| 1 |
 |
“...13
Ahan, haragannan, horta fra-
ta di un pober coenucero, esai
jama: defendo nos patria? Bam
weita, combate ta coeminza.
Dos fruta asina ta muchoe
pisa p pober paloe. E ta kibra
i toer tres ta sinti bon cla,
koe suela ta duroe.
O.o
man
E fruta ta pisa, berde, I no pa mi stoma s, sino pa mi
cabez, mi braza, mi pi a i toer mi wesoenan.
Un hende, coe zapatoe nobo na su pia, ta bai cerca su
zapater i ta bis : mira, shon, e. zapatoe, koe bo a traha pa
mi, ta canta te grita.
Zapater h, shon kier podiser, koe pa e poco placa ai
mi por hinca un caha di musica of un gramafon den dje ?...”
|
|
| 2 |
 |
“...14
VARIA.
BIN CONTA.
Jioenan, boso sabi cuantoe ta un miljard florin ?
Un miljard florin ta mil miljon florin. Hondo no por fignr
bon, ki monton grandi di placa esai ta. Bam, scucha bon, i
lo mi splica boso.
Figura b miljard na placa di plata, e1. ta pisa 10 miljon
kilogram; cont, na placa di oro, el ta pisa 645 mil kilogram
I cont, na placa di papel, cada papel di mil florin, ainda
ta pisa 180 K. GL
Suponiendo koe un biomber balente por carga 100 K. G-,
anto pa carga un miljard na placa di papel (di 1000 florin)
lo mester di 18 homber.
Si ta conta e suma na oro, anto mester di 6450 homber
pa carg, i si ta na plata, mester un ehercito di 100 mil
homber. Si hende kier traha boeki di toer e placa di papel
di fl 1000, koe ta forma un miljard, anto por traha dos mil
boeki cada un di 500 bladchi. Bin conta. Ki dia!
-----
COI BUSCA.
* -y
Blek! Uuda bo shon ta ?
A gana Premioi
Muchanan, koe a conserva bon
toer 28 numero di promer anja di
Ala Blanoa ta:
Na...”
|
|
| 3 |
 |
“...Les di traha som.
Janchi chikitoe ta sinta den scool i frater lo sin j di tra-
ha som.
Maestro. Janchi, si tin tres appel riba mesa, i bo roeman
chikitoe Maria ta come un di nan, ta cuantoe ta sobra ainda ?
Janchi Cuantoe roeman ?
Maestro. Ai n Janchi. Scucha bon. Si tin tres appel riba
mesa i bo roeman Maria ta come un di nan, ta cuantoe-
appel lo sobra anto ?
Janchi: Ma frater, ta cos koe no por socede, pasobra nos
no tin appel na cas.
Maestro: Janchi, ta un comparacion m?a haci. Nos mester
figura nos, koe tin appel riba mesa.
Janchi: Frater, ta appel secoe?
Maestro: Ai no !
Janchi: Appel hasa anto ?
Maestro: Tampoco. No tin appel di berde mes. Nos ta haci
numa manera si tin.
Janchi: Ahan, anto no tin appei, frater ?
Maestro: Janchi, no hunga awor, hinca e sambechi den
bo sacoe, i scucha bon. Nos ta figura nos, koe tin tres appel
riba mesa.
Janchi: Si, frater.
Maestro: Bo roeman Maria ta come un di nan, caba el ta bai.
Janchi: Ma. sigur frater no conoce mi...”
|
|
| 4 |
 |
“...iiMitiuu
Solucion di Charada
6. 'El tabatin 8 sol,
7. Na es un ultimo
Horloge. 9. Es dos
1. Antajera, ajera, aw, majan, otromajan. 2. Su pareuw.
3. 66%. 4. Un boeracoe. 5 Pasobra tin muchoe mas car-
nernan blancoe koe carneman pretoe.
esta dos cabritoe i un mitar dozijn,
bo ta doena un weboe coe tajor. 8
mama i dos jioe tabata un wela, su jioe i su nietoe.
10. Kenshi di ringchi di dede.
Pa mi sabi ta cual mucha, i ki dede, di ki man el ta bisti e ringchi,
ora mi ta bolbe drenta den e kamer, mi ta doena un of doe of toer
e mucha di traha un som riba lei of pampel. Corda bon, mi no kier
sabi nada-nada, di loke bo ta scirbi, sino umicamente e producto di e som.
