| 1 |
 |
“...GT h
ALi l bla: mi
DEDICA NA NOS HUBENTD.
No. X ALA BLANCA tA SALI CADA DOS SEMAN. 1912
II |
M WOS LEZADOR CHIKITOE.
MI AMIGOENAN !
Ata e ta subi, nos Ala Blanca, tend bati su alanan coe
contentoe na laria puroe; mira na brilja di blancura den
luz alegre di solo.
Kende di boso no ta conocle, e pahara, koe ta subi altoe
na lana, plamando su alanan blancoe, manera dos manoe
chikitoe? Toer stof koe por a mancba.su blancoe, e ta kit
na aire puroe i fini, i blancoe manera niebe e ta sigui su
camina den es region di luz i claridad resplandeciente.
Pakiko nos a jama asina e courant/ chikitoe, koe nos a
prepara pa boso, mi amigoenan, i koe nos ta ofrece boso
awor na promer dia di Mei? Pakiko! Bien, tende! E pahara
coe su ala blancoe ta un imagen di boso alma, koe ta brilja
arnda den pureza i inocencia di Bautismo. Boso alma mester
ta manera es p&hara boenita. Boela e tin di boela altoe na
lana, camina stof di mundoe no por manch.
Pa juda boso nos a traha as...”
|
|
| 2 |
 |
“... bo
a combida mi aki coe tantoe mis-
terio asina? Pakiko bo mester a
usa astucia koe tch ta un arma
koe no ta combini pa un cabaljero?
Senjor, enberdad tabatin mester
di secreto; pasobra loke mi tin di
participa bo ua orea n inicil oo
por tende.
Bo ta haci mi admir. i curioso,
Maestro Archibaldo. Tene cuidao si
bo intento tabata di ganja mi; pa-
sobra mi ta hura bo pa alma di
mi tata, esai lo no para bo bon.
Pa alma dl bo tata mi tahura
bo koe den mi coerazon no tin en-
ganjo. Lo mi por corda na 'engan-
jo i mentira ainda despues koe mi
a wanta toer sufrimentoe di un
sold. cristian? No, senior, tran.
kiliza bo -pesai.
Bon, lo nos mira. Participa mi
awor e secreto koe bo kier confia mi.
Bon,.... ma promer koe esai lo
mi ofrece bo algun gota di un li-
cor oriental, pues manera mi ta
miira, aire di lamar a haci bo poco
frioe.
Pa evita mas tardamentoe, e ho-
/...”
|
|
| 3 |
 |
“...10
ben a acepta e licor. Apena el a
poerb numa, un ardor biboe a co-
ne su-nervionan i toer anima el a
bai sinta banda eperegrinb.
IV.
Mi nobel tata, Enguerrando a
coeminza papia, a bai for di nos
jen di speranza di saca musulman-
nan for di Herusalem. El a bai jen
di Animo i confianza i ai! nunca
mas lo bolbe trobel...
Ma alomenos su morto por ser
yengA.
Di com?
Mi a forma un idea pa un cru-|
zada nobo, i mi a corda koe jioe-
nan di Senjor di Kerougal lo kier
toema parti aden, i haci e musui-
man paga di sanger di nan tata.
Kiko I Apenas mi tin diez cincoe
anja i mi roemannan toer ta mas
hoben koe mi ainda.
Toer koe lo toema parti den e
cruzada lo ta di bo edad mas 6
menos.
Cabaljeronan mucha auto.
Muehanan ta bira homber, ra
jega caso di mester bringa pa cau-
sa di Dios. David tabata apenas un
hobencito ora el a toemba Goliat
coe un piedra; Joas tabata un mu
cha numa i sin embargo el a toem-
ba trono di Atalia i su diosuan fal-
soe. Pakiko e mes...”
|
|
| 4 |
 |
“...
Cristiannan pa practica nan religion
publicamente i na toer camina.
Anto nan a traba misa boenita na
toer camina Hopi bez e misa
tabata trahA na forma di Cruz,
manera p. e. misa di Santa Maria,
pa sinja koe Hesus a libra nos pa
Su Santa Cruz i koe misa ta trahA
pa baci sacrificio di misa, koe ta
un recuerdo insangriente di sacrificio
sangriente di Santa ta Cruz.
2. Na ki direccion misa mester
para ?
Generalnente, ora lugar ta permi-
ti, nan ta traha misa asina, koe
su altar ta para pa Oost. Pakiko?
