| 1 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
5. Cual ta di dos partida di
Iglesia ?
Esai ta e lugar camiua flelnan ta
sinta. E partida ta nifica Iglesia
militante, koe manera barcoe di S.
Pedro ta nabega sigurd bao di
proteccion di Dios na haf di feli-
cidad eterna. Tin bez e ta part!
na tres pa pilarnan, segun por mi-
ra na misa di OtAbanda i Pieter-
maai.
E pilarnan koe ta carga boveda ta
un imagen di apostelnan koe pa nan
doctrina ta moenstra nos camina
di cieloe i koe ta fundamentonan
riba cual Hesus a traha su Iglesia.
E partida ta dornd coe imagen i
cuadronau, pa doena mas 'briljo na
cas di Dios i pa lamanta debocion
di flelnan.
6. Cual ta partida di mas prin-
cipal ?
Partida di mas principal ta e lu-
gar camina altar ta para, i cami-
na Sacerdote ta haci saerificio di
misa. E ta jama: presbitrio i ta un
imagen di Iglesia triunfante na cio
Ioe, oenda Cristoe ta sinta riba su
trono dibino (di Taberndculo) i oen-
da E ta adord pa su ministronan.
E partida semper ta poco mas al...”
|
|
| 2 |
 |
“... morto cansl na limite di un
bosque i nan a cende candela pa
descansa. Tabata reina un frioe
grandi, bintoe tabata grita den pa-
loenan; lobonan hambriente tabata
risca jega te acerca di e candela-
nan, koe hasta nan tabata terde
nieve krak bao di nan pia; i hopi
di e muchanan tabata kere, segun
supersticion di es tempoe, di mira
den e lobonan spokinan koe sA
camna rondia cas di hende dia di Sa-
bat Contra coestumb'er ni un so-
nido alegre tabata resona, ni un
gritoe ni canto. E cruzadonan chi-
kitoe tabata sinta sombrio i tem-
blante di frioe, rond di nan bivac
i tabata pusha otro pa nan hava
un mihor lugar bands di candela,
mientras nan kier a busca sonjo
pa 'loebida nan cansamentoe, ham-
per i frioe. Mayorfa tabata toer
jenl coe pensamen toen an tristoe i
na ora koe Archibaldo tabata haci su
ronda di coestumber ni un gritoe
di entusiasmo tabata contra su pa-
sonan....”
|
|
| 3 |
 |
“...GTZ i (T'S
lu BLA N [CA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
No. £> ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1912
els
Cruzada di Muehana'n.
XI.
Enguerrando a spierta di ud sonjo
profundo i pied, i como siguimentoe-
di 8u sonjamentoe agradabel el ta-
bata tende boznan dushi companjd
coe tononan di arpa i viool.
Isolin i e dos jioenan tnuber di
baron di Cbavannes a prepara es
sorpresa pe, i el a kere di tabata
scucbando un melodia celestial.
Cuidfi coe atencion di mas grandi
pa su roeman i e dos senjoritanan,
el tabata siuti su forza bolbe toer
dia poco-poco i segun el tabata bira
mebor su entusiasmo pa gora i su
deseo na aventura tabata domin
mas i mas tantoe. Pa agradabel
koe e trato i cuidanza tierno i e
mtisica grato di Violette i Jane ta-
bata pe, semper e tabata anbela
mas i mas na boroto di ebercito i
siguimentoe di e marcba, koe mes-
ter a bib na realizacion di su plan-
nan grandi.
Un cierto mainta Senjor di Cha-
vannes a jama su criar i a...”
|
|
| 4 |
 |
“...
boela coe spada af riba Mdrico
Aubriot, captan di barcoe i a grit
furioso:
,,Ta aki ta oenda bo mester a
trece nos ? Lo bo ta tan cobarde
di ganja nos ? Bo kier bai entrega
nos den manoe di morto ?
Ta culpa di bientoe koe a drief
nos trece riba costa di Egipto, e
captan a responde.
Pues bieu, Arcbibaldo a bisa
pur., den toer caso, Egipto tambe
ta centro di inflelnan, i nos por brin-
ga aki mes-cos koe na Tera Santa.
