| 1 |
 |
“...sim lm
Solucion di Charada
oo m b Hala un linja for di punta
a te & dwars den e pida tera.
E linja lo ta marca, koe ta se-
S para hoffl for di cas, i cada un
g ta 100 M largoe i 50 M anchoe.
2. Numro di 2 cijfer di mas
grandi ta 99, pasobra el ta nifica
a 100 M 9X9X9X9X9X9X9X9X9
El tm balor anto di 387.420.489. 3. Palestina. 4. Funshi.
5. E buricoe, koe SS Birgen Maria Nifio Hesus a sinta
riba dje, dia S. Hose mester hui coe nan na Egipto. 6. Caha
di morto. 7. Si hende ta kita su dos handschoen, el ta keda
coe 10 dede, mask el a kita 10 dede afor. 8. Palomba di area
di No. 9. Pruha ta pretoe, pasobra semper el mester bisti
rouw, pa un di su famia koe nan a mata- 10. 7 jioe, esta 6
homber i un muher.
s
Charada.
1. Ki animal ta wesoe pafor, carni paden ? Guiiiermo santini
2. Tres bez diez-ocho ta 315,333. Di com? e van uyibrecht
3. Pakico Eva a morde pida for dje appel ? p a simon
4. Mi no por mira, ni tende, min sa leza ni scirbi, mi
no tin boca tampoco...”
|
|
| 2 |
 |
“...11
blando di mucha. Kende lo expre-
na koe ki amor Salbador a toema
su bibar den alma di e mucha! 1
tabata como si el kier a haci tem-
poe mas pur& pa hible na cieloe,
pasobra visiblemente forza di e mu-
cha tabata bai cabando. Ainda un
bez mas el a hiza su wowo agrade-
cido na es sacerdote.
O Hesus, Hesus. el a papia i
su alma tabata boela coe angelnan
ariba, pa ricibi di m&n di Hesus
corona di martir.
* *
Pa banda di auochi a bini algun
cristian banda di es camina i nan
a hanja es sacerdote gravemente
herid ta reza dilanti di e morto.
Largoe ratoe el a jora na silencio,
ma for di su boca a sali es pidi-
mentoe:
O Dios, Banger di martirnan
ta semfa di cristiaunan. Es semfa
tabata falta ainda den mi coenucoe.
Awor mi ta confia, koe lo el bai
florece i produci pa bo un cosecha
abundante di almanan.
UN EHEMPIiO REAL,.
Nos a tende conta hopi bez di e
piadoso Emperador Alem&n, koe a
baha asina pronto for di su bestia
pa ofrecle na un Sacerdote koe ta-
bata...”
|
|
| 3 |
 |
“...CULTO CATOLICO
qrjg
rzjzizszj^nxzizrzMzrtt
Un dia doraingo Antoine, jioe di un
liberpensudor frances a lamanta tem-
pran pa bisci sn bistir boenita, i coe
cara contentoe el ta bai cerca su
papa i ta bis:
Papa, mi ta bai misa, paeobra
awe ta dia domingo.
Kico, misa bo ta bai ? Coi lo-
co, ta bon pa muhernan bieuw, me-
hor bo haci un paseo.
Papa, tende un cos aki: Mas-
tro a sinja nos koe dia domingo
hende mester bai misa. Ei a bisa,
koe hende tin obligacion estricto, di
cumpli exactamente coe mandamen-
toehan di Dios, i un di nan ta di
tantiflca fiestanan. Si mi ta keda sin
bai, sigur mastro lo rabia.
Mucha, bo e& kico, Bo mastro
ta bobo, di kere koe tin Bios. Ma-
jan mi ta bai cerca dje pa tah p
stop-di sinja bo coi loco asina.
E mucha a keda ketoe, el a pen
sa un ratoe, caba el a puntra su
papa:
Anto papa ta bai taha mas-
tro tambe di sinja mi e otro man-
damentoe tambe, koe ta manda mi:
Honra bo tata i bo mama ?