Pa no bini ningun papiamentoe ora mi tai, coer mucha mester a mira
bon promer mi drenta, ta cual mucha, na ki man etc, etc. el ta
bisti e ringchi. Tambe pa boso traha e som exactemente, bo mester
sabi padilanti, koe e mucha koe ta sinta mas cerca di porta, koe ma
drenta, ta No. 1, esun banda di dje ta No. 2...”
|
|
| 5 |
 |
“...18
UN PEGOE BON HUNGA.
Na un cierto coenucoe tabata biba
un coenukero ricoe, ma koe nunca
tabata sali foi su pueblo.
Un dia el dici coe eu muher: Mi
tin gustoe di bai Punda, 1 anto lo
mi cumpra cualkier cos pa boso. Su
muher no tabatin nadacontra di esai,
ma numa el a epiert p no larga
nan bobi, pasobra, asina e ta eigui,
mi a tende koe den Punda tin hopi
hende floho, koe iugar di busca tra
bao nan ta sinta por nada 6 cabish,
bebe boerachi i busca di nek bende
pa nan haja di come i di bebe sin
traha. No tene cuidao, su mari a
responds : Mi no ta mucha chikitoe,
mi ta abri mi wowo bon pa nan
no ganja mi den nada.
Su manece nos homber a lamauta
tempran, bebe su koffi, coe dos placa
buscoechi di ocho, el a subi su ca-
bai i dos ora despues, el a baj den
Punda bao di un tao di hende di
toer sorto; el a record toer loke
su muher a bis i no tabata mishl
coe ningun hende. Atardi ora el a
coempra hopi dtaochorla pa su muher
i jioenan, el a mira den un tienda
un...”
|
|
| 6 |
 |
“... di lire (50 ets.) na placa di papel.
Ata, mastro Martin, el dici
coen, toema esaki pa bo. Bo ta
un homber nobel. Coe esaki bo por
cumpra berce i haci bo winkel mas
grandi, i mantene bo famia mas bon,
i spaar tambe un boenita cens pa
dia koe bo bira bieuw, i koe bo no
por traha mas.
Baas Martin a gradici coe awa
den su wowo, ma el a contesta :£
Sefior Girolamo, no toema mi
na maloe. pero e placa ai mi no por
acepta. Tantem koe Dios doena mi
bida, salur i forza pa traha, no ta
pas pa mi acepta placa koe mi no
a gana coe mi trabao. Si ta cos
koe mi mester cumpra herbe, nan
ta fia mi te dia mi por paga, paso-
bra mi ta homber honrado, i sem-
per mi a paga mi debe te na ltimo
cens chikitoe. Pero si senor Girola-
mo kier permiti mi di baci un pidi-
mentoe, lo ta esaki. Sea asina bon
i doena e placa na mi amigoe L6-
zaro. P lo ta un judanza grandi,
coe e placa el por coeminza trobe
su trabao, i mi por sosega un poco.
Senor Girolamo a keda di acuerdo
coen i a...”
|
|
| 7 |
 |
“... tabata crece meimei dj
ruinanan. PAbaranan a traha nan
neshi aidn i tabata boela afor bao
di gritamentoe ansioso. Ora nan a
drenta e porta kibrA, di ripiente un
binar a boela sali afor huntoe coe
su jioe.
Paden e tabata mas mehor ainda,
koe e tabata moenstra pafor. Di-
ferente cuarto, toer trahA na piedra,
a keda bon; portanan i otro cos di
paloe sol a disparce.
Ta kico ta paree bo, maestro?
e hoben a puntra portin, com bo
ta splica koe es castiljo aki ta keda
bandonA asina ?
E pueblonan, koe a larga trah i
koe a biba aki den, nan a pasa. Ki-
zas tabata e Romanonan, koe un
dia tabata domina riba mundoe. I
pueblo brutoe di Hunonan, 1) asina
foi Asia, tabata masha bruto. Na siglo
caba co# lmperlo Romano....”
|
|
| 8 |
 |
“... animo Animo, mi amiguito-
nan. Sigui traha i manda toer loka
boso tin. On oi otro dia boso nom-
ber tambe lo brilja na cara di boso
amiguito Ala Blanca. Corda di
manda semper huntoe coe charada
su solucion tambe.
Tantem 1 Redactor.
2) Un homber rellgloso sacerdote koe tabata biba den mondl, e sol, pasando
su dianan den oraclon 1 sinjando crlstlannan koe tabata biba aibanda....”
|
|
| 9 |
 |
“... ceroenan,
jen di paloe, tabata moeastr camina Mas leuw nan a bai, mas poco
hende nan tabata contra, mas bruto mondi a biia. Poco-poco calmo
i sosiego a bolbe den Wolfert su coerazon. Ma nan a bai mas leuw
ainda, te ora nan a hanja e castiljo bieuw, koe Romanonan kiz&8 ?
traha, koe e Hunonan salbahe a tumba abao i koe deepues e habi-
tantenan nobo di Alemania a larga di drecha di nobo.