Entretauto e flotilja tabata sigui
su curso i segun e tabata avanzaqfip
Arcbibaldo tabata bira mas intran-
kil i desconcerta. Di ripiente ta
resona un joramputoe formidabel.
Dilanti di e flotilja tabata bai
parciendo, foi tras di paloenan cer
na costa, benter un enercito di sol-
d, coe cara feroso, bistf coe panja
di diferente color i coe armadura
lombrante; mas aleuw negernan ta-
pando nan curpa coe escudo di cin-
coe pia grandi i arm coe lanza
largoe i alfln asiticonan coe cara
color di koper na cantidad nume-
rosa, baciendo toer buntoe un eher...”
|
|
| 5 |
 |
“...!
fuego tabata un invencion hor-
ribel di Griegonan, un candela, koe
nada por a paga; hasta den awa
mes e tabata sigui cende. Den poco
ratoe e barcoe a bira un klompi
biboe di candela, oenda e muchanan
infeliz tabata coeri bai bini. Na
promer momentoe koe candela a
coeminza, matroosnan di e otro
barcoenan a coeri bin doena auxilio
coe boto, den di cual e muchanan
koe por a scapa, a boela.
E Medrico Aubriot cobarde, in-
consolabel coe perdida di su barcoe,
tabata bai salta trompecando den
un boto, ora un dje muchanan des-
graciado, koe no por a hui foi
candela a boela, toer kimando bra-
z, i a pega su panja na candela. E
mucha i e traidor a keda lucha al-
gun momento den e lamar di can-
dela te koe toer dos a disparce
huntoe coe e barcoe den olanan di
lamar.
E otro botonan a gana playa li-
her. Segun e muchanan tabata bai
desembarcando, catiboenan tabata
rondona nan, marra nan mfln riba
nan lomba i tabata hiba nan bao
di sl di zwiep na e negociantenan
di catiboe...”
|
|
| 6 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
rzrzrzj
jci~rapaiSE
jpajj
BSaaffaa
igargjrarira
9. Ouantoe attar tin na mfrat
Si misa ta -chikitoe, e tin un al-
tar sol, riba cual Santisimo Sacra-
al eD toe ta ward A den Tabernaculo.
Misa mas grandi generalmente tin
tres altar, un altar mayor meimei,
i dos altar chikitoe, na cada banda
un. Si nos ta drenta misa, nos ta
mira ordinariamente altar di La
Birgen na man robes, i na m&o
drechi altar S. Hos di un otro
Santos. Pakiko esai ta ? Encaso koe
altar grandi ta para pa Oost, ma-
nera mester ta, segun koe nos a
splica caba, altar di La irgen ta
para pa Noord i di otro Santoe pa
Zuid. Noord ta nifica lugar di frioe
i scuridad, i pes motiboe di picar
i rnorto. Zuid ta lugar di calor i luz,
i pes motiboe di bida i gracia. I pa-
sobra, pa muher picar i rnorto a
drenta mundoe, ora Eva a come
den paradijs fruta di paloe koe Dios
a taha, pesai lugar di muher ta
pa Noord den misa, i lugar di hom-
oer, koe a predica Evangelio di gra...”
|
|
| 7 |
 |
“... momento, koe su poersigui-
dor tabata cerca di coh, el a gana
playa i a boela na awa. Na princi-
pio el tabata corta lanan coe for-
za ta bai lamar af i por a scapa
di e flechanan koe tabata jobe riba
dj; ma strob, pe sacoe di oro koe
el no kier a bandona i como,el no
no por a usa toer su dos m,n
pa landa, el a sinti pronto koe su
forza tabata bai cabando. Segun
el tabata birando mas debil el taba-
ta redobla su esfuerzo, ma por nada;
awa tabata drenta su wowo, su orea
i su boca;...a tende un gritoe ter-
ribel, i, el a perde foi bista. E mal-
bado a disparce coe su oro den abis-
mo di lamar.
