conseho coe
algun amenaza, ma ora el a ripara, koe esai
no a logra, el a propone pa tene uii confe-
rencia den Conseho coe Bresseau, loke nan a
permiti inmediatamente. Bresseau a paree des-
pues den Conseho, companja di Joubert., gene-
ral Plardy i un corteho' completo di ohcial,
den nan algun mulato i neger. Ora a mira esai
Conseho a larga den sala di reunion jama ofi-
cialnan di guarnicion i esnan di vvarda nacio-
nal, kendenan a bini huntoe coe un gran nume-
ro di burgernan.
Coe mf^jar demostracion di su bon intencion
personal,di disposicion amistosa isintimentoe sa-
ludabel di Agencia na Guadeloupe, Bresseau a
bisa Conseho, koe su Agencia a haja instnic-
cion, koe e vice-aimirante Ingles...”
|
|
| 8 |
 |
“...- 73 -
gun e capitulacion toer cos na isla a keda ma-
nera tabata pronier koe atake di Francsnan,
coe excepcion di confiscacion di toer pro-
piedad, koe ta pertenece na subditonan di na-
cionnan na gera coe Gran-Bretanja. (1)
Conseho a participa Comision di Colonia toer
loke a socede. Gobienio di Repblica B,tava
a keha cerca Eepblica Frances, ma e unica sa-
tisfacion koe nos Gobierno a haja, tabata re-
tiro di Agentenan di Guadeloupe, Lebas, Ha-
gues i Bresseau. (Mira Teemtra, tomo II, pag.
116 seg.)
Na paz di Amiens na 1802 Inglsnan a bol-
be doena Holandsnan es isla. Pa ricibi es Co-
lonia atrobe, nan a manda e kaptein di marina-
J. Buschman coe e fragata Kenau Hasselaar
1 un destacamento di troepa, bao di kaptein
P. L. de Zwarte, na es isla aki, oenda el a ie-
ga Janauri 1803. I)ia 13 di es luna ai Ingls-
nan a entrega Gobierno i Buschman a bisa Con-
seho, koe Lauffei a haja su retirocomo Goberna-
dor i como Kaptein-Comandantedi Burgernan, te
ora lo el bai...”
|
|