| 1 |
 |
“..., faita di cortesia kop bo ta
reprocba mi tocanti di bo mi tin
di repropha bp tocap|i di jop.
Pasobra' cremnipppn dj religiop
catolica no ta nada mas sino ch-
seeuencia di e cortesia, koe nos tin
di. obsrva, tocanti di' Plop. .
* *
Muchoe poco bende s§, comprende
di e ceremonionan sublime di su
santa religion. I sin embargo nos
ta mira socede cada beze cos stranjo,
kop, o) iep tra dep cualkier ptro asun-
to, ke hende no ta coniprende, e
palabra takiko T i pdkiko f ta
droemi riba su lip, e ta haci mashL
poco tfaso di e cos-ai kpe eta mira
socede cada dia dn nos misa
koe e no ta comprende ni un tiki
di dj. Pesai nos a propone nos
di splica den popo palabra toer e
ceremonia sublime di religion cato-
lica, toer loke ta toca na colto
catolico.
Kiko e palabra s culto catolico- ta
nifica ?
ra hende ta bini cerca obispo,
e tin di hinca roedia su dilanti i
besa su ring$. Pa.kiko ? Pa
doena prueba di su veneracion, res-
pet i obediencia na su superior spi-
ritual...”
|
|
| 2 |
 |
“... bo
a combida mi aki coe tantoe mis-
terio asina? Pakiko bo mester a
usa astucia koe tch ta un arma
koe no ta combini pa un cabaljero?
Senjor, enberdad tabatin mester
di secreto; pasobra loke mi tin di
participa bo ua orea n inicil oo
por tende.
Bo ta haci mi admir. i curioso,
Maestro Archibaldo. Tene cuidao si
bo intento tabata di ganja mi; pa-
sobra mi ta hura bo pa alma di
mi tata, esai lo no para bo bon.
Pa alma dl bo tata mi tahura
bo koe den mi coerazon no tin en-
ganjo. Lo mi por corda na 'engan-
jo i mentira ainda despues koe mi
a wanta toer sufrimentoe di un
sold. cristian? No, senior, tran.
kiliza bo -pesai.
Bon, lo nos mira. Participa mi
awor e secreto koe bo kier confia mi.
Bon,.... ma promer koe esai lo
mi ofrece bo algun gota di un li-
cor oriental, pues manera mi ta
miira, aire di lamar a haci bo poco
frioe.
Pa evita mas tardamentoe, e ho-
/...”
|
|
| 3 |
 |
“... milagronan no
por socede awendia coe nos mucha-
nan di awor? Sf, si, Herusalem nq
por a ser conserbA pa espada di
cabaljeronan, l ta salbA pa mucha-
nan! Jen di admiracion musulman-
nan lo mira nan orguljo abatf, es
orguljo koe tabata haci nan tan
temibel. Tambe rey i principenan,
koe lo mira es ebrcito di balente
hobennan, lo haja berguenza di
nan flohedad i nan lo bandona nan
palacio- i castiljonan pa sigui boso.
Lo ta un sorpresa formidabel. I
Senjor di Kerougal, mi kier a uni
bo na nos propsito, pasobra bo ta
sin miedoe, i bo ta casi jamA pa
dirigi bo companjeronan, tambe pa-
sobra bo tata defuntoe lo ta spera
sigur di bo koe lo bo toema ven-
ganza di su morto i koe lo bo no
hala atras pa nada den cumplimen-
toe di bo debernan te na dn.
- Bo a huzga mi bon I e hoben
a grita, mientras el a boela laman-
ta coe impetuosidad, Dios a man-
da bo cerca mi i a papia coe mi
pa bo boca. Ai di mi! si mi no scu-
cha na bo.boz. 1 no mi sol, ma Iso-
lin i Jehan tambe lo...”
|
|
| 4 |
 |
“... ta jama e lugar ca-
mina altarnau ta para i sacerdote
ta haci sacrificio di misa.
4. Kiko nos ta mira na entrada
di misa ?