E tata a keda babuca, ora el a
tende e...”
|
|
| 4 |
 |
“... etc. tambe koe man robe
bo ta nota coe 1, man derechoe coe 2 ; dede grandi ta 1, su sigiente
ta dos etc. nsina koe dede chikitoe ta 5. Si ringchi ta mas ariba na
su dode tambe ta nifica 1, si ta meimei ta 2, si ta maa abao ta 3.
Corda bon, boso no papia nada di loke boso ta scirbi. Scirbi boca
ketoe, pa mi no tende nada-nada. Bam traha som awor.
Scirbi di ouantoe lugar e mucha di ringchi ta sinta.
Multipica e cijfer coe 2. Boeta 5 acerca.
Multiplica e producto coe 5.
Boeta trobe 10 acerca.
Boeta acerca na Jci man el ta bisti ringchi, ta 1 of 2 anto.
Bolbe multiplica e laatste producto coe 10.
Boeta awor e cijfer acerca na cual dede el ta bisti.
Bolbe multiplica coe 10.
Boeta awor acerca 1, of 2, of 3, segun e mucha ta bisti ariba, meimei
of abao na su dede.
.Awor mi mester sabi e mas ultimo producto sol, anto, mi ta bisa
mes ora, ta cual mucha el ta, ki man, ki dede, eet.
Wel bum poerba coe un ehemple.
E mucha, koe a cohe e ringchi bisti, ta sinta na di 5 lugar, el a...”
|
|
| 5 |
 |
“... tristoe di es mucha, e sacer-
dote su wowo a jena ;coe Igrima,
i ora el a tende kiko a socede, e
tabata hinca roedia pa venera curpa
dj martir chikitoe di SSmo. Sacra
mentoe. Mauera un angel Tarcisio
a moeri i nan a dera su curpa na
Catacumba, oenda el a keda hopi
siglo. Despues nan a venera su reli-
kinan na misa di S Silvester na Ro-
ma i caba nan a hiba nan ua misa
di S. Dominico na NApoles, oenda
te ainda nan ta venere.
S. Tarciso ta patrono di perseve-
ranza despues di Promer Sta. Co-
munion.
# # *
Muchanan, ata boso ehempel.
Bobo tin tantoe Animo, i coerashi
manera S. Tarcisio? No? Reza pidi
S. Tarcisio anto pe juda boso warda
semper e tesoro, koe boso a ricibi dia
di boso Promer Sta. Comunion. Bo-
so tamb tin enemigoenan, koe ta
busca di mata bida di Dios su gra-
cia den boso. alma. Moenstra boso
mes balente koe S. Tarcisio. Warda
semper boso coerazon limpi i puroe
i defende boso Bon Hesus coe toer
boso forza....”
|
|
| 6 |
 |
“...21
UN JAAGDOR BALENTE.
(Miwun
mm
1. Bam tende un cuenta
Koe paree un bnia,
Ajera ma scapa
Na wowo di anga.
Mn
3. E bruto a busca mi
Coe tantoe legria,
Koe paree e kier boela
Meimei di mi pia.
5. Lastrando den stof
Min ta prde cabez,
Mi ta carga scopet
Ta tir aja mes.
2. LezandoJden mondi
Ala Blancacontentoe
Ta lamta mi tras
Boroto, ronkmentoe.
* m
4. I morto spanta
Pa su djente feroz,
Mi ta tembla, ta cai
Poi dj iomba mahos.
6. E bruto a moeri
Mi ta seca sodr,
Mi ta bolbe mi cas,
Companja dj cachr....”
|
|
| 7 |
 |
“...18
UN PEGOE BON HUNGA.
Na un cierto coenucoe tabata biba
un coenukero ricoe, ma koe nunca
tabata sali foi su pueblo.