Esai tin un nificacion toer especial.
Cada dia solo, koe ta plama luz i
bida riba toer cos, ta sali na Oost.
Asina tamb Hesu Cristoe, koe ta
Solo di Husticia i Berd ad, koe ta
Luz di mundoe, a paree na Oost, i
ta baba toer dia den sacrificio di misa
riba nos altar pa plama luz di su
gracia i di su amor riba toer bende.
3. Den cuantoe partida misa
ta parti ?
Misa ta partf na trfes partida: en-
trada portal di misa, nave di
misa camina bende ta Siuta i pres-
biterio, manera...”
|
|
| 5 |
 |
“... bandera.
Mi a bini aki, Archibaldo a in-
terrumpi pa bin bishita e hoben
senjor di Kerougai, koe anochi ta
her id & tan desgraciadamente pa un
di su companjeronau.
,,Bo deseo lo ta cumpli!
Asina Enguerrando a mira Ar-
chibaldo el a gritle: E mes^ en-
tusiasmo koe a haci mi sigui bo
ta anima mi te ainda i l aigui
anima mi, te ora bo plannan ta
cumplil
Ma es herida?
Ta un herida koe no ta niflca
nada. Ora un hende ta bai gera
el no mester coestumbr na sufri*
mentoe?
Enguerrando, bisa mi, bo cono-
ce esun koe a herida bo?
Sigur, ma su nombre lo keda
un secreto pa boso toer.
Ma e culpabel no por keda sin
hanja castigoe.
Mi resolucion ta inquebrantabel.
I lo bo no papia ora bo bolbe
den nos fllanan ?
Ai! e hoben conde a bisa coe
tristeza, pa mi via auto boso ta
retard a marcha ?. Pakiko boso no
a pone mi riba un baar ?
Archibaldo a primi un beso riba
frenta di e hoben balente i el a bai.
E ta sigui.
VARIA.
BAliOR DI UN CENT.
(Version.)
ala aif cent fastidioso...”
|
|
| 6 |
 |
“... santifica di siete dia, koe ta dia
di Sabat dia Sabra, dia koe Dios
a sosega di cfeacion di cieloe i tera.
Pero, nos koe ta cristian, nos no
ta celebra di siete dia, ma pkomeb
dia di seman, koe ta dia Domingo.
Ningun rey ui reina a troca esai,
ma Apostelnan mes. Pakiko ?
Promer di toer, pasobra ora He-
sus a biui na mundoe, ley di Testa-
ment Bieuw, ley di Hudioenan a ca-
ba, i pesai, mientra Hudioenan ta
sigui celebra dia di Sabat, nos ta
celebra dia Domingo. Esai tin otro
razon ainda. Ta dia Domingo koe
Hesus a resucito for di sepulcro. Ri-
ba dia Domingo tamb Hesus a man-
da Spiritu'Santoe riba su Apostel-
nan, i El a funda su Iglesia. Pa re-
corda esai nos ta celebra dia Do-
mingo.
Awor, kiko e letter R. I. P. koe nos
ta mira tantce bez riba Santana,
ta uifica ?
R. I. P. ta promer letternan di e
palabra: Requiescat In Pace, koe ta
nifica ; Bescansa na Paz. E deseo nos
ta doena-na alma di hende koe a
moeri, sperando koe 1e goza di e
paz, koe ta reina den cieloe...”
|
|
| 7 |
 |
“....
hustamente mitar di e numero koe bo a doen pe conta
cerca dobbel dj numero corda.
Pakiko esaki ta sina, ta simplemente pa comprend, si bo
jama un ratoe e numero corda X.
Aki a solucion :
2 X X = 2 X ; 2 X + 12 $ 2 X + 12 = X + 6 ; X + 6 X = 6.
N ^ 2
coe otro palabra: mitar di e cifra; koe bo a doena bo
amigoe pe cont cerca e ddbbel dje numero corda....”
|
|
| 8 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
rzrzrzj
jci~rapaiSE
jpajj
BSaaffaa
igargjrarira
9. Ouantoe attar tin na mfrat
Si misa ta -chikitoe, e tin un al-
tar sol, riba cual Santisimo Sacra-
al eD toe ta ward A den Tabernaculo.
