| 1 |
 |
“...-77 -
tamente a doena ocasion pa es revolucion la,-
manta i koe a haci asina general, mester con-*
ta Begun notanan oficial:
1*. Principionan revolucionario, koe un gran
nmero di ,,bende liber di color, koe a bini
foi islanan Frances, a plama den catiboenan.
2. E idea, koe tabata plam basta general-
mente den mulato-i negernan liber i den cati-
boenan, koe Repiiblica Batava a bira un pro-
vincia Francs pa medio di Alianza coe Fran-
csnan.
3'. Ehempel, koe otro islanan i principal-
mente San Domingo a doena, camina catiboe-^
nan a laiuanta i a haia nan libertad tambe.
4:*. Abusonan koe a dreuta den algun coe-
nucoe. Oomo principal di es abusonan por con-
ta: koe nan a poue toer catiboe responsabel
pa descuido of delito di n sol ; koe nan a fab
ta coe es ta,hamentoe pa larga catiboenan tra-
ha dia domingo (1) ; i na doena nan algun dia
di verlof na lugar di doena nan panja i coe-
minda, asina koe nan nieste*- a bai traha na
un otro coenucoe i coeaipra nan...”
|
|
| 2 |
 |
“.... I.
Gouverneur, den cual algun neger a broma; koe pronto
nan lo corta blancoenan na pida-pida, manera catiboenan
a haci na San Domingo, Conseho tabata jama (un his-
toria ordinaria di CuraQao, sin muchoe nificacion.
(3) Den e poer.sigicion general, koe van Westeibolt a
hacidia9, 10 i 11 di September, nan a cohe djferente di
es catiboenan ai; den nan algun koe a hui hopi anja caba
koe tabata sconde nan curpa den mondi i cueba 1 koe ta-
bata biba di ladronicia....”
|
|
| 3 |
 |
“... Imre, koe el tabata na relacion coe ge*
nei al Frances Rigaud di San Domingo. *
toer catiboe di De Knip no a sigi Toela, ma
dos dia despues toer sobrA a uni cerca e catiboe Louis
Mercier, koe a arma nan coe scopet di De Knip i di otro
coenucoe. begun Heshasius e ioms Merc/er tabata di mehor
4/^'segun su mes confesion el tabatin semper
comando di retagnarda/' ^
Entretanto Sr. van Uytrecht a hui bini punda.
[3]. Begun declaracion di catiboenan, koe nan a cohe
preso, e negernan liber/aa i Mingeel Boelbaai tah&ta.
na nan es awa di huramentoe bebe. Es awa tabata con-
isti di rom, algun grawata di un cachoe, un poeltji blancos...”
|
|
| 4 |
 |
“...- 83 -
Pleghev a rnanda Anthony, companjA di
dos militar i 10 neger liber, bai spiona, ma
un troepa grandi di rebelde a atak. El a de-
lende te na ultimo i te ora el a haja tres he-
rida grave na su cabez i algun rasco mas leve
na SU man, el a entrega su mes. (1)
Ora Conseho a haja noticia di derota di
Plegher, el tainbe a raira, koe es lamantamen-
toe tabatin un caracter mas serio koe nan a
supone na principio. Pesai dia 19 di Augus-
tus nan a resolve, riba proposicion di Gober-
nador (2) pa manda banda bao un destaca-
mentoe di 1 kaptein, 2 oflcial subalterno, 5
sergeant i bombardero, 5 korporaal i 60 bomber,
tantoe infanteria coino artiljeria i pa suplica
contra-alinirante Wiertsz pa juda es destaca-
mentoe coe un cuerpo di marinero i matroos.
Wiertsz a declara koe el ta dispuesto pa haci
(1) . Henter au bida largoe el a keda manearn, ma
Conseho a doen un pensin.
[2] , Domi Simons i otro ta bisa, koe tamianan de
Veer 1 Lesire, koe a wanta miles ansia, tabata...”
|
|
| 5 |
 |
“...- 84 -
hombernan, koe kier a bai banda bao pa ju-
da Plegher.