Un dia el dici coe eu muher: Mi
tin gustoe di bai Punda, 1 anto lo
mi cumpra cualkier cos pa boso. Su
muher no tabatin nadacontra di esai,
ma numa el a epiert p no larga
nan bobi, pasobra, asina e ta eigui,
mi a tende koe den Punda tin hopi
hende floho, koe iugar di busca tra
bao nan ta sinta por nada 6 cabish,
bebe boerachi i busca di nek bende
pa nan haja di come i di bebe sin
traha. No tene cuidao, su mari a
responds : Mi no ta mucha chikitoe,
mi ta abri mi wowo bon pa nan
no ganja mi den nada.
Su manece nos homber a lamauta
tempran, bebe su koffi, coe dos placa
buscoechi di ocho, el a subi su ca-
bai i dos ora despues, el a baj den
Punda bao di un tao di hende di
toer sorto; el a record toer loke
su muher a bis i no tabata mishl
coe ningun hende. Atardi ora el a
coempra hopi dtaochorla pa su muher
i jioenan, el a mira den un tienda
un...”
|
|
| 8 |
 |
“.... Mes ora
e General ta baha foi su cabai, i
a ofrece cortesmente na e sold pa
)l OTRO HENDE*
subi su cabai. E sold a hanja ri-
pra i a nenga. Pero awor e Ge-
neral a oblige Apenas e sold a
subi cabai dje General, i koe nan a
sigui camina, nan a tende un tiroe,
i e sold riba cabai a cai morto na
suela. Un bala di scopet a cohe su
coerazon. ,,Mi jioenan, General Che*
rin di, lugar di mas altoe ta lugar
di mas peligroso. Gada un keda
conteutoe deu su estado. I mes
ora general a cord a riba su deber.
Calmo el a bolbe subi su cabai ma-
nera nada no a socede.
mm.
msm
Pin
Altil
mm
mm
wmm
GOI BUSCA.
E homber aki
a haci un biaha
largoe. Ta falta
bopi ainda pro-
mer koe el jega
cas. Morto can-
ed el a baha di
su cabai, pa so-
sega un poco.
Pero den esai
el a pegs sonjo
i ora el alaman*
ta. eta miraraa-
sh stranjo, pa-
sobra el a perde
su cabai.
Ken por biij?
----:():---...”
|
|
| 9 |
 |
“...80
THAHA COE SMAAK.
Un anocbe un senor res pet able i
ricoe, Senor Girolamo, a sali laat foi
teater i pasando winkel di Martino,
baa9-smid, el a keda masht stranjo,
di raira luz cend den dje, i di tende
batimentoe di martin riba heroe.
Como e baas tabata un bon co-
nocir di dj, el a drenba den e win-
kel, i a puntr: Bon anochi, mastro
Martin, ta kico tin aki? Toer ben-
de a bai sonjo caba, i bo ta tra
ba te asina laat. Di dia bo ta traba
semper asina duroe, bo no por gana
bo mantenecion mas sin traba ano
che tambe?
Senor Girolamo, bo tin raion,
baas Martini a contesta, mientras
el a kita su pecbi foi su cabez, loke
mi ta gana di dia coe mi trabao,
ta alcanza basta bon pa mantene-
cion. Fero Sefior Girolamo mester
sabi koe poco seman pas&, un ca-
lumqidad mash. grandi a pasa mi
bon amigoe Lzaro, un incendio a
kima su cas na cbinisbi. El a perde
toer toer cos, el ta falta awor cos
di mas necesario. Hende mester juda
su prbimo, no ? Wel, pesai mi ta
lamanta...”
|
|
| 10 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Ya bopi dia caba, mi amiguitonan,
dos a larga di splica boso e ceremoni-
anan boenita di nos religion catolica.
Awe dos ta coeminza atrobe, pa-
sobra mas bon dos ta comprende
toer loke dos ta mira na misa,
coe mas taotoe debocion i ateocion
lo dos asisti.
Tin bopi beode mi ta spera koe
deo di boso lo do tio ai ao koe ta
iota fada nao mash. taotoe na misa.
