| 1 |
 |
“... bo
a combida mi aki coe tantoe mis-
terio asina? Pakiko bo mester a
usa astucia koe tch ta un arma
koe no ta combini pa un cabaljero?
Senjor, enberdad tabatin mester
di secreto; pasobra loke mi tin di
participa bo ua orea n inicil oo
por tende.
Bo ta haci mi admir. i curioso,
Maestro Archibaldo. Tene cuidao si
bo intento tabata di ganja mi; pa-
sobra mi ta hura bo pa alma di
mi tata, esai lo no para bo bon.
Pa alma dl bo tata mi tahura
bo koe den mi coerazon no tin en-
ganjo. Lo mi por corda na 'engan-
jo i mentira ainda despues koe mi
a wanta toer sufrimentoe di un
sold. cristian? No, senior, tran.
kiliza bo -pesai.
Bon, lo nos mira. Participa mi
awor e secreto koe bo kier confia mi.
Bon,.... ma promer koe esai lo
mi ofrece bo algun gota di un li-
cor oriental, pues manera mi ta
miira, aire di lamar a haci bo poco
frioe.
Pa evita mas tardamentoe, e ho-
/...”
|
|
| 2 |
 |
“... acepta cruz
pa juda nos den nos empresa, i si
Senjor doena nos forza, nos lo tene
altoe coe honor nomber di nos an-
tepasadonanl
I su cara firme tabata brilja
di un splendor di balor heroico na
momentoe koe el tabata pronuncia
es palabranan. Un legria biboe ta-
bata pintA den cara di e peregrino.
El a braza e hoben cabaljero coe entu-'
siasmo i a bis: Ningun otro hende,
fuera di bo roemannan, lo por sabi
algo di nos propsito; bo mes por
comprende cuantoe obstAculo bo ma-
ma lo pone contra. Por ltirao nos
biaha ta fihA pa majan anochi.
Majan caba!
Esai ta necesario; mas koe tres
cien mucha a priminti di reuni bao
di nos bandera den bosquenan di
Mens-Coin. Lo bo ta nan hefe; i
como ya bo ta senior i maestro di
nan tatanan, nan lo no vacila na
reconoce bo autoridad
Majan caba! I ^mi mama?
Bo mama lo keda coe su jioe
muher. Nan lo reza bon pa boso i
ademas den dos anja di tempoe boso
lo a bolbe.
' Corda koe Dios ta tende bo. Enf
fin, Dios tin mi huramentoe, mi...”
|
|
| 3 |
 |
“...mm
Soldanan, tene e paloe altoe
Pa boso weita un dushi saltoe.
At ta bini bon contentoe
Boelando mas liher koe bientoe.
Si bo kier broma den bo bida
Bo mes ta busca bo caida....”
|
|
| 4 |
 |
“... briljamentoe di
fiambeuw a bala nan atencion i bien
pronto nan tabata tende algun bom-
ber gritando : CamiDa I Abri cami-
na pa nobel Senjora di Kerougal.
Toer tabata bala un banda respe-
tuosamente pa Donja Hermenegilda,
kende sintA riba su jewa tabata
coeri pasa coe vert, mientras su wo
wonan jen di lAgrima tabata busca
coe ansia den e multitud, koe taba-
ta par& na careda cada banda di
^camina. El tabata companj di su
sirbidornan di mas fiel. Ora el a
jega acerca, su jioenan a coeri pa
tene rienda di su cabai i coe reve-
rencia nan a hinca roedia su dilanti.
EDguerrando, Isolin, Jehan Dios...”
|
|
| 5 |
 |
“...90
I. Tene duroe!
II. Wanta!
III. Esta malora!...”
|
|
| 6 |
 |
“...31
* FAIiTA MISA.
Bon dia, shon Ben! Bon dia, shon
Ramon I
O, ebon Ben, kiko bo a falta dia
Domingo ? Bo no a bini misa ? Bo
tabata maloe ? Sigur eeai ta pro-
mer bei den bo bida koe bo a fal-
ta misa ?