Banda riba entrada di misa nos
ta mira un toren, tin bez un na cada
banda, manera na misa di Pieter-
maai. E toren ta alz altoe na la-
ria i ta coronA coe cruciflcado, pa
sinja bende, koe e no mester busca
loke ta di es mundoe aki, ma ke
e mester alza su coerazon na cieloe.
E toren ta sirbi tambe pa cologa
klok aden. E klok ta bati na pro-
mer lugar pa spierta i pa jama ben-
de bini misa; tamb nan ta nuncia
pa nan batimentoe gloria di Dios i
di su Santoenan. Pes motiboe ta
bati nan na dia di fiesta. Nan ta
spierta hende tres bez pa dia, main*
ta, merdia i atardi pa reza Angel
di Senjor i nan ta lamanta bende
pa reza pa e mortonan koe nan ta
bai dera.
Ora awor nos ta drenta misa, nos
ta mira pfla, parA den portal 6
atras di misa, pasobra Sacramentoe
di Bautismo ta entrada di Iglesia.
Pa es Sacramentoe nos ta drenta
den Iglesia i ta bira...”
|
|
| 5 |
 |
“... cAntonan
koe tabata resona, bista di e Arma-
nan di toer sorto, toer a juda infla-
ma Enguerrando mas tantoe.
Galopiando nan a coeri pasa e
muchanan, koe a keda admirA, te
koe nan a jega meimei di e mondi.
Aya un espectAculo imponente a
presen ta na nan bista. Riba un al-
tura chikitoe, tap coe jerba, Archi-
baldo tabata parti cruznan di laken
corrlj koe e hoben cruzadonan ta
bata binca coe orguljo na nan pe-
choe. Jegada di jioenan di Senjor di
Kerougal a trece un entusiasmo
indescriptibel. Ne mes momentoe koe
nan tabata baha, Archibaldo a coeri
jega cerca nan i a doena naD m&n
coe' e palabranan : Sea bon bini I
Pasobra pa boso m&n Bantoe Sepul-
cro lo ta librA!
Es palabranan a causa un acla-
macion general.
Archibaldo a coeminza canta him-
no di e cruzada nobo. Despues e
muchanan toer tabata cera otro den
braza coe entusiasmo i tabata zwaai
nan fiambeuw i nan spada gritan-
do : Morto na e infielnan Ir
Ma n mes momentoe sonido aleuw
di pAta di cabai i...”
|
|
| 6 |
 |
“...31
* FAIiTA MISA.
Bon dia, shon Ben! Bon dia, shon
Ramon I
O, ebon Ben, kiko bo a falta dia
Domingo ? Bo no a bini misa ? Bo
tabata maloe ? Sigur eeai ta pro-
mer bei den bo bida koe bo a fal-
ta misa ?
Promer bez no ma mi ta kere
koe ta cincoe bez di benter mi bi-
da koe mi a falta miea.' Shon Ra-
mon bo tin tempoe awor ? Anto lo
mi conta bo un cos, kiko a soce-
de mi.
Si no ta dura largoe ?
O, nol Si bo tin poco pacenehi
numa. Tende. Mi tata i mama ta-
bata biba na Punda tem di Pastor
Blommerde, koe a casa nan. Mi
tata tabata piscador i mi ma-
ma a percura pa cas. Dios a bendi-
ciona nan coe cuater jioe, dos hom-
ber i dos muher, di cual ml ta ma-
yor. Nan a casa na misa di Otraban-
da, pasobra e tempoe ai no taba-
tin misa na Pietermaai. Un scool
si tabatin i de bez en cuando a bi-
ni un Pader pa tene catesashi, te
ora un Obispo coe dos Pader i un
Broeder a bini for di Holanda ; e
Broeder bieuw mi a mira dos se-
man pas ainda. Ei a bira bieuw
i...”
|
|
| 7 |
 |
“...-
toe koe otro partidanan di misa,
pa toer hende por mira Tabernd-
culo, na cual Hesus ta biba i tambe
toer loke sacerdote ta haci.
7. Kiko nos ta mira na pres-
biterio ?
