| 1 |
 |
“...1 A £
AU ELA] VCA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
r^o. 3. ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1912
Cruzada di Muchanan.
VI.
E compania a disgugta Enguer-
rando vieiblemente, ma el no a papia
nada. Ora ya e tree roemannan a
gana un bon pida distancia, un so-
nido aleuw di campana a anuncia
ora di Angel di Seujor.
Bruno a iega acerca respectuosa-
mente, coe eu petji den m&n 1 a
spierta eu eenjornan koe tabata ora
di bolbe na caetiljo. Enguerrando a
drai orguljoeamente i a bis coe un
tono fad,:
Bolbe bo eol na caetiljo. Loke
ta noe, deepuee di algun anja boeo
lo mira noe trobe. Un carta, koe Je*
ban a larga riba mesa den noe cuar*
to, lo declara Mama motiboe di noe
biaba.
Bruno a bira mudo di admiracion;
ma sinembargo el a rieca puntra
ainda s
Na oenda boeo a decidi di ba,
mi nobel eenjornan ? Por tin paie
den muudoe, mas boenita koe noe
Bretanja ?
Ta bon, Bruno, ma bo consebo-
nan ta foi tempoe awor aki.
T mi Senjora, boeo nobel Mama?
Bolbe...”
|
|
| 2 |
 |
“... casita i despues di un
bon mei ora, nan a jega na kantoe
di mondi. Di aleuw nan tabata mira
vlam di candela. Begun aan tabata
jega mas acerca, nan tabata tende
mas clA un boroto grandi, manera
gritoe di aleuw di un inucbedumbre
inmenso....
Gritoe, cAnto, aclamacion, tabata
bruba coe otro den es concierto di
aaocbi. Bien pronto, ora aan a jega
mas meimei den mondi, nan tanata
mira flambeuwnan tabata zwaai den
laria, como si fuera, indicando jega-
da di diferente personanan.
VII
Na un blra mentoe di camina e tres
roemannan a contra coe un binti
muchanan di coenucoe; algun tabatin
plki, otro fiecha coe arco, mas aya
algun coe slinger, trobe otro coe
coco-macacoe koe nan mes a traba
coe otro arma. Nan tabata cam-
na purA i coe aire di sold A Un
poco mas aleuw e bobennan di Ke-
rougal a topa coe un grupo di mu-
chanan di lamilia nobel, koe nan
por distingui di e otronan na nan
bistir mas ricoe. EsDan di mas bieuw
por tabatin diez-cincoe anja.
E fuegonan di wArda, e...”
|
|
| 3 |
 |
“...10
sea gradici! Mi a haja boso trobe !
Mama, Enguerrando a contests
coe boz suave ma decidi, no haci
bo intrankil; mi roemaunan i mi ta
bai na uu empresa grandiosa. Nos
ta bai brings na Palestina.
Bai bringa, na boso edad I Na
Palestina 1 Loco boso ta ? Boso tata
mes, koe tabata cabaljero, i compan-
jti di un ntimero grandi di soldfi-
nan balente, a sucumbi. Ta ken ta
ganjador, koe a excita boso na es
hecho loco ?
Ami 1... Archibaldo a contests.
Abo 1 Hermenegilda a grits.
Bo no ta teme anto di proclama
bo como ehecutor di es enganjo in-
fernal ? Bo kier biba toer e muchanan
bai contra un morto sigur! J
Hiba nan na gloria Archibal-
do a grits coe fervor. Mijioenan,
no perde tinimo awor aki. No scu-
cha na pidimentoe di boso mayor,
nan, ni na sintimentoe di boso coe*
razon. Lamanta 1 Na Tera Santa 1
Na Tera Santa I
Na Tera Santa 1 mil boz di mu.
cha a ripiti.
VIII.
Probechando di es momeutoe' di
entusiasmo, Archibaldo a saca su
spada, el a cohe un...”
|
|
| 4 |
 |
“... ta bieuw; pesai
bo tin di baha pa mi pasa.
Ma e Francs no por a gana asina.