Promer bez no ma mi ta kere
koe ta cincoe bez di benter mi bi-
da koe mi a falta miea.' Shon Ra-
mon bo tin tempoe awor ? Anto lo
mi conta bo un cos, kiko a soce-
de mi.
Si no ta dura largoe ?
O, nol Si bo tin poco pacenehi
numa. Tende. Mi tata i mama ta-
bata biba na Punda tem di Pastor
Blommerde, koe a casa nan. Mi
tata tabata piscador i mi ma-
ma a percura pa cas. Dios a bendi-
ciona nan coe cuater jioe, dos hom-
ber i dos muher, di cual ml ta ma-
yor. Nan a casa na misa di Otraban-
da, pasobra e tempoe ai no taba-
tin misa na Pietermaai. Un scool
si tabatin i de bez en cuando a bi-
ni un Pader pa tene catesashi, te
ora un Obispo coe dos Pader i un
Broeder a bini for di Holanda ; e
Broeder bieuw mi a mira dos se-
man pas ainda. Ei a bira bieuw
i...”
|
|
| 7 |
 |
“..., koe bistf coe nan pdnja
multicolor tabata bende e muchanan
pa un bagatel na esnan koe tabata
bieder mas altoe. Archibaldo i Felipe
Aubriot tabata para den e sorto
di vindishi i tabata ricibi pago di
nan traicion, consistiendo di un caha
coe oro, piedra preciosa i panja fi-
ni. Net Enguerrando ta ripara e ban-
dido i e ta bis: Hudas, bo nom-
ber sea maldicion. den toer siglo !
Sea maldicion pe lagrimanan di
nos mama Fierno lo paga bo pa e
maloe koe bo a haci nos !
Di rabia wowonan falsoe di Archi-
baldo a jena coe sanger; el a cohe
up sabla turco i lo el a parti cabez
di e hoben, si un comerciante no a
tene su arma. E ta sigui....”
|
|
| 8 |
 |
“...4* CTfS A CTyS
bli: m
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
No. ALA BLANCA TA SALI \ CADA DOS SEMAN. 1912
& i) *1 *1 H i e s>
Cruzada di Muchanan.
xv.
Ora Enguerrando i au roeman Iso-
lin, toer dos heridd i toer na sanger,
tabata bibL dil&nti comandante di
flota turca, esaki dici :
Esakinan mi ta tene pa mi.
Entretanto bendementoe a caba.
Felipe Aubriot i Archibaldo a prepa-
ra nan pa bai coe nan ganashi di
Hudas, ora di repiente comandante
turco a pone mn riba schouder di
Archibaldo i dici coe nan koe tabata
rondon:
I cuantoe esaki bal?
Un aplauso grandi a lamanta den
e muchoedumbre koe unbez tabata
cera rond dj traidor.
Archibaldo kier a hui bai, ma e
pensamentoe koe 1e perde su teso- j
ro, a baci spanta i a clab na e
lugar oenda e tabata para. Entre-
tanto cien braza arma a lamanta
contra dj. Mirando koe su bida ta
na peligro, e. homber cobarde ta co-
he algun sacoe coe oro i ta corre
bai na playa, turn bando toer koe
tabata strob.
Na mes...”
|
|
| 9 |
 |
“...Dos klerk ta bini a la bez
Pa carga cos dj shon Ingles.
HUB
mam
mam
Toer dos ta haci complimentoe,
Ta tene e homber bon contentoe....”
|
|
| 10 |
 |
“... prfido a acepta lih
i el a keda mira e stranjeronan coe
un sonrisa di bofon, mientras un
egipcio tabata hiba nan na e lugar
oenda Isolin tabata. Nan a combini
koe Enguerrando lo drenta promer.
Na e momento koe e hoben tabata
jegando ne cama miserabel oenda
Isolin tabata droemi, esaki a abri
su wowonan mitar, rondone coe cir-
culo pretoe.
Presencia di su roeman no a haci
ningun impresion riba dj. El a qufri
asina tan toe,-koe su memoria taba-
ta toer debilite.
Bo ta mehor? el a bisa den dien-
te, oh nan a zoeta mi tan cruel-
mente. Ma awor koe bo tai, lo bo
defende mi.