Entretanto negernan a comete toer sorfco
di barbaridad, principalnaente retaguardia di
partidarionan di Toela, bao di coinaudo di L lis
Mercer. Ora es negernan tabata bai Fon-
tein nan a kibra toer magazina, koe nan
a topa, i a horta toer maisji. koe tabatin
den nan; nan a kima algun cas i den otro
nan a kibra toer meubel; nan a desfcrui
toer loke bende a planta i a tira venen o den
algun reenbak; riba baterianan na De Knip i
na St. Cruz nan a arresta e dos cabaljeronan
Van der Grijp i Tieleman, koe huntoe coe al-
gun mulato liber tabata unica troepa na es
dos fortinan (1). Na Santa Marta Chikitoe
e negernan Pedro Wacau i cincoe otro raas a
mara Sabel, un meester di school, na raboe di
un cabai; Pedro Wacau segun el mes a decla-
ra pa inspiracion di diabel, a lastr riba
tera na un distancia di tres ora i mei, te
porfin pa orde di Mercer nan a tira es cria-
tura martiriza mata na Fontein.
Tabata up...”
|
|
| 6 |
 |
“...- 88 -
eu pia, alomenos nan ta cur. (1) Den es sen
tido ai Toela a sigi papia algun tempoe, caba el
a largae pastoorcoee cabaljeronan Van der Grijp
i Tieleinan sol;un di nan a bisa pastoor, koe
ora Sn Reverendo adrenta cas, un djelamantador-
nan, un antiguo catiboe di islauan Frances, a
haci es observacion: ,,Pastoor ta bini aki pa
moenstra nos su carinjo.
Pascoor no tabatin nada di kena di su
ricibiraentoe cerca e negernan. Catiboenan mu-
her di Porto Marie a trece coeniinda p, riba
nan cara tristoe bende por leza nan malconten-
toe (2); nan a doen un cuarto pa el droerni,
camina el a haja toer cos koe el tabatin mester,
basta un bijbel; coe boz primi negernan tabata
canta cantica Frances di libertad, pa no strobe
di droemi; coe un palabra, nan a trata pastoor
coe raasjar benevolencia i distincion.
Ma di ningun manera ta di stranja, koe Su
Reverendo, sabidor koe e tabata di inconstancia
di negernan idinan inclinacion na impresion mo-
mental, a baj unpoco perta...”
|
|
| 7 |
 |
“...,^ a jega noticia, koe un cuerpo di blancoenan
arma tabata na camina; van Westerholt a
resolve pa vvarda riba nan judanza. Despues
a resulta, koe es blancoenan tabata un des-
tacamento di barcoenan di gera na numero
di mas di 62 bomber, bao di comando di lui-
tenantnan di marina Dierking i de Lange (1),
ademas algun boluntario di Burgeruan bao di
(1) Despues bao di comando di Heshusius, luitenant
di marina, primera claie....”
|
|
| 8 |
 |
“... tin ningun fundamentoe, ma
por nada. Comprendiendo koe el no por a bi-
ni cla coe palabra i mirando koe algun neger
tabata mik nan scopet riba dj, no obstante
di nan promesa, i a descarga basta algun ti-
roe coe bala, Van Westerholt a retire, moens-
trando e catiboenan un biaha mas consecuen-
cia seria di nan obstinacion.
E troepanan a avanza toer huntoe contra
e negernan i a ataca nan cerca cas di sjon di
Porto Marie, camina nan a para riba pleintji i...”
|
|
| 9 |
 |
“... na pia di ce-
roe. Asina Fan Westerholt, koe no kier a
risca di haci un atake, pa via koe su hom-
bernan tabata cansa di camina leuw koe nan
a camna, a resolve di retira i spera un ocasion
mas favorabel pa coeri coe e negernan.