Promer di toer cos nos ta mira
altar, koe ta jama asina, pasobra
e ta un lugar mas altoe, destind pa
ofrece sacriflcio di misa. Promer al-
tar tabata e mesa di Laatste Ce-
na, riba cual Hesus anochi di Su
Pasion a ofrece sacrifiicio di misa
i a institui Santfsimo Sacramento
di Altar. Pesai nos altar tin for-
ma di mesa, i tabata trahd di pa-
loe den promer siglonan, i ta ta-
pd coe panja blancoe. Den es dia-
nan di persecucion, koe Cristiannan
tabatin koe hui bai bao di tera den
Catacumbanan, a ofrece saerificio di
misa riba es piedra, koe tabata cera
graf di un martir. Pes motiboe te
ainda mester tin relikfa di martir
den e piedra, koe ta droemi riba
altar.
Toer altar mester tin e piedra
meimei, koe ta untd pa obispo i
koe santo saerificio ta socede riba
dj. Den e piedra cincoe cruz ta gra...”
|
|
| 8 |
 |
“... roeman, ora e otronan a bolbe
na campamentoe pa pidi husticia
riba es crimen.
Mes ora koe Baron di Chavau-
nes a spierta, el a jama su cri di
arma, Olivier, i a puntr nomber 1
rango di bishitadornan laat.
Pa Nos Senjora, senjor, mi no sa-
bi ken nan ta. Unicamente mi a
ripara koe nan tabata arm. co-
mo si fuera pa bai gera, ma nun-
ca mi a tende koe tabatin cabal-
jero di nan tamanjo, sino den le-
yenda sol. Si no tabata pasobra
un di nan tabata na peligro, lo mi
no a abri porta, nan tabata par-
ee hende loco. Na e momentoy a
drenta sala yiolette i Isane, jioe-
muhernan di baron, dos nobel sen-
jorita, di estatura boenita i coe ca-
ra angelical, bistf di azul celeste...”
|
|
| 9 |
 |
“... santifica di siete dia, koe ta dia
di Sabat dia Sabra, dia koe Dios
a sosega di cfeacion di cieloe i tera.
Pero, nos koe ta cristian, nos no
ta celebra di siete dia, ma pkomeb
dia di seman, koe ta dia Domingo.
Ningun rey ui reina a troca esai,
ma Apostelnan mes. Pakiko ?
Promer di toer, pasobra ora He-
sus a biui na mundoe, ley di Testa-
ment Bieuw, ley di Hudioenan a ca-
ba, i pesai, mientra Hudioenan ta
sigui celebra dia di Sabat, nos ta
celebra dia Domingo. Esai tin otro
razon ainda. Ta dia Domingo koe
Hesus a resucito for di sepulcro. Ri-
ba dia Domingo tamb Hesus a man-
da Spiritu'Santoe riba su Apostel-
nan, i El a funda su Iglesia. Pa re-
corda esai nos ta celebra dia Do-
mingo.
Awor, kiko e letter R. I. P. koe nos
ta mira tantce bez riba Santana,
ta uifica ?
R. I. P. ta promer letternan di e
palabra: Requiescat In Pace, koe ta
nifica ; Bescansa na Paz. E deseo nos
ta doena-na alma di hende koe a
moeri, sperando koe 1e goza di e
paz, koe ta reina den cieloe...”
|
|
| 10 |
 |
“...-
cia i bida ta pa Zuid. Ma pasobra
pa muher tamb bida i gracia a
blbe drenta mundoe, esta pa
Maria, mama di Hesus, pesai
altar di Maria tamb mester para
pa Noord.
Pa e mes motiboe sacerdote ta
bai foi ban da drechi di altar te
banda robes, foi Zuid te na
Noord, ora e ta leza Evangelio na
sacrificio di misa, pa moenstra koe
Aposteloan a sali foi Zuid, foi lu-
gar di biba i luz i claridad.pa pre-
dica Evangelio na bepde, koe taba-
ta biba den anochi i scuridad di
picar i paganismo.
10. Kiko nos ta mira riba altar ?
Altar ta lugar di mas santoe i di
mas principal di misa, como airiba
Hesus ta biba den Tabernaculo i
cada dia sacerdote ta ofrece sacri-
flcio di misa, koe ta mes sacrificio
koe e di Sant'a Cruz.
