| 1 |
 |
“... nan, pe
protega nan, pe doena nan pam.
Nos tamb tin mester d< pam, di un
pam precioso, koe ta coemfnda di
nos alma, koe ta warda pureza di
nos alma, koe ta doena nos forza
pa nos moeri pa Dios. O sf, e pam
nos tini. Ma di oeuda e ta banja
su forza? Mi jioenan, e pam, koe
Hesus a doena nos, e pam santoe
ta E mes, ta su Ourpa i Sanger mes.
Mira, mi jioenan, e Hesus, koe
mi a papia coe boso tantoe bez di
djle, e mes Hesus, koe a nace den
un pesebre, koe a moeri riba cruz,
E ta aki. E ta keda aki di dia i
anoebi. Ta El, koe boso a caba dl
ricibi den boso coerazn, keda ni
coen te na dia di boso morto. E
ta resurreccion i bida.
Apena Papa Stefano a caba di pa-
pia es palabra, koe soldAnan di em-
perador ta corre drenta, tacairiba
dj i ta mat na pia di altar. Anto
nan ta. corre bai trobe 1 ta larga
cristiannan den gran sustoe itristeza.
Den muebauan, koe tabata sirbi
misa di Papa, tabatin un miicba,
jamA Tarcisio, di un famia mashA
nobel. E tabata mashA bon mueba...”
|
|
| 2 |
 |
“... etc. tambe koe man robe
bo ta nota coe 1, man derechoe coe 2 ; dede grandi ta 1, su sigiente
ta dos etc. nsina koe dede chikitoe ta 5. Si ringchi ta mas ariba na
su dode tambe ta nifica 1, si ta meimei ta 2, si ta maa abao ta 3.
Corda bon, boso no papia nada di loke boso ta scirbi. Scirbi boca
ketoe, pa mi no tende nada-nada. Bam traha som awor.
Scirbi di ouantoe lugar e mucha di ringchi ta sinta.
Multipica e cijfer coe 2. Boeta 5 acerca.
Multiplica e producto coe 5.
Boeta trobe 10 acerca.
Boeta acerca na Jci man el ta bisti ringchi, ta 1 of 2 anto.
Bolbe multiplica e laatste producto coe 10.
Boeta awor e cijfer acerca na cual dede el ta bisti.
Bolbe multiplica coe 10.
Boeta awor acerca 1, of 2, of 3, segun e mucha ta bisti ariba, meimei
of abao na su dede.
.Awor mi mester sabi e mas ultimo producto sol, anto, mi ta bisa
mes ora, ta cual mucha el ta, ki man, ki dede, eet.
Wel bum poerba coe un ehemple.
E mucha, koe a cohe e ringchi bisti, ta sinta na di 5 lugar, el a...”
|
|
| 3 |
 |
“... di lire (50 ets.) na placa di papel.
Ata, mastro Martin, el dici
coen, toema esaki pa bo. Bo ta
un homber nobel. Coe esaki bo por
cumpra berce i haci bo winkel mas
grandi, i mantene bo famia mas bon,
i spaar tambe un boenita cens pa
dia koe bo bira bieuw, i koe bo no
por traha mas.
Baas Martin a gradici coe awa
den su wowo, ma el a contesta :£
Sefior Girolamo, no toema mi
na maloe. pero e placa ai mi no por
acepta. Tantem koe Dios doena mi
bida, salur i forza pa traha, no ta
pas pa mi acepta placa koe mi no
a gana coe mi trabao. Si ta cos
koe mi mester cumpra herbe, nan
ta fia mi te dia mi por paga, paso-
bra mi ta homber honrado, i sem-
per mi a paga mi debe te na ltimo
cens chikitoe. Pero si senor Girola-
mo kier permiti mi di baci un pidi-
mentoe, lo ta esaki. Sea asina bon
i doena e placa na mi amigoe L6-
zaro. P lo ta un judanza grandi,
coe e placa el por coeminza trobe
su trabao, i mi por sosega un poco.
Senor Girolamo a keda di acuerdo
coen i a...”
|
|
| 4 |
 |
“...39
mos mi no por keda mas. Mi a
corda koe e bosque aki ta liber i
sin ningun hende, koe ta biba aden,
mi tabata corda trobe riba es dia-
nan feliz, koe ma pasa den nos bos-
quenan di Harz, ma........ ma sali
ganjA.