E poco jaagdor, koe de bez en cuando tabata bini te aja, tabata
lama e ruina, Castiljo di Hunonan. Coe e nomber nan tabata jama
e heron an, e hombernan bruto i balente, koe den tempoe bieuw bao
di mando di nan hefe terribel Attila, a plama riba hen ter Alemania.
Foi ki tempoe e tabata, ken a trah i ken a kibr, e desterado-
nan no a haci cuenta di esai. Awor e tabata! bandonS i libremente nan
por a toema posesion di dj, esai tabata basta. Gro i Eckbert, e
dos criar, koe no tabata mira fin di nan biaha i koe tempoe di fno tabata
bini acerca, tabata bon contentoe, koe e lugar brutoe tabata gusta nan...”
|
|
| 10 |
 |
“... di es cerbez, koe Gero i Eckbert a
traha, hasta e dianan ai Winfred no por a sali foi castiljo, maske cuan-
toe e tabata moenstra su disguste i aversion di wega.
Manera aire pisfi promer di un jobida duroe, toer esai tabata primi
riba coerazon di es hoben. Poco bez num& i anto pa poco momento e
por a bishita Walderic, es eremita piadoso. Pes motiboe e tabata sinta
corda mas bez riba loke es eremita a sinj caba. Oen esai e tabata ha-
ja consuelo i alivio i tabata duel e, koe e no por a participa nada di
su f nobo i di toer loke tabata haci ricoe i contentoe asma den su
coerazon, na esnan koe ,e tabata stima. Ayl pensamentoe sol caba. di
odio di su tata contra siguidor di Cristoe, tabata pon tembla pa su
ka brutoe. Unico cos, koe e por a haci pa su tata' i roeman, tabata
recomenda nan na su Salbador, pidiendo E, koe lo E hiba nan tamb
un dia den camina drechi....”
|
|
| 11 |
 |
“...68
Lo e bolbe i scapa su curpa pa buimentoe ? Djies na ora nan a jega
na lugar di huicio na Ingersheim, droemi na otro banda di rio, riba
un ceroe. Coe poncbi nan a pasa e rio.
Tras di pueblo tabata para un kapel. Poco mas pariba 3astiljo di
Duque di Ingersheim tabata para riba un baranca, mien tras lugar di
huicio tabata na su dos banda, cer pa un trankera i meimei nan a
traha un silja, bao di sombra di tres paloe mash altoe. Un muchoe-
dumbre grandi a bini huntoe, wardando binimentoe di emperador. Po.
co mas un banda Wolfert i su dos jioe a keda para, evitando di mfshi
coe e pueblo alemn. Hende tabata mir mash curioso i nan tabata
puntra otro, ken por a ta es homber coe e dos hobeo ai. Principal-
mente nan bistir stranjo tabata hala nan atencion. Pasobra Alemannan
tabata carga bistir largoe di lana of katoena, koe nan muher ijioena
a traha i pinta mash, boenita. Pa tempoe mas frio nan tabatin un
cueroe di earner i homber mas nobel un cuero di lobo. Pero Wolfert
i su...”
|
|
| 12 |
 |
“...; varios bez bo a haci danjo na
e ministro di Dios, koe a traha su cas i su kapel den bosque i bo a
stroba nan, koe kier a bai cerca dj, pa nan tende su predicashi. Kico
bo ta responde riba toer es acusacion ? -
Nada, Wolfert a responde. Emperador tabata para admira, un
contesta asina e no a spera.
I bo sabi, Carlos a sigui puntra, koe pa es maldadnan bo a
haci contra husticia i bo a risca bo biennan i bo iibertad ?
, Nada min tin di papia Wolfert a responde, mientras e tabata
mira emperador den su cara, nada sino koe mi a perde mi derecho
i mi patria, pa bo, emperador Carlos. Kico mi tin coe derecho di
Alemania ? Mi a comete inhusticia, pasobra forza i iuhusticia a saca
mi foi Sahonia. Bo por humilja mi, emperador poderoso, bo por haci,
koe mi mester coeminza rondea di nobo, bo por haci mi catiboe, toer
esai ta na bo poder, i mi no ta pidi bo pordon pa mi mes, ma.._...