Meimei di altar Tabernaculo ta
para, den cual Hesus ta biba den
Santisimo Sacramento. E lugar-ai
tin nomber di Tabernaculo, como e
ta un imitacipn dj tent, dan cual
area di afianza tabata para na tem-
poe di Testament Bieuw. E ta tro-
no- di Dios cas di Dios...”
|
|
| 11 |
 |
“... santifica,
larga Bo reino bini na nos, Bo Bo-
luntad sea hac na tera como na
cieloe..Ma mi ta haja frena tam-
be?.No, bon ta haja aada. Si
bo a sigui: doena nos nos pam di
cada dia i pordona nos debe, asina
koe nos ta pordona nos debedor-
nan i no larga nos cai den tentacin,
ma libra nos di maloe. Amen. Anto
si, lo bo a haja e frena tamb.
E jonkman a bai coe nanishi largoe
i a sinja com.nos mester reza.
E tabatin bon cabez.
Mgr. Falize, vicario apostolico di
Noruega, a haja bishita un dia di
protestant, koe a puntr
Tin Papa ainda?
!: Como no? j nunca Iglesia Cator
lica a keda sin Papa.
Bien, anto mi ta pidi bo di ri-
cibi mi den es Iglesia.
Dios gracias,... ma bisa mi pakiko?
Pasobra Luther, nos tata, a bisa:
Den mi bida mi tabata peste di
Papa: ora mi a moeri, lo mi ta su
morto. Pues bien, cuater siglo a
pasa despues di es profecia i te ain-
da tin Papa; pues Luther a hera.
I si Luther a hera, e no tabatin
mision dibiua, i e no tabatin dere-
cho di sali foi...”
|
|
| 12 |
 |
“... prfido a acepta lih
i el a keda mira e stranjeronan coe
un sonrisa di bofon, mientras un
egipcio tabata hiba nan na e lugar
oenda Isolin tabata. Nan a combini
koe Enguerrando lo drenta promer.
Na e momento koe e hoben tabata
jegando ne cama miserabel oenda
Isolin tabata droemi, esaki a abri
su wowonan mitar, rondone coe cir-
culo pretoe.
Presencia di su roeman no a haci
ningun impresion riba dj. El a qufri
asina tan toe,-koe su memoria taba-
ta toer debilite.
Bo ta mehor? el a bisa den dien-
te, oh nan a zoeta mi tan cruel-
mente. Ma awor koe bo tai, lo bo
defende mi.
Isolin, tene coerashi; mi ta liber
i bo tambe lo haja bo libertad
pronto.
Di kiko esai ta sirbi mi awor ?
Nos lo bolbe cerca nos bon Mama.
Mira, mi roeman, bo ta kere den
tal estado mi por bai coe bo ?
Bo ta hoben i legria lo debolbe
bo bo forzanan pronto.
Bo sabi, pasobra mi a tene e hu-
ramentoe koe mi a haci bo di no re-
nuncia f di nos tatanan, pesai mi
a sufri tantoe asina i awor mi ta bai...”
|
|
| 13 |
 |
“...53
VARIA
Loke a pasa un jaagd.
Shon Maantji, un jaagd famoso,
a jaag mash phara den su bida,
pero nunca di su bida el a mira un
lora. I peor ainda, na e pais camina
e tabata biba, no tabatin tal phara
Algun spanjol, koe a bin toetna
frescoe na e pueblecito, tabatin un
lora mash boenita i papiad pa
kita sombr; pero pa un descuido
di nan criar, e lora a sali foi su
kouwtji i a boela bai mondi.
Un dia sbon Maantji a lamanta
mainta tempran i a bisa su jioe pe
cobe taas i awa pa nan bai busca
un dos konentji, mientra e mes a
cobe su scopet di carga patras di
doe loop, a pas na su schouder i
a toema destino pa mondi.
Bientoe a soepla bon pa shon Maan-
tji e dia ai; pasobra promer koe un
ora ya el a tira .tres konentji i al-
gun phara, i a decidi di bai cas
tempran, pasobra pa e dia ai ya e
tabata arm. Ora nan tabita bai
cas, di ripiente e jioe a grit: Pa-
pa, papa, bin weita un phara aki,
esta boenita e ta 1
E jaagd a bai acerca, i enberdad,
un boenita phara...”
|
|
| 14 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Tin un lugar santoe ainda, koe
mi no a papia ariba, esta: cemen
terio Santana.