El a mira koe ingls a saca un cou-
rant foi sa sacoe i keda sinta lez
toer calmo riba su cabai. Francs
a saca un sigarfa i a sinta huma
mes trankilo.
Despues di un ora asina, Ingls a
caba i kier a hinca courant den su
sacoe trobe, ma e Francs dici coe
n : Hola, Senjor, bo kier huma un
sigarfa, i sea asina bon di fia mi bo
courant ? i coe un sonrisa el a pre-
sent su paki di sigarfa.
j Coe gustoe mi kier cende un
sigarfa ai bo, Ingls dici, ma pro-
mer lo mi camua atras i na suela
firme lo mi acepta bo ofreDda.
I pa promer biaha un Ingls a
kita foi camina pa un Francs....”
|
|
| 5 |
 |
“...7) i
t AT b la: N [CA
V/ A -JHL.
DEDICA NA NOS HTJBENTUD.
No. ^ ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 191^
4? eis -
Cruzada di Muchanan.
No, mi jioe, lo bo no moeri,
senjor Angilberto a grita, mientras
e tabata coeri drenta den cuarto,
sigu di Jeban, capelan Ludgero, e
monhe i e criarnan koe en bano
kier a contene nan.
Jioe stimA, lo bo keda biba pa
nos awor. fa na oenda b ta ? Pa-
sobra mi no ta mira, mi ta ciegoe.
Mi bon tata, ata mi aki, e en-
fermo a responde, hajando, paree,
poco mas forza coe jegada di su tata.
Senjor Angilberto a bah riba Iso-
lin, a braze i a besle. E enfermo
a keda braza su tata i a bis:
Ma ta bo mes berde? O podi-
ser bo ta bin busca mi pa bon Dios,
pa hiba mi na un mundoe mehor 1
,,Si, mi Isolin, di berde mes bo
ta mira bo tata, koe a scapa mi-
lagrosamente di mil peligro; bo roe-
mannan ta cercajbo, bo nobel ma-
ma ta spera su jioenan. Cieloe ta
doen trobe un esposo, di ken el a
kere di ta separA pa...”
|
|
| 6 |
 |
“...58
I rezando, el a hiza su m&n na
cieloe, mientras e barcoe tabata
aali coe un bientoe faborabel. Biaha
tabata feliz i pronto e dia a jega,
koe es nobel famia tan tristemente
separa a bolbe eer reuni.
Nan a spierta Donja Hermenegil-
da padilanti, pueB di otro modo e
por a sucumbi pes legria repentino.
Alfln riba un cierto dia trompet
di Enguerrando a anuncia di aleuw
nan jegada. Mes ora Donja Herme-
negilda sintd riba su jewa a coeri
bai contra e- biaheronan, sigui di
Berangre, su damanan di honor i
su panenan.
E promer encnentro tabata ber-
daderamente conmovedor, i sclama-
cionnan di alegria, brazamentoe i
lagrima tabata troca otro numa.
Dee-pues di a jora tantoe tempoe su
esposo i su jioenan como perdi, ala-
fin e por bolbe haja nan trobe.
Despues koe e famia di mas feliz a
basna nan promer sintimentoeuan
di alegria i amor, campananan di
castiljo a larga tende nan tonouan
alegre pa lamanta toer hende di
cercania pa bin gradici Altisimo koe...”
|
|
| 7 |
 |
“... atrobe! E tabata
awor algo escalt,. Figura bo un
ratoe, el a bisa, nos a dal contra
un ceroe di ijs, un mash grandi,
ma no tin peligro. Un oficial a
sigura mi esai. Mi por a tende
awor paso di bendenan riba dek,
aki, den mi camarote. Tabatin
algo batimentoe di pia i sonidonan
stranjo, mescos koe riglenan di un
barcoe tabata bent& aki i aja.
Hendenan tin miedoe ? mi a
poentra.