Anto Wolfert su boz a sofoca I coe cara tristoe el a sigui s ,,Lar-
ga mi ta pidi bo, na mi jioenan, loke bo...”
|
|
| 13 |
 |
“...
Dankmar i Winfred, pa Pan haja nan educacion i instruccion den doc-
trina i coestumber cristian na su corte. Wolfert mes por a keda na su
castiljo di Huno, huntoe coe dos ties criar, ma e mester a manda e
trupa, koe tabata huntoe coe ne, bai, i larga toer violencia.)
Diez anja a pasa foi dia Wolfert a doena emperador su dos jioe.
E tabata pasa su dianan na su castiljo, e sol coe su pensamentoenan
sombrio. El a manda es trupa di hoben aleman bai i su criar, e Gero
bieuw, a moeri. Eckbert tabata su unico criar, koe tabata percura pa
cas i tabata traha tera. El a toema un mucba na su sirbishi, pa war-
da bestia.. Wolfert no tabata baci cuenta di toer esai, dia pa dia e
tabata rondea den mondi manera antes, pero mas soli t i mas bando-
ad. Su pensamentoenan tabata mas scur koe nunca; e tabatin odio d
\...”
|
|
| 14 |
 |
“...11
bai na castiljo di Huno, el coeminda e sirbidor di Dios. I coe gran le>
gria i amor tierno esaki a ricibi su discipel di antes.
Ora Walderic a tnira e hobeu ta bolbe asina tristoe, el a compren-
de un bez, com sn tata a ricibi. Sin puntr pesai, el tabata trata di
consol. Tene animo, mi roeman Cristoe Senjor por drecba e camina.
E por troca un coerazon, duroe ni baranca, i haci capaz pa ricibi se-
mia di f. Tene pacenshi numd, te koe ora a jega 1
Esai lo mi haci, mi tata. Mi a bini pa mi salba alma di mi tata
i mi superior a doena mi licencia pa mucboe tempoe i a bendiciona mi,
promer mi a bai. Permiti mi, pues, pa mi sirbi Dios buntoe coe bo den
es bosque aki, i pa mi traha un casita banda di bo, pa mi ta dispues-
to unbez, koe mi tata tin mester di mi sirbisbi I
Coe mucboe gustoe, mi roeman. Walderic a responde, lo mi juda
bo traha e cas i te ora a bira cla, bo parti e di mi. Coe gratitud pa
coe Dios mi ta coerainda bo como un judador den mi oficio, pasobra
ta cai...”
|
|
| 15 |
 |
“... esaki a drenta tamb coe poco lechi i un pida pam, miem
tras Winfred tabata reglando na mesa algun boeki, koe el a bini coe ne.
Bo a trece boeki? Walderic a puntra, mientras su wowo tabata
lombra di legria.
Si, Winfred a responde contentoe, mi roemannan di combento a
doena mi hopi cos boenita, pa den es mondi aki mi spiritu no ^falta
coeminda; aki mi tin mi breviario i boeki di salmo, koe mi mes a skirbi.
Lezador chikitoe, bo mester s, koe den es tempoe ai no tabatin
boeki ainda, manera nos tin awor. Toer boeki koe tabatin, mester a
scirbi nan, un pa un, loke tabata pidi hopi tempoe i trabao. Pes mo-
tiboe un boeki tabata un cos di hopi balor. '
Caba Winfred a saca hopi boeki mas, koe su roemannan a doep,
den di cual tabatin boeki di Testament i algun otro mas, tin bez dor-
n coe prentji boenita, koe padernan di San Gallen a pinta. Wilderic
tabata mash admir di toer es cos precioso. Nunca el a corda koe
nan por a traha cosnan asina na combento I como ya foi hopi _an-
ja...”
|
|
| 16 |
 |
“...79
Historia di Testament Bieuw, tamb encuadernd.
Den di esnan, koe ta saca nfl sol, mi ta rifa cincoe
Catedsmo grandi, encuaderna-
Awor poerba boso forza, i anto manda results do di boso
trabao skirbi riba e pida papel, koe boso ta hanja aki den, na
Redaction di Ala Blanca, Imprenta di Vicariato.
Mester manda nan i> ra nier koe dia 1 dl Jnnl.
E vr
MM
CHARADA 1.
Poerba kico bo por leza
aki for. Bo mester coe-
minza ariba cerca e
grandi, i pasa rondo, pero
manera bo ta traha un
strea, cada bez drenta i
bolbe sali. Asina koe bo ta
banja un proverbio holan-
ds.
CHARADA 2.