Mi sabi, maestro, koe oso i lbo-
nan ta biba aki cerca i koe den
anochi nan ta pasa rond aki banda,
pesai ma waak mashA bon riba bo
fioenan. Ma mi a corda tambe, koe
no tin nada di terne, oenda bo ta do-
mina coe bo laoza, Gero a responde.
Bo a corda bon e befe a bisa.
Mi no ta homber pa larga spanta
mi pa ki enemigoe koe ta. Ora e
tabata papia es palabra, hende por
a tende su rabia i e dici: ,,No, tin un
otro ta biba den es lugar aki, un,
koe mi ta odia coe odio di mas
grandi. Mas calmo el a sigui.,, Awe
ma jega den es valje, cerca di rioe,
oenda mi no a jega te ainda. Ma-
shA admirA ma ripara riba un cero
chikitoe un casita, trah di paloe i
rama, i abri padilanti. Oen e casita
tabata para un altar coe un cruz
riba dj. Anto e odio mortal a bok...”
|
|
| 5 |
 |
“...
maestro. Com nan a keda tolondr, ora Wolfert a doena nan di cono-
ce koe e kier a bai mes ora trobe. Ma Gero, e homber bieuw 1 pru-
dente, a papia bon i pa via di Winfred i Dankmar, su dos poe, e tata
a larga su plan. Awor e tabata mira e bosque pa su herencia, koe
su diosnan a confi. I 1e ward liber, sin koe ningun no bin mishi
coene. E sol lo domina den dj i e siguidornan dj religion cristian,
koe e tabata desprecia i odia asina tantoe, 1e saca nan toer ator 1 tene
nan leuw foi su posesiou.
Esai tabata idea dj Sahon balente 1 soberbe.
III- Uq jaagden balerjte.
Wolfert tabata un jaagdor balente. Na lugar di panja di coestumber,
e tabata tapa su curpa coe cueroe di bestia, mescos coe su poe 1
su criarnan. Pronto nomber di donjo cobo di castiljo di Hunonan a
plama hasta te for di mondi, oenda e tabata domina. Eckbert tabata
cambia cueronan di bestia, koe nan a mata, pa diferente articulo di
uso i herment, pa pam i lechi. Den poco tempoe e coenukeroenan li-
ber, koe tabatin nan...”
|
|
| 6 |
 |
“..., i tabata moenstra den toer cos
un sabiduria mas koe humana.
Mi jioe, asina e huez dii, lo mi pordona bo toer falta, i bo tata
lo haci mescos. Le- toema bo trobe na su cas, i 1e haci bo su heredero,
si bo kier mira bo locura.
Anto Girilo a responds : Mi ta contentoe, koe bo ta maltrata mi. Pa*
sobra mas bon Dios lo trata mi. Mi ta contentoe, koe mi tata a saca
mi foi su cas, pasobra lo mi haja un cas mas boenita na cieloe. Mi
ta contentoe, koe mi ta pober, pasobra lo mi haja rikezanan eterno. I
pa morto mi no ta spanta, pasobra di es manera lo mi gana bida eterna:
Anto huez a manda na boz al toe di zoeta Girilo di mas cruelmente.
Pero na scondir el a manda su soldnan di spanta Girilo sol, moen*
strando e es instrumentnan di tormento, sin haci ningun danjo. Asi
na nan a haci. Nan a prepara un candela grandi, nan a cohe Cirilo
pa tir aiden, nan a ^moeristr e cabujanan, 6 haaknan di heroe coe
cual lo nan ranca carni for di su curpa, ma Girilo no a moenstra
ni di minimo...”
|
|
| 7 |
 |
“...Anja 2.
Mum. 8.
ALJ L BLA] NCA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
15 April ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1014
Imprlml na Imprenta dl Vlcarlato.
HE8U8 A RESUOITA.
/jfygs-sste
K
mmmm
mmm&m.