Apena un ora despues playa a ke-
da completamente desierto. Toer e
muchanan koe a cai den e trki en-
ganjoso di e maldito Archibaldo,
mester a sigui, marr, coe cabuya
na garganta mescos koe baca, nan
donjonan koe a coempra nan.
XVI.
Mas fortund koe mayorla di nan...”
|
|
| 8 |
 |
“.... p.
6. Com hende por laba man den wea, foi oenda galinja ta
bebe sin saca galinja? , Aiex de Pooi.
na mi Segun bo ta mira,
mi a pone ya hopi di nan koe boso a manda. Otronan lo
sigui tamb. Ta duel mi, Alex, koe e charada koe bo a
traha ta poco dificil pa pon. E ta boenita si, ma pa pon
mester hopi cos koe mi no tin. Ma no perde animo. Sigui
traha numa i manda nan sosega. Koe mi por, lo mi pon
nan toer. Mara boso ehempel lamanta bo amigoenan tamb,
pa studia i busca charadanan, pa boso por kibra bo cabez
ariba. Lo mi keda semper masha contentoe, si mi ta haja
cos di boso. Adios! Red. di Ala Blanoa.
33ieietJ^ i
|
|
| 9 |
 |
“...7 i Hf* Gfd
k]J m N [CA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
No. r ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1912
<5?
Cruzada di Muchanan.
XVIII.
A pasa casi un anja desdi koe e
traidor Archibaldo a entrega e des-
graciado muchanan na man di e
Egipcionan.
Mayor parti a moeri na conse
cuencia di privacionnan i maltratoe
koe nan mester a wanta; solamen-
te algun spant pa amenaza
atrai pa promesanan briljante a
renega f di nan tatanan. Riba tra-
pinan di piedra di un pacus di mas
principal di Damiate tabata sinta
un anciano, bisti coe un panja di
lana largoe; de bez en cuando hen-
de koe tabata pasa tabata doen
un limosna. Tabata un monhe an-
ciano di Brelanja, conoci general-
mente coe nomber di Wilfredo. Esa-
ki a toema riba dj pa juda e po-
ber catiboe europeanonan segun su
fortaleza i principalmente e tabata
juda esnan di Bretanja.
Riba un cierto dia, koe el tabata
sinta manera coestumber, dos euro
peano a jega cerca dj i a keda para
mir den...”
|
|
| 10 |
 |
“.... Schirzad a haci un shja coe un
di e catiboenan i mes ora esaki a sali
i pronto el a bolbe, bisando koe En-
guerrando no kier acepta libertad, si
e mes fabor no ta concedf na e
catiboe ciegoe koe ta draai moeli-
na coe n.
Ki capricho stranjo Schirzad
a bisa sorprendf, ,,ma si boso tin
gustoe di cmpra e catiboe ai tam-
be liber, mi ta dispuesto na drenta
coe deseo di boso pariente.
E capelan i Jehan tabata vacila,
ma e monhe jen di su amor pa pr
himo a bisa nan :
No nenga di-haci segun deseo di
Enguerrando; sin duda lo sobra bo-
so placa pa coempra Isolin liber ain-
da; un presentimiento secreto ta
bisa mi, koe es bon obra aki lo no
keda sin su pagamentoe.
Nan a sigui s conseho. Despues
koe Schirzad a haja balor di cmpra
di e anciano, el a despedi di e euro-
peanonan, bisando nan koe nan lo
haja e dos prisonjeronan den coral.
Berdaderamente ora Jehan a sali
den coral el a mira na caba-
mentoe di un corredor su roeman i
e ciegoe bistf toer na panja kibra.
Mes ora el...”
|
|
| 11 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Tin un lugar santoe ainda, koe
mi no a papia ariba, esta: cemen
terio Santana.
16. Pakiko cementerio ta un
lugar santoe ?