Isolin, tene coerashi; mi ta liber
i bo tambe lo haja bo libertad
pronto.
Di kiko esai ta sirbi mi awor ?
Nos lo bolbe cerca nos bon Mama.
Mira, mi roeman, bo ta kere den
tal estado mi por bai coe bo ?
Bo ta hoben i legria lo debolbe
bo bo forzanan pronto.
Bo sabi, pasobra mi a tene e hu-
ramentoe koe mi a haci bo di no re-
nuncia f di nos tatanan, pesai mi
a sufri tantoe asina i awor mi ta bai...”
|
|
| 11 |
 |
“...-
tiljo, koe un tempoe a hospeda nan
tan cordialmente. E poco anjanan
koe a pasa a aumenta hermosura
di Isane i Violette, i como e ho-
bennan a jega na basta edad caba,
nan a ofrece e senjoritanan nan man
i nan coerazon.
Net nan tabata bai coeminza cam-
na pa bai na capilja, un heraldo a
bin anuncia nan jegada di e rey.
grandi i poderoso di Francia, Feli-
pe Augusto, koe tabata jaag den
cercania.
Asina e monarca a mira Enger-
rando i Isolin, el a bisa:
Ata dos cabaljeronan di mas ba-
lente koe mi tin; nan tabata na
mi banda na Bouvinnes, i princi-
palmente na nan mi tin di gradici
mi victoria.
Sire, Enguerrando a responde
doblando roedia, siete anja pasfi
ora bo a haci mi cabaljero bo a
bisa mi: No degenera. Nos a tene
semper na altoe pasado glorioso di
raza Kerougal!.... , ,
I es raza, Rey a interumpi,
ta agrega un perla boenita na su
corona, uniendo su mes coe jioenan
di mas nobel, di mas boenita i di
mas birtuosa di hen ter Francia .
Pronto Enguerrando i...”
|
|
| 12 |
 |
“...Compa Nanzi i Buchi P
Nos compa Nanzi a topa un dia
Un bon sombr coe gran legria.
mm
Bam sconde curpa bai sombr
Pa tene pil di Buchi P.
Ta sinta bao dj seroe pretoe
I tene cnrpa ketoe-ketoe.
Un dushi seroe, di sbon P,
Bam weita koe mi por boele....”
|
|
| 13 |
 |
“.... ta
bata bini ariba manera e di promer.
Cuantoe bombernan desgraciado ta-
bata probibi di sali riba dek, di tal
manera, koe nan a kita nan e kans
di salba, mi no sa, ma Mr. Mur-
dock tabata probablemente razon d<
baci esai. E tabata un bomber ba-
lente i anitnoso i di sanger frioe. Un
dia promer ma contr, ora el a bin
inspecta camartenan di segunda cla-
se i ma corda: Ki un bomber ba-
lente, esaki sigur no tin miedoe pa
nadal I esaki a moenstra berd ad
di mi cordamentoe; te na ultimo
ora, e tabata sabi di tene orde, i el
a moeri na su puesto. Nan dici, koe
e mes a tira su curpa mata! Esaki
mi no sa si ta berde. (E ta sigui.)...”
|
|
| 14 |
 |
“... pa loke ma leza despues den
periodico, e mester tabata e Senor
J. Bruce Ismay, directeur di e linja
di strea blancoe koe e vapor ta-
bata pertenece ne. E di tres boto
tabata casi jen, ora un matroos a
pone man cohe Marjorie, rank foi
mi i tir den boto. E no tabatin
tempoe. pa e despidi pa semper foi
u rata i pa doena e ultimo beso.
MI awor abo un homber a grita
den mi orea. *
Bo ta un muher 1 Busca un lu-
gar den boto, promer koe ta laat.
Tabata figura mi koe dek di vapor
tabata slip bao di mi pia. Ya el a
forma caba un hoeki skerpi, paso-
bra e vapor tabata hundi iiher, do-
blando pa parti padilanti. Desespe-
r& ma cohe mi esposo tene. Mi no
sa, kiko ma bis, ma semper lo mi
tene na mi memoria, koe mi no kier
a bandon.