Nan ta bini misa, si, pasobra nan
mester, pasobra Sta. Iglesia kier pa
nan bini, ma kico nan ta bin haci
na misa, nan mes do por bisa. Ki
co ta socede na misa, ta manera
nan do ta comprende Dada di toer
esai. Fada nan ta fada nan mes
i otro hende i ta stroba nan den
Dan debocion. I ora porfin nan ta
tende Pader ta papia palabra: ,. Ite
mism est", un suspiro di ,,Danki Dios
koe cos a caba ta sali foi Dan
coerazon, i nan ta sali mas pronto
posibel, manera si nan kier scapa
nan cnrpa di un peligro grandi. Asi
na, mi amiguitonan, boso no mes
ter ta, asina boso no mester baci.
Si toer es...”
|
|
| 11 |
 |
“... alma
puroe un dia den reino di cieloe.
Anto boso lo tende for di boca di
boso Hesus : Bienaventurado esnan
koe ta di coerazon limpi, pasobra
nan lo mira Dios....”
|
|
| 12 |
 |
“...38
ta para, ora nan a tende es pa-
labra.
Nos ta bai, maestro ? esun di
mas hoben a risca di bisa, ,,nos ta
bai foi es castiljo soberbe, foi es
bosque, koe ta tereno asina bon pa
jaagmentoe ? ,
Si bon ta gusta di sigai nos,
keda anto. Mi no ta forza bo pa
sirbi mi! el a grita, mientras su
wowo tabata saca candela di rabia.
Ma, mi maestro, (}ero a bisa
toer humilde, com nos lo por kita
for di bo Ma bo pober jioenan !
Pa nan lo tabata fatal. Miseria i
cansamentoe di nn biaha nobo nan
lo no por a wanta, principalmente
awor koe dianan ta bira mas cor-
ticoe i koe tempos di frioe ta acer-
ca. Ademas, ken ta sigura bo, mi
maestro, koe Jo bo nanja pronto
un lugar di biba manera esaki?
Ami tambe ta sinti compasion
coe mi pober jioenan. Ma ta por
MM
Bl;f
mm
mm
mmi
mm
mm
immim
. :tel
mmm
mgmm
mmmmm
B8B
igsm
HSs
asuW...”
|
|
| 13 |
 |
“...39
mos mi no por keda mas. Mi a
corda koe e bosque aki ta liber i
sin ningun hende, koe ta biba aden,
mi tabata corda trobe riba es dia-
nan feliz, koe ma pasa den nos bos-
quenan di Harz, ma........ ma sali
ganjA.
Mi sabi, maestro, koe oso i lbo-
nan ta biba aki cerca i koe den
anochi nan ta pasa rond aki banda,
pesai ma waak mashA bon riba bo
fioenan. Ma mi a corda tambe, koe
no tin nada di terne, oenda bo ta do-
mina coe bo laoza, Gero a responde.
Bo a corda bon e befe a bisa.
Mi no ta homber pa larga spanta
mi pa ki enemigoe koe ta. Ora e
tabata papia es palabra, hende por
a tende su rabia i e dici: ,,No, tin un
otro ta biba den es lugar aki, un,
koe mi ta odia coe odio di mas
grandi. Mas calmo el a sigui.,, Awe
ma jega den es valje, cerca di rioe,
oenda mi no a jega te ainda. Ma-
shA admirA ma ripara riba un cero
chikitoe un casita, trah di paloe i
rama, i abri padilanti. Oen e casita
tabata para un altar coe un cruz
riba dj. Anto e odio mortal a bok...”