Cementerio ta un lugar santoe
pasobra e ta consagrd na Dies pa
bendicion di Santa Iglesia. Esai no
a socede sin razon. Santana pues
ta manera ,,campo di Dios, segun
e ta jamd na otro idioma. Manera
ta sembra semia na coenucoe i ta
tap coe tera, pe putri i pa un
eosecha boenita i ricoe sali foi es
putrimentoe/ asina ta dera morto
nan den campo di Dios, nan ta
tapa nan coe tera pa nan perece
henteramente, i pa un dia na fln
di mundoe nan sali gloriosamente
como un cosecha boenita i resusita
te un bida gloriosa i sin dn.
17. TDi ki manera promer Cris-
tiannan tabata dera nan morto-
nan ?
Tempoe di persecucion, koe pro-
mer Cristiannan tabatin di sufri, nan
tabata dera nan mortonan den gang-
tjinan trahd bao di tera. Den cada
banda di es gangtji nan a traba
boeracoe, koe nan tabata pone mor-
tonan aden i koe nan tabata...”
|
|
| 12 |
 |
“...63
CUENTA POPULAR.
i.
Compa Manzi I Poptjl di Breuw.
Uo dia tabatin un rey. Tras di
su palacio el tabatin un hoffi boe-
nita i mash A grandi coe toersorto
di fruta adn. Toer mainta ora rey
bai keire den su hoffi, el ta ripara
koe den anochi nan a horta hopi
fruta. Un dia rey a rabia coe su
factor, rey a bis, koe e Jo perde
su trabao, si el no ta percura pa
cohe es ladron, koe ta bin horta
toer anochi. Ma es ladron tabata
mas spiertoe koe rey i koe su fac-
tor, di manera koe nunca nan por
a coh.
Riba un bon dia rey a studia un
bon cos: el a larga traha un pop-
tji grandi di breuw, bistf manera un
soldA coe su scopet na man, i a pon
na boca di poz. Anochi es ladron, koe
no tabata otro hende koe Com-
pa Nanzi a bini pa horta segun
su coestumber. Ora el a mira es
poptji e di: ta kiko esai?
Poco poco el a jega cerca dj i
ta pidi pa larg pasa. Ma e poptji
no ta bisa sf ni n, make cuan-
toe Compa Nanzi ta papia. Rabia el
a dal e poptji un boitA diciendo:
ta...”
|
|
| 13 |
 |
“...I
CULTO CATOLICO.
Na Alb. Yroolijk. Sta. Cruz, Aruba.
Imagen di S. Mateo.
San Mateo ta un di cuater Evan-
gelista, koe a scirbi Evangelio. E
tres otronan ta: S. Marco, S. Lucas
i S. Juan. Pe8ai nan tin pen di
pluma pa scirbi, na m&n, i tin bez
un beki tamb Ademas cada Evan-
gelista tin un cos koetadistinguifo'i
otronan. Asina, manera Alberto a
observa bon, San Mateo ta com-
panjA coe un mucha chikitoe; mas parti
e mucha tin ala ainda, no ,-,Ala Blan-
ca manera bo tin den mn, ma ala
berdadero. Imagen di S. Marco casi
semper ta companjA coe un len coe
ala, di S Lucas coe un bacacoeala,
i di S. Juan coe un aguila.
Awor lo mi bisa Alberto kiko toer
esai ta nifica.
Cada un di e Evangelie tan an a scir-
bi Evangelio, no di mes manera ma
cada un segun su modo, i es cuater j
cos koe ta companja nan imagen,
ta indica na ki manera nan a coemin-
za Evangelio. S. Mateo tacoeminzasu
Evangelio coe descendencia Humana
di Cristoe E ta jama toer hende, foi
Adam te Cristoe...”
|
|
| 14 |
 |
“... precioso
koe e tin, un piedra precioso di briljo i boeniteza sobrenatural,
un perla, koe hende ta gana, si e ta perde toer otro cos. Dios
mes a cri segun su imagen i semehanza. I ora el a perd,
El a bolbe cumpr pa precio di Su Sanger. Pesai hende tin
di warda su alma puro i sin mancha, i alma di su prohimo
tamb, pa bolb doena na Dios mas boenita i briljante ainda
koe el a haj.