No el a contesta. Mi no ta
kere mes koe muchoe pasaberonan
di segunda clase a spierta pa e
sagudimentoe; i solamente algun
foi salon ta bini riba dek. Ma
mira 5 hungad di placa di oficio,
hungador di dao, ta bunga coe pa*
saheronan, ora ma pasa dilanti di
salon. Nan carta a cai foi mesa,
ora e vapor a dal, ma nan acohe
nan atrobe i ta sigui bunga trobe.
E cuenta a pone mi henteramente
sosegi 1 Bi e bendenan aki cerca
nan carta nan no tin miedoe, pakiko
lo mi anto tin miedoe? Mi ta corda,
koe mi esposo lo a bai droemi, sin
ocup mas coe e accidente, ora nos
tabata tende di rpiente como...”
|
|
| 8 |
 |
“...76
jloe Marjorie, manera e tabata, den
su bistir djanocbi, ma tira un deken
di vapor, koe tin un strea blancoe
riba dj, riba su cabez i ma apura
mi af. Mi esposo a eigni mi. Ni
un di nos dos a toema un cos foi
nos camarote coe nos, i mi ta corda,
koe e mes a larga su borlochi riba
coesinchi. Ni un momentoe nos a
duda, koe lo nos bolbe trobe.
Ora nos a jega dek di kuiroe di
pasahero di segnda clase, nos a
ban ja aji un troepa grandi di hende.
Algun oficialnan tabata kuiroe bai
bin i tabata grita : No tin peligro,
henteramente no tin peligro Ta-
bata un anochi di strea briljante i
tabata masbfi masbd frieuw. Lamar
tabata calmo. Algun pasaberonan
tabata para cerca deiensa i tabata
mira abao; ma mi mester bisa
acerca, ningun bende tabatin miedoe.
Mi esposo a bai cerca un ofieial
e tabata di cincoe ofieial, Harold
Lowe, di promer ofieial, Murdock
i a puntr algo. Ma tende e
contesta: No, nos no tin luz di
busca, ma nos tin algun vuurpijloe
abordo.
Sea calmo...”
|
|
| 9 |
 |
“..., koe bo a carga bao di bo coerazon,
ta bai moeri morto di mas cruel. Bo mester tin coerazon di
tiger den bo curpa.
Esai tabata di mas pa e coerazon di mama. El tabata tem-
bla den toer su curpa, a fiha riba su jioe un mirada, na cual
e tabata expresa toer ternura di su amor, i na bista di su jioe,
koe tabata krimp su curpa di dolor i tabata toer na sanger,
su constancia a coeminza kita.
Ma su jioe a bis:. Mama, no jora, cieloe ta bai toer cos!
.Pa e palabra e pober muher a haja toer su forza trobe;
el a tira un bista di f na cieloe i a sclama: Hesus, por-
dona mi flakeza; mi no ta digno di un tal jioe!
Anto el a bir pa su jioe coe es palabra: Bai, mi jioe,
bai moeri coe animo; mi amor, mi oracion, mi wowo di ma-
ma ta sigui bo, te ora mi ta bai moeri manera bo.
Pensamentoe di cieloe a doena nan forza pa keda con-
stante i moeri morto di martir.
Bien nan tabatin razon, mehor perde toer cos, hasta bida
mes, ke cieloe: pues cieloe ta bai toer cos.
Mara boso toer pensa hopi...”
|
|
| 10 |
 |
“...iiiii 4M!
F==n=r
i/^jrsf!
EJB
Charada.
1. 1000 ano = 1 I s T t A a L d I A. Aiex de rooi.
2. Un galinja por come un cana di maishi den un seman,
i uil Cabai nO. Ta di COm * Humberto de Palm.
3. Si dos bez diez i dos no ta 24. Cuantoe anto ?
Petrus v. d. Veen.
4. Cual rey ta carga corona di mas grandi ? p- v- d- v-
5. I I Kita 8 paloe, asina koe ta sobra 4 cuadro.
Ch. F. T. v. d. Wall Dovale.
6. Ken ta ganja ora e ta para? ch. f. y. v. a. w. d.
7. Un cangreuw ta subi un ceroe di 2000
pia
asina koe den dia e ta subi 500 pia, ma anochi e ta
- vs. I 1 li _ __ 1 O 1-1 T ____
baba 400 trobe.