Scuridad di anochi tabata kita poco-poca pa briljo dushi di dia
nobo. Tabata proroer dia di seman. Ya tres dia curpa santoe di Hesus
tabata droemi den sepulcro, frio i sin bida. Di reoiente iin splendor ce-
lestial a jena e sepulcro scur. Hesua a latnanfca for di morto, glorio-
samente, pa no raoeri
mas. Su alma a bolbe
for di limbo, oenda el
a bai consola e alma
bustoenan, koe taba'
ta warda ai ora di
nan redencion, i a
drenta trobe den su
curpa. Hesus a la-
manta jen di gloria
i mahestad, coe un
boeniteza, koe tabata
combini na Jioe di
Dios,
Mira com Hesus a
troca. Toer senjal dj
sufrimentoe i hu tuil.
jacion, koe EI a wan-
ta deo ltimo dia di
su bida, a disparce.
E heridanan santoe
sol den su manoe, pia i costfa a keda, ma briljante di un boeniteza...”
|
|
| 8 |
 |
“...Ingersheim, aki tres dia. Cuidao pa bo no desprecia su jamamentoe i
no busca di hui bai, pasobra bo no por scapa foi su braza, koe ta
do mi na riba toer tera
Lo mi paree dilanti di su tribunal Wolfert di, mientra e tabata
mira su dilanti, scur i sombrio.
Anto e nuncio a bira su lomba pe, a ranca su bandera foi tera,
a subi su cabai i a corre bai coe vert.
inimentee i palabra di es nuncio di emperador a trece un grau
movementoe den di habitaDte di Castiljo di Huno. E soldAnan alemAn
no tabata hunga douw es anochi ai, ni tabata bebe nada tampoco, manera
nan tabatin coestumber ora nan a bolbe di jaagmentoe. E Gerobieuw i su
jioe Eckbert tabata corda trobe nan huimentoe foi nan patria i nan ta-
bata papia ketoe-ketoe, Dankmar, al contrario, koe no tabata s. nada
di miedoe, tabata sinti den e mes un lucha den su odio contra Fran-
conan i su speranza biboe di mira e gran Carlos den toer su mahes-
tad. Winfred tambe tabata desea ardientemente di mira e dominador
di mundoe, ma...”
|
|
| 9 |
 |
“...Anja 2.
<
\ II 111. 10.
ALA BLANCA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
13 Mei
ALA BLANCA TA SALI
CADA DOS SEMAN.
1014
Imprlmi na Imprenta di Vlcarlato.
WITTEKIND.
Mi Amiguitonan, ei boeo a leza bon e hietoria di Wolfert, anto boso
a contra coe e nomber di Wittkind, befe dj Sabonnan pagano, koe Wol-
fert a bringa buntoe coe ne contra Carlo Magno, nan enemigoe di mae
grandi. Varios bez caba Carlo Magno a somete nan, ma apenae el a
bira lomba, koe Wittkind a lamanta su pueblo di nobo contra dj.
Te ora porfin Carlo Magno a eomete nan henteramente, i manera ma
biea boso Wittkind a comberti di un manera milagrosa, mientras
Wolfert a prefera di bai den destierr. Awor lo mi conta boso, com
Wittkind a comberti.
Tabata na anja 785 koe Carlo Magno a bati Sabonnan trobe i a
traba un campo grandi i boeuita na nan tera. Meimei tabatin un tent
masbfi boenita, koe tabata destin. pa baci misa aden Pasobra reli-
gion tabata toema promer lugar cerca emperador Carlo Magno. Taba-
ta un dia...”
|
|
| 10 |
 |
“..., sin manifest pa
hechonan di violencia.
Un anocbi, koe el bolbe na su cas, i koe el a jega cerca su castiljo,
el a baja un hoben, bisti coe panja di pader, ta para ward na porta.
Ta for di aleuw el a doen senjal pe bai. Ma es boben religioso no a
obedece i a bin contr. Ora el a bini cerca Wolfert, el a cai abao su
dilanti, a toema su pia i dici: Mi tata, mi tata, bo no conoce bo
jioe mas ? Dios gracias, koe mi ta haja bo na bida ainda I -
Wolfert a bira frio manera piedra, ora el a tende es palabra. El a
tira an bista abao. Sf, esai tabata e wowo suave di su jioe Winfred,
koe tabata mir. E tabata e mes boben suave i carinjoso di antes.