TRES AMICOE-
Un homber tabatin tres amigoe. Dos di nan e tabata
stima mashd, pa e di tres e tabata mas indiferente i frioe,
maske djies esaki tabata stim mas tantoe.
Un dia nan a hib dilanti di tribunal, maske e tabata
inocente. Kende di boso, asina el a puntra nan, tabai hun-
toe coe mi pa testigua mi inocencia? Mi ta acusd i rey ta
rabia mashd tantoe coe mi.
E di promer a excus un-bez, diciendo koe e tabatin otro
ocupacion. E di dos a bai coene te na porta di tribunal,
ma anto el a corre bai purd-purd. E di tres, koe el a conta
cene di mas minimo, a drenta coene, i a papia asina tantoe
na labor di...”
|
|
| 15 |
 |
“...90
nera bao di awa. Titanic, segun mi
wowo por a mira, a parti na dos. E
parti padilanti tabata caba casi bao
di awa. El a kentel i disparce un-
bez. E parti di atraB tabata para
drechi. a keda para asina riba Ocea-
no uu dos seconde, koe tabata par-
ee minutbnan.
Anto luznan a paga na bordo.
Promer koe scuridad a tapa e va-
por, ma mira como cien homber-.
nan a cohe e barcoe perdl tene i
otro a boela for di boido. Tita-
nic tabata manera un cas di ma-
ribomba, ora koe toer maribomba
ta sali for di dj, Grito, grito ter
ribel, manera nunca ma tende, ta-
bata Bona den mi orea. Ma kita
mi cars un ratoe for di aja, oenda
ma mira e ult mo parti di atras
di Titanic zink asina liher mane
ra un piedra na awa. Nunca mas
lo mi por loebida e ultimo momen-
tonan aki. Esaki tabata di mas ter-
ribel di henter e deegracia.
Foi camina Titanic a zink mu
choe tabata grita auxilio, ma e ofi-
cial Lowe a bisa e muhernan, koe
a pidi pa bai na Titanic: si nos
bai aja nos tambe...”
|
|
| 16 |
 |
“...
bende den tienda, sa socede, koe e
ta pone su sintir asina tantoe na
loke el ta leza, koe el ta bruha toer
cos na bendementoe, i ta doena cos
tin biaha di menos, i otro biaha di
mas. Pesai el a permiti di leza i
sinja solamente dia Domingo. Pero
haridor no sa hari largoe, ni jorador
o sa jora largoe Esai nos Herman
tambe a experimenta. Te ainda el a
pasa mash contentoe i toer cos ta-
bata bai mash bon coe n. Ma
portin Dios a haja gustoe di poerb
i lo boso ripara unbez, koe Dios no
a poerb coe un cos chikitoe, ma
pis.
El tabatin un kamber, muchoe gran-
di pa el sol, segun Perpetua; ta pe-
sai Perpetua a busca un companje-
ro pa droemi huntoe coe n. Esaki
tabata jama Marco, tabata un
jonkman grsndi caba. El tabatin
sirbishi cerca un carpint. Na pro-
mer tempoe Herman tabatin miedoe
di dj. Afortunadamente koe semper
Marco ta lamanta tempran i e ta bai
droemi te laat, di manera koe poco
bez num nan no tabata papia coe
otro. Un dia Marco a bini cas mas
temprn koe...”
|
|
| 17 |
 |
“... pinga, i toer cos lo
bira cla ni luz di busca di Zee-
land den anochi scur.
Cada anja ta parti na 12 luna
no? foi Januari te na December.
Bon. Esai ta un anja i es Anja No-
bo ta coeminza dia 1 di Januari.
Ma, awor tende bon i fiha tino
riba loke mi ta bai bisa. Santa Igle-
sia tin su mes anja, koe no ta coe-
minza dia 1 di Januari, ma promer
dia Domingo di Advent.
Es anja di Iglesia ta parti na tres,
segun e tres fiesta grandi koe e ta
celebra den anja : Pascu di Nacementoe,
Pasen di Besurreccion i Penteooste.
E promer partida ta coeminza coe
Advent i ta caba dia Domingo di
Septuagesima, koe preparacion pa fies-
ta di Besurreccion ta coeminza.