8. Kende ta
9.
10. 1
2
4
3
2
7
4
3
3
1
5
4
4
2
6
5
5
3
2
7
6
3
4
3
8
7
2
7
2
8
11.
Den cuantoe dia 1 e ta ariba ? f. R- Pietersz.
jioe di bo tata i koe no ta bo roeman? f.r. p.
Skirbi den cada cuadro un numero nons
pero no mas grandi koe 17, asina koe com
bo cont, foi ariba te abao, foi abao te ariba,
________foi man drechi te m&n robes...”
|
|
| 11 |
 |
“...dl
Ya nos boto a buelta pa otro lu-
gar, ma despues el a cord i a bol-
be trobe. E japons tabata hal den
boto. Un muher a coeminza Irega
pecbo di e japons, mientra otro-
nan tabata haci su pia i manoe
cajente.
Djies un ratoe atras e bomber chi-
kitoe a abri su wowo. El a papia
no's na su idioma, ma ora el a ri-
para koe nos no tabata comprend,
el a hiza su man na laria, caba
pon na su cabez, bati su pianan
abao i despues di un cincoe minunt
el a recobr su forza atrobe. Un di
matroosnan remad a bira asina
cansd, koe e no por a tene rema
mas den su man.
E japons a bai cerca dj, a kit
foi bank! i a toema awor su puesto
di remamentoe. Gomo un bero el a si*
gui rema na lugar di e matroos teora
nan a bin salba nos. Ma mira com
e oficial Lowe tabata sinta ad mi r,
mira e japons coe boca abri.
Pa cieloe asina e oficiai a pa-
pia; ,, mi tin berguenza- pa loke ma
Disa di e diabel cbikitoe aki. Lo mi
salba su igual oenda koe lo mi baj.
Despues di salbamentoe di e...”
|
|
| 12 |
 |
“...
spiertoe koe el a scapa foi mfln dj ladronoan.
Su manece nan a drecha trankera, cera buracoe di mas chikitoe,
koe ni raton ms no por pasa. Dia Mars a jega, i ma bolbe hunga e
mes kenshi di seman pasi. Cabai mester a bai Punda na mi lugar.
I ora e homber mes a bolbe cas, i a tende, com nan a haja mi trobe,
-asina el a bai Punda, el a bira mashd desconflA. E mes a ristra hen-
ter su- noenucoe, coe toer trankera. I ta figura mi, koe el mester a hole
algo e dia ai. .
E di tres dia Mars a jega, un dj dianan di mas fatal den mi bida.
Apena ma bai sconde manera coestumber, koe ma tende paso di mi
shon, coe gritamentoe di nos cachor. El a waak pa mira oenda ma
keda i awor el a manda cachor riba mi. Pluto coh, mord, duroe,
mas duroe....”
|
|
| 13 |
 |
“...110
i .5
AU M
Te ainda mi tin e marca di su mord den mi costia. E shoo a
coh mi, marra mi, i zoeta mi mas di un mei ora largoe.
Awor cos a bira peor. Enbez di drecha mi bida, ma toema ven-
ganza. Ma come toer berdura den hoffi, mata galinja, kibra nan we-
boe, scop porco, un dia ma bebe henter un tobo di lechi. Esai ta-
bata di mas. Nan a bende mi coo un homber, koe su jioe muher ta-
bata maloe. Nan a trata mi bon i mi tambe a bira trobe un bon hen-
de, mi kier meen un bon buricoe. Mainta i atardi mi tabatin koe bala
un dorr boenita, pe jioe haci un paseo frescoe.
W re -
ivlWJ/X
mm
mm
mm
K
E bida ai tabata dushi, toer afor. Pero no loebida, mi amigoenan
chiki, koe toer cos .dushi aki Jia mundoe ta caba liher. Pa un dia koe
bo ta pasa contentoe, bo por bien spera un luna di disgustoe.
Pronto e jioe a moeri, i ami pobercito, ma perde un bon amiga,
un bon trabao, i un bon trato.