|
|
| 14 |
 |
“...46
toe koe tabata doen lechi, tabata hort& ; e di dos, di treB, di cuater,
koe coenukeronan a doen, a hanja mes suerte. Pero loke tabata mas
pisd ainda pa es apostel piadoso tabata, koe Wolfert coe su banda
chikitoe tabata stroba hende di bini misa dia Domingo, pa nan tende
su predicashi, i tabata forza nan di bolbe bai nan cas, de la manera,
koe a lo largo poco hende numd arisca di bini misa, caba na scon-
dir. Pes motiboe e sacerdote zeloso a hanj obligd di sali foi bu ca-
. sita i di bai foi un oenucoe te na otro pe bueca su earner i forta-
lece nan den nan f. Pero loke Wolfert a busca, e no a alcanza: es
ereraita a keda. biba den es bosque. Por a cost hopi trabao i sacri-
flcio, ma e tabata incansabel den su oftcio sublime. E tabata predica
f na bu fielnan plamd i tabata doena nan Santoe Sacramentoenan,.
apesar di toer strobamentoe.
Diez aDja caba Wolfert a domina den es tera Su jioenao a crece
te hobennan balente di dieztres i diez siete anja. Ya foi chikitoe nan...”
|
|
| 15 |
 |
“..., koe
bo ta coeminda mi na su nomber ?
Toer a*dmir& es eremita a keda para. ,,Ta kende bo ta, mi jio, koe
meimei di un tera cristian bo no s< nada di Cristoe ? asina el a pun-
tr. Bo ta batizi den su nomber ?
Batiz., sf, mi ta, Winfred a responde. Mi ta corda e dia ainda,
koe nos a baba, huntoe coe miles otronan, na awa. Esai a socede, pro-
mer koe nos a sali foi Sahonia. Pero, kico e bautismo tabata nifica,
mi no sA.
Bo ta jioe anto dj jaagdor balente, koe a pone su bibar na e casti-
ljo di Hunonan, i koe a soemete toer tera rond na su poder ? e sa-
cerdote a sigui puntra.
Si, mi ta. Mi s, koe mi tata tin odio contra bo; ma mi no sa
pakico. Coe muchoe gustoe lo mi kier a tende algo dj Dios, koe boso
toer ta sirbi i koe a haci rey di Franconan asina poderoso, koe toer
tera mester obedecle, Winfred a responde.
Coe compasion es eremita a mira es hoben, koe tabata weit coe wo-
wo, jen di ansia i suplica. Nb, es hoben fini, coe su cara suave i flore-
ciente, su cabeinan blond...”
|
|
| 16 |
 |
“...53
man alz& na cieloe i otro riba su coe:azon, awor koe e tabata bai pa-
pia riba su Bon Dios.
El a coeminza coe un historia corticoe di creacion como e tabata mi-
ra, koe es hoben no tabata s& absolutamente nada di dodtrina cristian.
Ora tera no tabatai, ni cieloe, ora no tabatin ainda ni ceroe ni pa-
loe, promer koe solo i luna tabata luza i ora no tabatin lamar ainda,
ni nada nada I)ios sol, eterno i todopoderoso tabatai.
I asina el a bini di creacion di mundoe na ceracion di hende, i el a
conta di paradijs. Winfred tabata tende coe atencion i de bez en cuan-
' do e tabata baha cabez. Ma un sombra scur a bin tapa su cara, ora
es eremita a cont, com promer bende a falta coe mandamentoe di su
Criador, i com pes motiboe morto i miseria a bini den es mundoe aki
com matamentoe i gera, odio i robo a bini den di hende, de la manera,
koe esakinan, na lugar di stima otro manera roeman, ta combati otro
manera enemigoenan i ta busca di soemete otro.
Si, bo ta papia berdad...”
|
|
| 17 |
 |
“... nan a coe-
minza conta di Hesus
di Nazareth koe a haci
hopi milagro grandi,
ma koe sacerdotenan
i pueblo a entrega pa
moeri if a clab na
cruz. Nama conta tam-
be koe al^un muher a
bin bisa nan koe nan
a mira aparicion di un
angel, koe a bisa nan,
koe Hesus ta biba. I
algun discipel a bin
mira na sepulcro, i nan
a hanja manera mu-
hernan a conta han,
ma^Hesus mes nan no a hanja.