B di dos partida ta coeminza dia Do-
mingo di Septuagesima, i ta caba dia di
Ascencion, koe Hesus a subi na cieloe.
JE di tres partida ta coeminza dia di
Ascencion i ta caba promer dia Domingo
di Advent.
Awor bo kier sabi sigur
Kiko e palabra Advent ta nMca ?
Advent ta nifica Binimentoe, Jegada.
Di kende ? Esai bo sfi...”
|
|
| 18 |
 |
“... causa di un herencia.
Ta basta i mi a mand bai.
Cn dia den anochi el a cai riba
mi coe un punj i lo ei a mata
mi, si Dios no a scapa mi; su punj
a slip cai foi su mn, mi a saca
mi spada i a coeminza bringa coene.
Den un rato el tabata desar m na
mi pia, ma no heridfi.
Mes ora mi a kita su punj for
di dij, tir den un rioe i a bai
larg. For di es tempoe ai semper
e ta menaza mi.
,,Anto semper mi tin koe percura
pa bo, Calpurnio.
Di ningun manera, Metella, mien-
trastantoe e poersigui mentoe di
Cristian no coeminza. Julia mi jioe, lo
bo desea koe nos por moeri martir ?
Martir, papa? si, ma despues di
mi Promer Santa Comunion.
Ora Scipio tabata cerca Licinio,
koe tabata manda na e stad, Li-
cinio dici coene: Scipio, bo ta un
bon hende. Bo sabi koe mi a perde
stimaciou di mi emperador ya mi-
tar caba.
Segun bo a bisa mi, koe bo bi-
ni men toe na Nicodemia, ta paso-
bra emperador kier. a baut bo na
un manera bon. Diosnan percura
pa bo, pa bon di bo pueblo.
Danki...”
|
|
| 19 |
 |
“.... ,,Mi
no kier weita boso mas, i papian-
do asina, el a tir den un water-
leiding. Pa desgracia nan a cai
net den boca di e waterleiding i
tabata stroba es awa di corre. Hen-
denan koe mester a bin mira ta ki-
ko ta stroba es awa su corrida, a
haja e pantoffel di Nicolas. Atro-
be e avaro mester a paree dilanti
di huez. E tabata acus, di a tira
e pantoffelnan den e waterleiding,
pa veng coe huez.
El tabata condent pa paga tro-
be un boet i nan a bolbe doen su
pantoffel.
Alafin el a resolv di kima nan,
ma nan tabata moeb.; pa nan se-
ca el a pone nan riba un terras,
ma un cacbor, koe tabata hunga
riba otro terras na proximidad di
su cas, a boela riba di Nicolas,
a coeminza bunga coe pantoffelnan
i nan a cai riba cabez di un pober
muber, koe tabata pasa net nes ora
ai. E muher a bai keha Nicolas i
atrobe el tabatin di paga un boet
considerabel. Pa compasin di dj,
huez a warda pe e pantoffel koe
segun e, tabata causa di su des-
gracia.
Emilio Davelaar....”
|
|
| 20 |
 |
“... nan: Desdi awe
en adilanti lo mi ta un mama pa
Segun regla dj cas ai docter a sami-
ha salur di e dos muchanan, promer
di hiba nan cerca e otronan. I como
docter a declara, koe toer dos ta-
bata sufri di kinkoes, nan a hiba
nan na hospital, oenda nan a keda
durante diez seman. Nelly tabata
jora manera e tabata sufri un do-*
lor terribel. E tosamentoe tabata
cansa su curpa debil mash tantoe.
Pa stop e tosamentoe penoso Soeur
a cloen poco dushi, hoe Nelly a
acepta masljfL contentoe. El a doena
un pida na su roeman i coe su mn
chikitoe el kier a hinca un pida den
Soeur su boca. E mes a keda con-
tentoe coe es poco koe a sobra.
Na hospital. Soeur i dokternan a
cuida nan di mas carinjosamente,
Nan salur a drecha poco, ma nan
a keda masha'debil....”
|
|