16. Pakiko cementerio ta un
lugar santoe ?
Cementerio ta un lugar santoe
pasobra e ta consagrd na Dies pa
bendicion di Santa Iglesia. Esai no
a socede sin razon. Santana pues
ta manera ,,campo di Dios, segun
e ta jamd na otro idioma. Manera
ta sembra semia na coenucoe i ta
tap coe tera, pe putri i pa un
eosecha boenita i ricoe sali foi es
putrimentoe/ asina ta dera morto
nan den campo di Dios, nan ta
tapa nan coe tera pa nan perece
henteramente, i pa un dia na fln
di mundoe nan sali gloriosamente
como un cosecha boenita i resusita
te un bida gloriosa i sin dn.
17. TDi ki manera promer Cris-
tiannan tabata dera nan morto-
nan ?
Tempoe di persecucion, koe pro-
mer Cristiannan tabatin di sufri, nan
tabata dera nan mortonan den gang-
tjinan trahd bao di tera. Den cada
banda di es gangtji nan a traba
boeracoe, koe nan tabata pone mor-
tonan aden i koe nan tabata...”
|
|
| 15 |
 |
“... kiko bo ta kere?. mi no tin mie-
doe di bo! Ma Compa Nanzi su
manoe a keda pega na es poptji
di breuw. Nanzi a coeminza rabia
i el a dal e poptji un skop, awor
su pia a keda pegA. Nanzi di: ta
kiko bo ta kere? anto el a dal e
poptji un cabizA, awor su cabez a
keda pegA. Nanzi a bira spantA,
pasobra el sA, koe si rey bin haj aki,
sigur rey lo mat. El ta ranca man
coe pia, ma por nada. Awor el a
coeminza grita: mi shon rey, por-
dona mi! mi no ta horta nunca
mas, pordona mi mi shon rey! Ora
rey a tende es gritamentoe el a cor-
re bai liher, i contentoe koe alafin
e por a cohe es ladron.
Ora rey a jega na poz i a weita
compa Nanzi, rey di: ahA, ta bo ta
horta mi frutanan toer anochi ?
awor mi ta larga mata bo! Ma
Nanzi. ta grita noema pordon mi
shon rey, nunca mas mi ta horta!
Rey di no, no tin pordon pa bo,
bo mester meri! Rey a jama su
soldAnan, nan a hinca Nanzi den
un sacoe, pa nan bai hog.
Ora soldAQan a pasa dilanti di
un shap, nan a pone es saco abao
na...”
|
|
| 16 |
 |
“..., foi kendenan He-
sue a nace, manera lo mi jama Al-
bferto su famia, su tata, tawela, bi-
sa wela etc. siguiendo asina tantoe
leuw koe mi por. Pesai S. Mateo
ta companjA coe un hende, esta un mu-
cha S. Marco ta companjA coe un
len, pasobra su Evangelio ta coe-
minzacoe predicashi di S. JuanBau-
tissa na desierto, koe a bini pa dre-
cha camina pa Hesus, i koe su boz
tabata sona manera boz di len na
desierto.
S. Lucas ta companjA coe baca,
pasobra su Evangelio ta coeminza
coe sacrificio di Imeapa e sacerdote
Zacarias na templo di Herusalem,
oenda Dios a revela Zacarias koe su
esposa lo haja un jioe, Juan, koe
lo ta Precursor di Mesias. S. Juan ta
companjA coe un aguila, pasobra e
ta coeminza su Evangelio coe Dibini-
dad di Hesus. Manera aguila e ta alz
foi coeminzamentoe caba te na trono
di Dibinidad mes. Alberto ta comp ren-
de? MashA coemindamentoe na Papa
i Mama. Adios!
Na Greg. Ant. Ras. Sta. Cruz, Aruba.