E stranjero a tende coe masha atencion, i ora nan a caba di papia,
e dici coe nan 3 Anto Hesus no mester a sufri toer esai i drenta asina...”
|
|
| 18 |
 |
“...60
den sn gloria ? I mes ora el a coeminza spliea nan toer loke profeta-
nan a papia di Hesus. Ora nan a jega na Emmaus, Hesus a haci ma-
nera si E kier a sigui mas leuw. Ma e dos discipel a combid i dici'coe
n: Keda coe nos, pasobra anochi ta bai cera i dia a baha caba.
Anto Hesus a drenta coe nan. -I ora nan tabata sinta na mesa, El a
toema pam, a bendicion, a kibr i a doena nan di come. Anto nan
wowo a abri i nan a conocle. Ma mes ora Hesus a sali for di nan bia-
ta. I nan a bolbe bai Herusalem pa nan conta apnstelnan loke a pa-
sa nan. Ma apena nan a drenta sala, oenda apostelnan tabata, koe
nan a tende un gritoe alegre s Senjor a resucita di berdad, i a paree
na Simon.
Awor nan a hanja toer cos troci. Nan tabata mira legria riba cara
di toer, koe poco ora pasi tabata tristoe ainda. Nan, koe no a mira
Hesus ainda, nan tabata tende coe atencion, nan tabata kere, ma ayl
mara nan tambe por a mir !
I mira toer ta dal di repiente un gritoe di spantoe. Pasobra, ata...”
|
|
| 19 |
 |
“... odio di Franco-
nan a bringa coe amor di su jioenau. Ma bispoe dj dia koe e mester
a paree dilanti di emperador, a keda determine : lo e bai tende sen*
teneia di emperador Carlo Magao.
VJJ. parjti di Er?pe*adot.
Hopi ora caba promer koe solo tabata sali riba cabez di paloenan,
Wolfert a cohe camina huntoe coe Dankmar i Winfred Su criarnan
alemAn tabata keda atras na castiljo bao di mando di Gero. Na Lck-
bert sol Wolfert a permiti di companj.
Nan tabata sigui es rio Murr i anochi nan a jega na es lugar oen-
da e tabata bash den rio Neckar. Ai nan a_ pone nan abao droemi
den sombra di paloenan, parA na cantoe di rio, Poco ora despues di
mei anochi nan a sigui camina, pasobra promer koe solo lo jega na
su punta mas altoe, huici lo coeminza, Pesai e mes mainta ainda nan
mester a jega na nan lugar di destino. Mientra e dia, koe a pasa, nan
a hanja nan semper den mondin'an brutoe i scur, awor nan tabata
camna meimei di coenucoenan floreciente, oenda cas- i pueblonan ta-
bata...”
|
|
| 20 |
 |
“... dos jioe tabatin un cueroe di bestia sol, koe Gero i Eckbert a
traha na bistir. Winfred tabata sinti spant, ora e tabata mira
tantoe wowo fih riba dj. Ma Dankmar tabata mira rond di dj, sin
miedoe, ya coe desprecio mes.
Pronto un otro cos a hala atencion di hende for di nan. Un sonido
mash boenita, koe e hoben Sahonnan no a tende nunca, tabata reso-
na di goipi den laria. No tabata paree e tocamentoe di trompet; e sona-
mentoe tabata mas duroe i boenita. Manera si un forza misteriosa taba-
ta sali for di es tono, mas parti di hende a coeminza reza i hopi a
cai na rodia.
Winfred a puntra un di es hendenan, ta kic e sono tabata nifica.
Esai ta e klok nobo, koe emperador a doena nos kapel, el tabata
responde. E tocamentoe ta nifica, koe misa ta bai aden, na cual em-
perador ta asisti. Ora e misa caba, le bini na tribunal.
Un klok tabata den es tempoe ai un cos mash raro. Probable-
mente no tabatin ni un na tera di Alemania promer koe tempoe di
Carlo Magno. No solamente es...”
|
|