Kende por leza esai ?
PB;
SOK
100 O s 500 I 50 O
100 O
CHARADA 3.
Kico e mucba homber
ta, i bisa mi pakico?
"tPRBaiKapra*...”
|
|
| 17 |
 |
“... marra -i koe nan no a strob aino coe
hopi trabao, pe no hui bai i bplbe na au tata den caatiljo di Huno;
com Dankmar a nenga aoberbemente tambe di biati e biatir boeuita, koe
emperador a manda traha pa nan.
I ainembargo el a aigui, Dankmar a coeatuma maa liher na ea
bida koe au caracter brutoe a larga corda. E tabata mira ea ehercicio
di arma di otro hoben, a tende nan conta di teranan atranjer, di gran-
deza di Boma, di Aken, di boeniteza di tera di Spanjol i Moronan. Esai
a lamanta au animo i balenteria. E no kier a keda atrae i a coemin-
za poesta coe nan den ehercicio di arma, de la manera koe pronto el
a paaa nan toer. Pronto el a einja eubi cabai i di maneha espada i
lanza. Tambe e bida di corte a coeminza gust i e io a nenga maa
di toema e biatir di Franconan. Ora un dia emperador a doen di co-
noce, koe conforme el a bira un cabaljero crietian, 1e por bolbe na au
tata, el a expresa au deseo di bai gera coe emperador, pe por moen-
atea'au animo.. Ma di bai acool di...”
|
|
| 18 |
 |
“... boenita, briljante di oro, e cruciticado, trah. di piedra coe Cris-
toe clabfi nele. Caba nan a moenstra mi henter e oombento, oenda cada
religioso tabatin su trabao. Un tabata ocup, na scirbi boeki, otro ta-
bata dorn coe imagen boenita, otro tabata traha imagen boenita di
piedra, paloe i ivoor, otro trobe tabata sinta studia te laat den anochi.'
Dn lugar sol min por a pasa. Ma keda para toer admiri. Esai taba-
ta winkel di Danko, koe tabata traha kloknau. Porfin nan a hiba mi
na e hardin jen di flor i plantji boenita, oenda padernan tabata diber-
ti nan poco. E tabata paree mi un paradijs meimei di es mondi brutoe.
Coe cuantoe gustoe lo mi a keda den es lugar di paz i trankilidad,
di arte i eiencia, i mi coerazon tabata tristoe koe mi mester a bando-
na e lugar trobe, kizas pa semper.
Dia promer koe nos lo bolbe trobe, emperador a jama mi cerca dj.
Ora ma drentrf den un sala grandi i boenita, emperador a puntra,
kico mi tabata corda di bida religiosa. Mi coerazon tabata...”
|
|
| 19 |
 |
“...91
LUOHA I TRIUNFO.
(Winfred a trece foi combento di San Gallen pa su maestro bieuw
Walderic un klok koe e mes a traba i ta cont kico a pas foi dia e
mester a separa for di sn tata Wolfert. Porn e no por a wanta mas
i a pidi sn Superior licencia di bolbe na su patria pe mira di com-
berti su tata.)
Promer ma sali asina Winfred a sigui, mi tabatin un deseo
ainda. Mi kier a traha un klok pa bo, mi tata, pa bo kapel, oenda
pa promer bez ma tende palabra di Dios; un klok pa jama bo earner-
nan plamd i koe su sono kizas tambe lo penetra un dia te na coe-
razon di mi tata.
Broeder Danko a juda mi. Klok a sali foi su forma, no muchoe
grandi, sinembargo boenita i coe sono masbd eld. Nos Superior a ben-
dicion solemnemente. Anto el a doena mi su bendicion, ma toema des-
pedida di mi roemaunan i ma bai. E despedida a cai mi masbd pisd, ma
fin di mi biaba a doena mi forza. Ma ranca mi foi abrazo di Broe-
der Danko i coe coerazon tristoe ma sali foi es lugar bendiciond. Ora
mi...”
|
|
| 20 |
 |
“...Anja 2.
\ mu. 13.
4
sfa
'SS/
Ali L BLA N [CA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
24 Juni ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. (\eGIIU9e\traha manera otro hende ?
Mi ta inuchoe chikitoe i zwak ainda pa traha.
Asina mes toer e flogonan ta papia. Emile dici, i mes ora el a
sigui bai, sin doena nada.
Ay Dios! e pober mucha a responde, sigur-sigur bo no a su-
fri hamber nunca. Ay, juda mi I Mi no a come nada ainda foi ajera.
Lo mi...”
|
|