Panja pretoe of n:
Gregoria ta puntra mi, pakiko, si...”
|
|
| 17 |
 |
“... nos Senjor a bisa:
, Bienaventurado hende misericordio-
so, pasobra nan lo ricibi misericor-
dia. Larga uan biba,i cuida nan!
E ta siffui.
itOTlfllA E panel koe mester skirbl solii*
inndi CHARADAM Di PREMIO ariba,
ak cort foi ka Cruz dl seman
Jasft i mand na Imprenta dl Vlcarlato....”
|
|
| 18 |
 |
“...> i ill Vl ill i l l t l i Vi
lil iii (VI i il 11111111 iii I
SOLUCION.
1.
2.
3.
Poptje. Patoe, porcO, Palomba, Tribon, JFioe, Elefante,
Ni un, nan no ta bai, nan ta liilm nan.
Ha 4. fcjianbarcoe. 5. Na su boca.
. Sabir. 7. Pasobra cas no por
a bini cerca dj. 8. Un
1
Armando.
Bernardo.
Carlos.
Dlonisio.
Esteban.
Fernando.
ra
ca
i
b
O
o
e
claboe, 9.
10. El a
mi roedia.
Colectant.
bai sinta riba
CHARADA.
1. Kende a grfta asina duroe koe toer hende di mundoe
por a tend ? Emilio^ P. Davelaar.
2. Mi henter ta nomber di un muher masha stima i respeta.
1 2 ta un nota musical
3 5 ta un hende di puesto altoe
8 17 ta nomber di un muher e. p. d.
3. Ki ora un tata di famia taden cas sin su cabez!
Emile Maduro, Sta. Marla.
4. Hiep, hiep hoera Biba La Reina, biba Princesa Juliana !
Com hende ta haci pa scirbi esai coe cuater letter ? e. m.
5. Kiko ta bira corticoe ora nos ta hala? a. Jansen.
6. Traha un palabra coe es letternan aki: a, a, a, a, a, p, 1...”
|
|
| 19 |
 |
“..., Mar-
jorie i mi, di bai America coe ^Ti-
tanic.
Marjorie i ami a jega bon aki awor
na tera 1 Ma nos ta sol, pasobra mi
querido esposo a perece i coe e Ti-
tanic toer-toer cos, loke nos tabata
posede riba mundoe a bai perdf.
Mi mester conta bo promer, com a
socede, koe nos a resolve di bai foi
Inglaterra. Nos tabata biba na Bi-
shoptohe, un pueblecito cerca Sout-
hampton, den Hampshire. Mi esposo
tabatin un tienda i aunke el tabatin
apena 35 anja, el a dedik asina tan-
toe na su trabao, koe el a bira di
mas principal di e pueblecito i e ta-
bata mashA consider^ cerca su con-
ciudadanonan.
E tabata tambe sacristAn di e misa
chiki di e pueblo, i tabata juda pader
temper coe administracion, coe doe-...”
|
|
| 20 |
 |
“...re
ma sinta scucha muziek uu poco
i pa nuebe or,* mitar di diez, ma
bai mi camerote.
Apeua ma caba di subi mi kooi,
kun stiurdes a drenta. Ei tabata
un graciosa muber, koe tabata masM
amistoso pa mi. Mi a probecba di
es oportunidad pa mi gradicile,
pasobra lo mi no mir nunca mas
Lamar a guli huntoe coe Titanic.
Bo sabi, oenda -nos ta ? el a bisa
chanzando. Nos ta den e luga
jami Boeracoe di diabel.
Kiko kier nifica esai? ma puntr.
Koe aki ta un lamar masha pe-
ligroso, el a contesta.
Muchoe desgracianan a socede
aki cerca! Nan ta bisa koe aki
mes tin ceroenan di ijs ta drie!!
Ta birando mas frio riba dek, pues
kizas tin ijs caba banda di nos ?
El a bai foi mi camarote i ma
pega sonjo unbez. Su combersacin
tocante ceroe di ijs no a spanta
mi absolutamente. Asina leuw koe
mi sabi, nos no a disminui hente-
ramente e vert, koe nos tabata
bai coen.
Mester tabata algo despues di 10
or di anochi, ora mi esposo a drenta
den mi camarote i a spierta mi
foi sonjo...”
|
|