Ningun hende no a haci causa mas di mi, i ma keda den mondi
rondea...”
|
|
| 14 |
 |
“...116
Historie di an baricoe, cont p mes.
CAPITDLO IV.
Henter tempoe di frioe raa keda pa mi cuenta, sin koe ningun hende
a puntra pa mi. Falta poco ma moeri di hamber. Den di esai mi
tabtin tempoe na abundancia di pensa riba consecuencia di mi mal
comportacion. Bemordemientoe a cuartiza mi cerazon i ma forma tin
bon proposito pa coeminsa un bida nobo.
Asina primavera a habri, ma bai bishifca pueblo njfcerca. Un babel
di otro mundoe : hende, cantidad di hende, toer bist! di besta, i un
mucboedumbre di buricoe. Nan mi ta meen e buricoenan tabata
lombra di gordura i nan cabez tabata toer na flor.
n-~\
r'
-
mm
Mi kier a sabi e cos te na placa chikitoe. Ma jega acerca, i awor
un dj buricoenan a tene pil di mi: Mira e kapstok-ai. Siguretambe
ta bin toema parti den poestamentoe. Pero no tene cuidao, e lnmuertoe
lo no gana nada!
Mes ora ma loebida riba mi bon proposito, bira furioso trobe. I ma
pensa: mara mi tambe por poesta coeri, pa cera nan boca...”
|
|
| 15 |
 |
“...127
rai orea ; nan tabata cajente-cajente, i mi costfa tabata bati mescos koe
oloshi.
Su cara a bira serio, i e di coe Guancito : Ta bo mes falta. Bo
a doen mucboe coeminda. Di mas nunca no por ta bon. Awor nos
mester jama dokter pe.
Dokter a bini, coe un cuehioe fini, el a doena un cortA den bena di
mi garganta, de la manera koe un rayo di sanger a salta for. Mes
ora ma sinti un alivio grandi, cabes i rosea a baha. Dokter a marra
e herida, el a manda mi den hoffi, i el a doena orden pa mi no come
nada pis&. Bloot jerba frescoe pa drecha stoma Poco-poco ma bira
bon trobe.
mam
imm
mmsmm
:-v
Mil sorto di carinjo e chikitoenan a moenstra mi den mi enfermedad.
Dos bes pa dia nan tabata bishita mi den hoffl. Anochi nan mes
tabata trece mi den stal. Jeannette kier a fia mi su sprei, Guancito
su coesintji. Un dia nan carinjo a bai asina leuw, koe nan a lora mi
pfa den catoena, creyendo koe mi ta sinti frioe. Asina ma cura pronto
i ma pasa un verano mashA...”
|
|
| 16 |
 |
“...133
mm
WS
tWWfWfl.V
'AiT ...*.
iil-
KEB
a
De lamanera koe toch boso a tira algun pahara, e tata dici,
pakiko boso mes no a bai cohe nan ? I Ricardo a respond: Nos
no a mira nan cai, pesai nos no por a bai cohe nan. '
Qfcro harimentoe dj grandinan i coDsumicion dj chikitoenan.
,,Wel bon, asina su papa di, boso sali awor coe toer nos cachor-
nan, nos ta keda wardu boso bao dj paloe aki.
i\"' n*
JV
Huntoe coe e cochero nan tres a bai jaag trobe. Hopi bez nan a tira,
hopi pahara a boela, es t, boela bai. Cachor no ta cohe nada, pasobra
e bromadornan ta tira hopi sin tira... nada. Porfin Cornelis ta perde
pasenshi. E ta weita koe un dj cachornan ta para scucha. Hei, e
dici, aja bao tin un phara. Mehor mi tir na suela koe den laria. E
ta hala gai di sqopet i ta tira; mes ora ta resona un gritoe ter-
nbel. Cachor ta dal un salto den laria i ta cai... morto...
E cochero a rabia hopi i dis Ata fin di toer e bromeria. Jenny,
nos mehor cachor a moeri....”
|
|
| 17 |
 |
“...165
Sf, sf, toer e otro mchanan a coeminza zundra mi. Mala bestia.