Anjanan a pasa, pero sin troca nada.
Den su coerazon solitd di golpi su amor paternal a rebiba; el a
saca su braza, pa alza su jioe i pa braz. Ma un ril frioe di aversion
a coh ora e tabata mira trobe es bistir di religioso asina odid.
El a boela atras, a tir un moketa i a grita : Ha, ta asina em-
perador Carlos ta tene su palabra I El a...”
|
|
| 11 |
 |
“... boenita, briljante di oro, e cruciticado, trah. di piedra coe Cris-
toe clabfi nele. Caba nan a moenstra mi henter e oombento, oenda cada
religioso tabatin su trabao. Un tabata ocup, na scirbi boeki, otro ta-
bata dorn coe imagen boenita, otro tabata traha imagen boenita di
piedra, paloe i ivoor, otro trobe tabata sinta studia te laat den anochi.'
Dn lugar sol min por a pasa. Ma keda para toer admiri. Esai taba-
ta winkel di Danko, koe tabata traha kloknau. Porfin nan a hiba mi
na e hardin jen di flor i plantji boenita, oenda padernan tabata diber-
ti nan poco. E tabata paree mi un paradijs meimei di es mondi brutoe.
Coe cuantoe gustoe lo mi a keda den es lugar di paz i trankilidad,
di arte i eiencia, i mi coerazon tabata tristoe koe mi mester a bando-
na e lugar trobe, kizas pa semper.
Dia promer koe nos lo bolbe trobe, emperador a jama mi cerca dj.
Ora ma drentrf den un sala grandi i boenita, emperador a puntra,
kico mi tabata corda di bida religiosa. Mi coerazon tabata...”
|
|
| 12 |
 |
“... dirigf na su tata, koe su ma-
noe tabata droemf den di dj. Promer koe e tabata pidi mes, e tabata
doen un refresco. Loke el a sinja di medicina, na combento, a jud
hopi awor. E tabata prepara cos contra cajentura, koe tabata alivia
enfermo mashd tantoe. I sin stop e tabata pidi Dios di spaar e bida
di su tata.
Su manece Winfred tabata mira coe contentoe, koe su tata a bira
hopi mehor. E no tabata ijle mas i a coeminza mira poco-poco loke
tabata socede. Den su cajentura caba el a papia di su jioe, na kende
su braza e tabata droemi awor. Pero te ainda e no a reconocle. Lo-
ke e tabata comprende, sf, tabata es amor carinjoso di su jioe. Taba-
ta haci bon di droemi na su coerazon i coe gustoe e tabata mira den
su cara.
Poco-poco el a bini toer na conocementoe trobe. E .tabata muchoe
zwak ainda pa papia un palabra, ma ora su wowo tabata mira e jioe
na bistir di pader, su cara tabata bira scur i el tabata bira su cara pe no
mir mas. I ora den ua momento di cansamentoe e tabata...”
|
|
| 13 |
 |
“...Sti pldimentoe. Mientras e tabata droemi a! e tabata corda na su tem
di mucha. E tabata corda com e tabata hunga e tempoe ai sin corda
riba nada. Anto imagen dj pober mucha ta present dilanti di su
sintir. E ta mira trobe e cara bleek i flacoe i es wowo jen di lagri-
ma. Awor e ta sulri castigoe di es dureza, coe cuaL el a trata es
mucha ai.
Awor cos a caba e ta suspira. Morto ta bin caba es miseria.
E sulrimentoe lo no dura largoe mas, pasobra hamber ta mata hen-
de slgur, ma poco-poco. Ay mi tata, mi mamal Semper boso a
moenstra boso bon pa mi, ma nunca boso a sinja mi di tin miseri-
cordia coe pober i desgraciadonan I 'Mi Dios, tene piedad di mi 1 Di
hende mi no tin nada di spera mas, toer mi conanza ma pone riba Bo 1
Ma ora peligro ta mas grandi, Dios ta mas acerca.
Esai Emile a experiment tamb. Ketoe-ketoe porta di su cuarto
ta abri. Un homber ta drenta coe un macutoe. E ta abri, ta saca
dos paki afor coe un carta, ta pone nan dilanti di Emile, caba e ta
bai sin...”
|
|
| 14 |
 |
“....