Su manece (22 Aug.) a uni cerca e desta-
camento di soldaat- i raatroosnan algun plan-
tador^ i burger ^ na cabai, bao di comando di
kaptem di marina A. Kikkert. Es persona aki
por a doena Fan Westerholt algun informacion
tambe tocanti posicion di e ceroe, koe negernan
a ocupa. Ora Van Westerholt a spiona nan...”
|
|
| 10 |
 |
“...92 -
posicion, el a haja, koe algun cajon chikitoe
fo por ta di muchoe probecho p; pesai el a
pidi Kikkert, koe su mes anochi mester a bol-
be bai Punda coe algua di su boluntarionan,
pa el pidi Couseho es cajonnan. Conseho a
manda nan p huntoe coe un refuerzo di 50
bomber di cuerpo di mulatonati liber. Luego
Van Westerholt a manda tambe un informe pa
Conseho. Den es informe tabata conseha pa
manda Punda toer bestia i toer maisji, koe
tabata den magazina, como tabata paree cla-
ramente, koe negernan tabatin idea pa evita
un batalja regla, retirando semper, ora nan a
haja nan obliga, pa cansa blancoenan, asina
koe di mehor cos lo ta, pa obliga nan, pa
falta di coeminda, pa pone arma abao. Aun-
ke Conseho a drenta coe es plan, el no por a
logra pa via di diflcultad tecnica, koe tabatin
pa transporta tantoe bestia i maisji.
Dia 24 di Augustus Van Westerholt taba-
tin atrobe uu enbrebista coe e lamantadornan
neger, el a ofrece nan uu bez mas completo por-
don, ma es...”
|
|
| 11 |
 |
“...tiljeria coe algan bomber i un eajon, pa ti-
rando continuamente riba cabez dje ceroe (mas
of menos 800 pia_ altoe,) nan protega e ata-
ke dj troepanan di es banda ai; na e banda
di ceroe, oenda tabata mas liger pa subi i
oenda e negernan tabata spera claramente un
atake, pa motiboe koe nan a reforza es banda
ai coe alguu cajon chikitoe,) Fan Westerholt
a pone bao di Sr. Rabaine un corapama di
cuerpo di boluntarionan ua cabai, coe e otro
cajon, pa kita atencion dje negernan aifor; i e
segunda compaina di cabaljeria, bao di coraan-
do di Sr. Oosterland, a ,coeri rondo di ceroe, pa
stroba negernan di hui i pa di es manera a doe-
na nan un batalja decisiva.
E ceroe tabata asina par, koe na algun
lugar soldaatnan mester a doena otro nan
scopet pa, teniendo na troncon i na pie ira, nan
por a^ bipi ariba. Ma no obstante e difloultad-
nan tcnica di es tereno. Van Westerholt a jega
riba su punta i a larga descarga algun tiroe
riba e lamantadornan, koe a hui pronto na toer...”
|
|
| 12 |
 |
“...- 95 -
funda i Banda Eiba, koe te awor tabata stro-
ba di uni coe e lamantadornan (1), lo uni coe
nan; ceroe di San Christoffel tabata ceroe
di raas peligroso di henter isla; coe uu palabra,
Van Westerholt tabata considera situacion
asina critica, koe, pa el sol uo decidi. el a
convoca un conseho di gera, pa papia ri-
ba medidanan, koe lo toema. Pa haci ca-
tiboenan^ somete, es conseho a recoinenda como
medio di raas bon i di raas propio, pa kiina
asina liger koe por toer maisii, koe tabatin den
algun magazina rondo di ceroe di San Chris-
toffel; pa manda Punda toer bestia, koe nan
por cohe; i pa tira cadaver den poz, pa nan no
por bebe su awa raas. Esai a socede. Donjo-
nan di coenucoe Spencer, A. George i L. G.
Meijer (Rekw. 1796) a hacie di nan mes caba.
Entretanto Van Westerholt a mira rnasjar
bon, koe por a costa masjar trabao pa saca e
negernan for di nan posicion fuerte; pesai el a
busca coe negociacion promer, loke podiser
lo costa mnchoe bida di hende...”
|
|
| 13 |
 |
“... IFacau na pia rondo di
horca, despues mare na un paloe i kap su
mannan afor; caba masjiea su cabez coe un
moker di heroe;
5. tira na awa toer e mortonan coe algun
peso mar, na nan.