Un homber a coh mi na mi braza,
despues un otro a pasa toer dos ma-
_oe rondo di mi i a ranca mi coe
|Oer foria. Ma tends mi esposo bi*
sa : Bai Lotty I Bai pa amor di
Dios i sea balente Lo mi haja un
lugar den otro boto siguiente. E
homber...”
|
|
| 15 |
 |
“... no a scapa.
Toer muhernan den boto tabata
suplica pe, i mi Marjorie chikitoe a
cohe man di e oficial tene : 0 Sen-
jor Mau...! no tir, no tir mata I
asina e tabata grita.
E oficial a doena otro orden pa
baha e boto; ma net nos kier a bai
foi barcoe, koe un italiano, koe ta-
bata pasabero di dek, a bini bao di
vert, 1 a boela foi dek den boto. El
a cai riba un jioe chikitoe, koe se-
gun ma tende despues, el a herid
gravemente. E oficial a cohe e ita-
liano na su garganta, i a benl coe
forza di un animal den Titanic
atrobe.
Ora koe nos a kita foi barcoe,
ma mira e cobarde pa ultimo bez.
E tabata para meimei di un diez-dos
hombr, pasaheronan di segunda cla-
se. Nan tabata hart coe moketa
den su cara, i sanger tabata corre
foi su boca i su nanishi. Natural*
mente nos no a para na un otrQ
dek mas pa cohe mas muher i mu-
chanan. Esai tabata irnposible, no
tabatin mas lugar. Ora nos tabata
baha, boto a dal coe asina un forza
riba lamar, koe ma kere nos toer
lo a...”
|
|
| 16 |
 |
“...90
nera bao di awa. Titanic, segun mi
wowo por a mira, a parti na dos. E
parti padilanti tabata caba casi bao
di awa. El a kentel i disparce un-
bez. E parti di atraB tabata para
drechi. a keda para asina riba Ocea-
no uu dos seconde, koe tabata par-
ee minutbnan.
Anto luznan a paga na bordo.
Promer koe scuridad a tapa e va-
por, ma mira como cien homber-.
nan a cohe e barcoe perdl tene i
otro a boela for di boido. Tita-
nic tabata manera un cas di ma-
ribomba, ora koe toer maribomba
ta sali for di dj, Grito, grito ter
ribel, manera nunca ma tende, ta-
bata Bona den mi orea. Ma kita
mi cars un ratoe for di aja, oenda
ma mira e ult mo parti di atras
di Titanic zink asina liher mane
ra un piedra na awa. Nunca mas
lo mi por loebida e ultimo momen-
tonan aki. Esaki tabata di mas ter-
ribel di henter e deegracia.
Foi camina Titanic a zink mu
choe tabata grita auxilio, ma e ofi-
cial Lowe a bisa e muhernan, koe
a pidi pa bai na Titanic: si nos
bai aja nos tambe...”
|
|
| 17 |
 |
“...dl
Ya nos boto a buelta pa otro lu-
gar, ma despues el a cord i a bol-
be trobe. E japons tabata hal den
boto. Un muher a coeminza Irega
pecbo di e japons, mientra otro-
nan tabata haci su pia i manoe
cajente.
Djies un ratoe atras e bomber chi-
kitoe a abri su wowo. El a papia
no's na su idioma, ma ora el a ri-
para koe nos no tabata comprend,
el a hiza su man na laria, caba
pon na su cabez, bati su pianan
abao i despues di un cincoe minunt
el a recobr su forza atrobe. Un di
matroosnan remad a bira asina
cansd, koe e no por a tene rema
mas den su man.
E japons a bai cerca dj, a kit
foi bank! i a toema awor su puesto
di remamentoe. Gomo un bero el a si*
gui rema na lugar di e matroos teora
nan a bin salba nos. Ma mira com
e oficial Lowe tabata sinta ad mi r,
mira e japons coe boca abri.
Pa cieloe asina e oficiai a pa-
pia; ,, mi tin berguenza- pa loke ma
Disa di e diabel cbikitoe aki. Lo mi
salba su igual oenda koe lo mi baj.