Eckbert no por a pordona ainda, loke Wolfert a haci coe Winfred.
Toer ora e tabata papia riba dj, i riba su, cuidanza carinjosa pa coe
su *tata. Eckbert tabata un criar fiel i awor es homber brutoe, koe
Wolfert tabata, tabatin bronguenza, como e tabata sintl culpabel. E
tabata recorda, ki dushi su cabez a droemi riba pechoe dl su jioe. I
sinembargo, ni pa Eckbert ni pa e mes e no kier a manifesta, loke e
tabata mira pa cobardia i flakeza.
Asina e tabata, pasa su dianan, te ora portin e por a lamanta
foi cama. Tempoe di calor a jega, plamando bida nobo i boeniteza
riba paloenan di bosque. Coe pia temblante Wolfert a lamanta. Sin-
t, riba un piedra grandi dilanti porta di su cas e tabata goia dl
aire frescoe i dushi di bosque. Dia pa dia el a sinti su forza drecha.
I ora un seman a pasa, el a tpema su lanza trobe bai jaag den mondl.
Jen di admiracion Eckbert tabata mir i did: Ata bo ta para
trobe, e mes homber balente di antes. Nunca ma corda esai, ora bo
tabata droemi ai abao...”
|
|
| 15 |
 |
“.... Wolfert
sol a keda para te ora toer a bai. Anto el a bal na Winfred, ora
esaki tabata pa bolbe na su cas.
Jent di alegria Winfred a cai na coerazon di su tata esaki a
primi e iioe, koe el a haja trobe, den su braza. Ni un di nan no ta-
batin palabra pa expresa loke nan coerazon fski^aa abJ
Caba Wolfert a larga su jioe i dici coe ns Winfred, mi kier sabi
mas di bo religion, pa mi sfi, ta kende ta^Dios, e Wodan, koe ami
ta venera Hesu Cristoe, koe bo ta adora. j, nn
Winfred su coerazon tabata jen di un legna di mas grandi. Un-...”
|
|
| 16 |
 |
“...106
s,Mi' a jama boso aki pa mi nuncia boso un edicto nobo, koe a caba
di sali contra CristiannaD. Mi tin koe bisa, koe mi no ta gusta di
drama ganger. Sinembargo mi no por wanta oficia! i sirbientenan mas,
koe ta nenga di haci sacrificio na diosnan di Roma.
Caba di papia eg palabra, el a keda ketoe pemirakiimpresionnanahaci.
Anto el a sigui: Cristiannan, koe ta tende mi, tira bo Dios afor
i adora diosnan di Roma trobe ; asina boso lo obedece na Dioclecia-
no, koe a manda mi di haci asina. Pero si boso ta sigui den boso
religion cristian, lo mi haja mi oblig. di saca boso foi mi sirbisbi i
di kita toer puesto lor di boso. Majan lo mi mira kico boso a dicidi.
Anto Constancio a bai, largando toer den sustoe grandi.
0 Diocleciano cruel asina nan tabata murmura, pakico bo ta
obliga nos Cesar di poersigui inocentenan ? Pakico bo a kita su jioe
stim, Constantino for di djle i a priva e tata desgraciado di es com
suelo di mira su jioe na su banda ? 0 Constantino nobel! mara bo...”
|
|
| 17 |
 |
“...No por describi deeapunto, bronguenza i duele dj desgraciadonan.
For di es ora aki asina Constancio a sigui, mi ta saca boso for
di mi ehercito, pa boso no kibra tambe es huramentoe koe boso a
baci mi. Bai I
Jen di desesperacion toer a sali. Anto Constancio a jama nan koe
a keda fiel.
Cristiannan e dici coe nan na un tono amistoso, ,,mi ta orguljoso
di boso. Mi ta respeta i stima boso Boso a merece toer mi confian-
za. Boso ta balente, ta coe boso mi por conta. En adilanti boso lo
ta mi mehor amigoenan, wardadornan di mi persona i mi estadonan.