(1) Ma hende mester ta prudente pa doena balor his-
trico na declaracioii di es negernan, como no por determina
exactamente loke nan a confesa, forza bao di castigoe di
tormenboe....”
|
|
| 14 |
 |
“...- 101 -
Dia 7 di November e ultima ehecurion a
toema lugar ma un gran numero di catiboe a
resta ainda, koe nan no por a cohe. Esakinan
tabata rondia toer camina; mientra na coe-
nuooe trankilidad no tabatin tampoco ainda,
pa motiboe koe sjonnan tabata na Punda.
Despues koe por a considera e lamantamentoe
pa un cos caba, Conseho a pidi donjonan di
coenucoe pa nan bai na nan coenucoe. Dia 21
dl November el a saca sigiente amnestiar
,,Nos, GrobGPnador i Conseho di iela CuraQao,
lez koe lo mira es cos aki of koe lo tende nan
Salud^, ta larga sabi ;
Koe nos tabata obligS, coe muchoe sintimentoe i due-
le dl mester a usa Spada di Hustieia pa castiga un gran
nmero di neger, koe excitS, pa algun malbado di nan
koe a pone nan como principal gefe di un complot maldito
no solamente a busea moda pa kita for di nan sin
legitimo, ma pa podera di isla tambe; koe pa es motiboe
ai nan a larnanta coe arma contra nan sion legitimo
1 tambe contra Autoridad di es isla, i pa eheouta...”
|
|
| 15 |
 |
“... na pia rondo di
horca, despues mare na un paloe i kap su
ma-nnan afor; caba masjica su cabez coe un
moker di heroe;
5. tira na awa toer e mortonan coe algun
peso mara na nan.
(1) Ma hende mester ta prudente pa doena balor his-
trico na declaraciou di es negernan, corao no por deterraina
exactaraente loke nan a confesa, forza bao di castigoe di
tonnen toe....”
|
|
| 16 |
 |
“...- 101
Dia 7 di November e ultima ehecucion a
toema lugar ma un gran numero di catiboe a
resta ainda, koe nan no por a cohe. Esakinan
tabata rondia toer camina; mientra na coe-
nucoe trankilidad no tabatin tampoco ainda,
pa motiboe koe sjonnan tabata na Punda.
Despues koe por a considera e lamantamentoe
pa un cos caba, Conselio a pidi donjonan di
coenucoe pa nan bai na nan coenucoe. Dia 21
di November el a saca sigiente amnestia:
,,Nos, Grobernador i Conseho di isla Curagao,
iez koe lo mira es cos aki of koe lo tende nan
Saludg, ta larga sabi :
1 tabata obligS, coe muchoe sintimentoe i due-
ie dl mester a usa Spada di Husticia pa ca-stiga un gran
numero di neger, koeexcit. pa algun malbado di nan
koe a pone nan corno principal gefe di un complot maldito,
no solamente a busea moda pa kita for di nan sion
legitimo, ma pa podera di isla tambe; koe pa es motiboe
ai nan a laraanta coe arma contra nan sjon legitimo
1 tambe contra Autoridad di es isla, i pa ehecuta nan...”
|
|
| 17 |
 |
“...
bende solamente. Ma danjo, hac na propiedad,
tabata raasjar tantoe (1); asina koe sigiente an-
ja algun donjo di coenucoe no por a paga in-
teres dl hypotheek, koe nan tabatin riba nan
coenuce. Como prueba reraarcabel i tipico di
situacion di es tempoe ai ta sigur e resolu-
cion, koe Conseho a toeraa pa juda tal don-
]onan dl coenucoe: promer el a'doena nan un
anja, i despues seis luna mas, pa paga inters;
nan mas duroe di mester a somete nan na castigoe ko
nan companjero di rasa (boraba) tabata doena nan koe
dl reeonoee autoridad di blancoenan, kendenau derecho di
castiga nan tabata reeonoee.
(1) Paree auuca aan uo a haci taxacioa oQcial di es pierde....”
|
|