Despues di salbamentoe di e...”
|
|
| 18 |
 |
“...bsooimi 4Eiis
I
Solucion di Charada
%, Milano ta un stad den Italia. 2. Natural, un galinja por
come un cana di maishi den un seman, i un cabai n; esta, el n
por come un cabai. 3. 22. 4. Esun koe tiu cabez mas grandi.
6.' n n
1 !5 6. Horloge. 7. Den 16 dia. 8. Bo mes.
10. Portugal. Tortuga. Arturo, porta, oro, 1.
LJ LJ 11. Economia 12. Boca Jacob. 13. Pa
tene nan jas cera 14. Zebedeo mes. 15. Un
trahador di pam, koe a caba1 di bende su
pam. El a haja placa. El por larga di ta
contentoe ? 16. Courant.
13 11
17 9 1
7 5 15
Charada.
1. Cuantoe sneetii mi por corta for di un pam henter*
P y d Veen
2. Mi no ta ciegoe, ma toch mi no por mira mi bisinja.
Kiko mi ta \ - p y a v
3. .Kiko un mitar cabez di porco paree 1 Emile Maduro
4. Mi promer ta na mi braza
Mi di dos ta na mi pia.
I mi Kenter ta na mi manoe. Kiko mi ta ? Emilio p Daveiaar
5 Mf ta un stad den Holanda di nuebe letter.
9 1 8 4 5 6 ta prra riba barcoe.
7 1 2 ta wanta awa.
2 1 9 8 bo mester stim...”
|
|
| 19 |
 |
“... socede nos ningun desgracia,
mientra nos ta honra Madonna.
(Madonna, ta un nomber italiano
pa La Birgen). Pero si bo ta haja
bon, larga toer bai Lorei o i larga
mi sol aki; mi ta priminti bo : si
Turconan bini, lo mi defende nos
barcoe. Bao di proteccion di Madon-
na, mi por vence toer Turco coe nan
Sultan na cabez.
Toer a hari pa es palabranan, ma
pa gran admiracion di toer, captan
a acepta Antonio' su proposicion, i
el a bisa nan : Hombernan, pa nos
oracion Madonna lo tene piratanan
leuw di nos barcoe. -I bo, mi jioe,
si nan bini, comporta bo balente!
Su manece, nan a rema bai tera,
promer koe solo sali, i nan a toema
camina pa Loreto, merdia'lo nan
bolbe na nan barcoe. Ora Antonio
a keda sol el a keda mira su com-
panjeronan te- ora nan a disparce
tras di ceritonan di costa. Despues
el a baha den su kamber, hinca roe-
dia dilanti di un imagen di Madon-
na, i el a recomend manera un jioe
den braza di su bon Mama. Despues
el a cende su pipa i el a bai camna
/...”
|
|
| 20 |
 |
“..., Senjor ta
coe Bo, i tabata manera e bestia-
nan a spanta. Nan a sigui te no
por mas, anto nan a cai abao di
cansamentoe i a pega sonjo. Mien-
tra nan tabata droemi, mas bestia
a bini acerca, i tabata manera toer
a spanta i tabatin koe tene warda
cerca e dos muchanan.
Tata i mama di e dos muchanan
a bira inkieto, koe nan ta mira un
ora pasa tras di otro, sin koe nan
jioenan ta bini cas. Nan dici: Por
t, koe nan mester a keda school.
Pesai nan a bai scool i a puntra
soeurnan si nan jioenan tai. Soeur-
nan dici: No, toer a bai. Nan a
puntra otro muchanan, koe nan a
mira Clara i Maria. ,,Sf, nos a mira
nan, nan dici, ,,na camina di cas.
E nobo a plama mash liher i toer
homber i muher a bai mira i busca
pa hanja nan, ma na ningun cami-
na nan no tabata. Solo a drenta
caba i hombernan tabatin miedoe
di drenta den mondi pa via di bes-
tianan feroso, koe tabata biba ai.
Nan a papia coe otro i nan a re-
solve, koe conforme dia abri, nan
lo subi cabai i buricoe coe arm a...”
|
|