Nunca mas mi kier subi mas. Guancito sol a mira mi tristoe, i
ora Roberto a boet riba lomba di otro buricoe, el a bira su cara pa
mi, i coe mashfi. carinjo el a bisa mi: Pober Neddy, mask mi no por
sali coe bo mas, toch mi ta sigui stima bo; ai, mara bo por bira man-
soe atrobe, i drecha bo bida.
Es ora ai mi por a jora, ora mi a tende esai. Mi coerazon a jena.
Mi a tarda un poco, te mi no por a mira Guancito mas. Anto mi a sali for
di den stal, i a cohe camina pa mondi. Aja ma cai droemi i mi a
coeminza jora riba mi picar. Mi a samina mi consensbi. Toer es mal
hechonan di henter mi bida a pasa mi dilanti. Mi a recorda com mi
a dal e mucha abao i a kibra su nanishi, ta com mi a ganja e hom-
ber i toema benganza, i com el a castiga mi. Enfin toer cos a bini
na mi memoria. te mi a corda trobe e dlanan contentoe, koe tmi a pa-
sa cerca mi amiguitonan Guancito i Jeanette. Ai, awor si tabata duel
mi mashfi...”
|
|
| 18 |
 |
“... etc. i di 12 b. den camber
trobe un di dos for di promer
camber ta hink como b. 13 den camber XII. Asina
toer a ha ja un lugar, no ta berde ?
I II III !V v VI
11<62 3 4 * 6 1 7 1
I VII Iviii IX X I XI IXII
8 19' 10 11 1121
XI. Despues el ta...”
|
|
| 19 |
 |
“...PROBLEMA Dl DAM.
V i VlTi i V nVIi VifVllVlfTn Vi( *
§t! 41H4,
ft' LI' 'T'H.'.MLf.lA1?.' l.f mi Ml MJ
1H f.LJ .U.t.'J.T.'. .'..'.I.'. 1
siajarc
VVi t iVVi ir''* i
jcsisll
ISEgJ
PRETOE. SOLUCION No. 8.
BLANCOS: 2621, 5044, 45 : 46.
15 PEETOE: 1649, 4940.
20
25 PROBLEMA No. 10.
30
35 _ -
40 Blancoe 13, 46, dam 15.
45 Peetoe 3, dam 5.
o0 Blancoe ta coeminza i ta gana
den 6 stoot.
BLANCOE.
Solucion di Charada
1. Ana, Ada, Otto, Render. 2. Un bol di sajet. 3 Dos
leon. 4. Un musea, pasobra el por sinta hasta riba nanishi
di rey. 5. E tres roeman no por a bini cla coe otro. Nan
a bai cerca bicinja. Esun aki a regia e cuenta masM
famoso, asina coe toer tres a keda contentoe. El a fia nan
un cabritoe di su coral boet cerca e otro 17.
Asina : Antonio a haja 18:2 = 9.
Bernard 18:6 = 6.
Willem 18:9 = 2.
Na toer no a parti sino 17 cabritoe, di manera koe e
bicinja por bai trobe coe e cabritoe, koe el a fia nan pa regia
e cuenta. 6. Luna. 7. Hinca...”
|
|
| 20 |
 |
“..., at a trobe
un coa nobo Ade-
lauti lo boso con-
tra de bee en cuan-
do den Ala Blanca
un prencbi, koe ta
jama puzzel of me
bor noa jam un
bez coe un nom-
ber papiamentoe:
coi busca. E tin un
flgura scondi koe
bo mester busca.
Tin bez lo bo mes-
ter busca bon-bon
pa descubri; mes-
ter bira e prencbi
na toer manera,
mester tene tin bez
boca abao mes pa
hanja e figura mi-
ra. Fiha bo bista
bon riba toer stre-
Ta kende e poliz ta busca ? Sba^takfT hflor,
enfin, riba toer cos, pasobra nan toer por forma e figura soondl
Bam busca I
COT BUSCA
7>vU&
jmm
WM
mm
mm
mm
mm...”
|
|