Mash conmovf nan a gradici Cesar pa es prueba di confianza i aprecio,
i nan a priminti di moenstra nan dia pa dia mas digno di es confianza.
Bao di zoendramentoe di pueblo e renegadonan infeliz a sali, mien-
tras discipelnan fiel di Cristoe tabata coemind coe bubilo i legria.
LCHA I TRIUNFO.
(Ora Wlfeit a biia bon trobe, el a banj un dia den cercaniadi
kapel di Walderic. Ai el a mira su joe Winfred tambe. Pa toer loke
el a mil...”
|
|
| 18 |
 |
“...118
E sahon bieuw a loebida su jaagmentoe henteraraente. Nan a drenta
dep cas di Winfred, e tata coe su dos jioe, koe el a hanja
trobe. Anto Daukmar a coeminza conta su historia, mientras Wolfert
tabata tend coe masb> atencion. . . .
Tempoe koe emperador Carlos a tene e conseho di husticia na Jn-
gersheim, e tabata na gera coe e tribu di Avaronan. Mask com
balente nan a bringa, Carlos a somete nan toer di tal manera, koe
na roedia nan a pidi di cera paz i a reconoc como nan senjor i donjo.
Wolfert tabata hala rosea. El a comprende ki pisd mester a cal
nan di baha nan cabez. . ' ,
Fbr di ai emperador a sigui mas leuw, sometiendo toer pueblo,
te ora koe porfin el a bai toema un poco sosiego na su residencia
di Aken. Ma e no por a keda sosega hopi. Papa a larga jam na
Boma pa defend contra su enemigoenan. I ami tabatin e honor di
companj na e ciudad grandioso, koe un dia tabata mastra di mun-
doe. Ami tambe tabata den es milesnan di hende, koe tabata jena
e misa...”
|
|
| 19 |
 |
“... Wolfert no a papia ni un palabra. Sin moef e tabata
sinta ai su m&n doblA riba mesa, mirando su jioe jen di admiracion
com el a mira i experimenta tantoe cos. Poco-poco conviccionnan a
drenta su coerazon, koe un emperador asina, vencedor di tantoe pue-
blo tabatin toer derecho di exigi obediencia, i koe resistencia di Sa.
honnan tabata un locura mes.
Ma ora Dankmar tabata cont, koe emperador kier a doen un
tera ricoe i frtil na valje di Rhin i koe el a bisa koe e kier a mira
su tata promer, Wolfert a puntra di repiente:
Cuantoe tem lo bo keda cerca mi ?
Emperador kier koe na dia di Pascu mi ta na Aken trobe Dank-
mar a responde. Entretanto bo mester dicidi, mi tata, ki contesta
mi mester doena emperador. Si bo kier sigui mi na e tera ai, lo m
acepta coe legriasu regalo; ma si bo ta prefers di keda den bo bos-
que i castiljo aki, anto lo mi toema despedida di su corte keda
cerca bo.
Dankmar a papia su propsito toer cl. Sinembargo un sombra
scur a pasa riba su cara, ora el a...”
|
|
| 20 |
 |
“...-
bata prefera di keda na tera di Alemannan, foi oenda su esposa a
bini tamb. Den e mondinan brutoe i jon di bestia el a larga traba
un castiljo, net enfrente di castiljo di Huno riba un ceroe mashfi. altoe.
E castijjo e tabata jama ,,Castiljo di Nubia. Mientras e tabata pasa
aja, el a conoce es eremita Walderic. El a larga traba na e lugar
oenda Walderic i Winfred tabata biba, un combento chikitoe, koe na
principio tabatin lugar pa diez-dos pader, ma despues el a bira hopi
mas grandi.
El a manda Winfred na San Gallen pa busca algun pader sabir
pa es combento nobo. Coe legria Winfred a cumpli es encargo, koe
tabata permiti di mira su combeuto un biaba mas i di coemind su
roemannan koe e tabata stima tan toe. Coe coerazon contentoe el a
uolbe trobe, companjd. di algun pader.
E combento mes no tai mas awor. E kapel si, koe emperador
Ludovico a larga traba na lugar di esuu cbikitoe di Walderic, ta
para te ainda. Segun koe nan ta conta, e ta trab. di piedranan di
Castiljo di...”
|
|