Misa mas grandi generalmente tin
tres altar, un altar mayor meimei,
i dos altar chikitoe, na cada banda
un. Si nos ta drenta misa, nos ta
mira ordinariamente altar di La
Birgen na man robes, i na m&o
drechi altar S. Hos di un otro
Santos. Pakiko esai ta ? Encaso koe
altar grandi ta para pa Oost, ma-
nera mester ta, segun koe nos a
splica caba, altar di La irgen ta
para pa Noord i di otro Santoe pa
Zuid. Noord ta nifica lugar di frioe
i scuridad, i pes motiboe di picar
i rnorto. Zuid ta lugar di calor i luz,
i pes motiboe di bida i gracia. I pa-
sobra, pa muher picar i rnorto a
drenta mundoe, ora Eva a come
den paradijs fruta di paloe koe Dios
a taha, pesai lugar di muher ta
pa Noord den misa, i lugar di hom-
oer, koe a predica Evangelio di gra...”
|
|
| 9 |
 |
“... santifica,
larga Bo reino bini na nos, Bo Bo-
luntad sea hac na tera como na
cieloe..Ma mi ta haja frena tam-
be?.No, bon ta haja aada. Si
bo a sigui: doena nos nos pam di
cada dia i pordona nos debe, asina
koe nos ta pordona nos debedor-
nan i no larga nos cai den tentacin,
ma libra nos di maloe. Amen. Anto
si, lo bo a haja e frena tamb.
E jonkman a bai coe nanishi largoe
i a sinja com.nos mester reza.
E tabatin bon cabez.
Mgr. Falize, vicario apostolico di
Noruega, a haja bishita un dia di
protestant, koe a puntr
Tin Papa ainda?
!: Como no? j nunca Iglesia Cator
lica a keda sin Papa.
Bien, anto mi ta pidi bo di ri-
cibi mi den es Iglesia.
Dios gracias,... ma bisa mi pakiko?
Pasobra Luther, nos tata, a bisa:
Den mi bida mi tabata peste di
Papa: ora mi a moeri, lo mi ta su
morto. Pues bien, cuater siglo a
pasa despues di es profecia i te ain-
da tin Papa; pues Luther a hera.
I si Luther a hera, e no tabatin
mision dibiua, i e no tabatin dere-
cho di sali foi...”
|
|
| 10 |
 |
“... figura di
binja, no corre bai i bai perdf, en-
caso koe sacerdote lo tabatin des-
gracia di plam.
3) E ta un imagen dj panja, koe
tabata tapa Curpa di Hesus, ora
15. Pakiko ta usa bela cendi?
1) E bela blancoe cendi ta un
imagen di Hesu Cristoe. Koe ta luz
di mundoe koe ta ilustra toer ben-
de koe ta nace den es mundoe aki.
Pesai un autor ta bisa: Nunca
sa baci sacrificio di misa sin luz,
no pa kita scuridad, como mas par-
ti s& baci na dia cld, ma pa nifi-
ca e luz berdadera, koe nos ta ba-
ci su sacrificio ; pues sin koe e luz
ta luza nos, nos ta hera camina,
tantoe na dia cld como na scuridad
di anochi.
2) E ta un sicjal di alegria, pesai
mas altoe dia di fiesta ta mas tan-
toe bela ta cendi riba altar.
3) E ta spierta nos tambe, pa nos,
como discipelnan berdadero di Cris-
toe carga luz di nos f, flamma di
nos speranza, ardor di nos caridad
i candela di nos debocion den nos
coerazon i pa nos bon obra brilja
pa benter mundoe.
Preglinta. Pader. Mi tin Historia...”
|
|
| 11 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Tin un lugar santoe ainda, koe
mi no a papia ariba, esta: cemen
terio Santana.
16. Pakiko cementerio ta un
lugar santoe ?
Cementerio ta un lugar santoe
pasobra e ta consagrd na Dies pa
bendicion di Santa Iglesia. Esai no
a socede sin razon. Santana pues
ta manera ,,campo di Dios, segun
e ta jamd na otro idioma. Manera
ta sembra semia na coenucoe i ta
tap coe tera, pe putri i pa un
eosecha boenita i ricoe sali foi es
putrimentoe/ asina ta dera morto
nan den campo di Dios, nan ta
tapa nan coe tera pa nan perece
henteramente, i pa un dia na fln
di mundoe nan sali gloriosamente
como un cosecha boenita i resusita
te un bida gloriosa i sin dn.
17. TDi ki manera promer Cris-
tiannan tabata dera nan morto-
nan ?
Tempoe di persecucion, koe pro-
mer Cristiannan tabatin di sufri, nan
tabata dera nan mortonan den gang-
tjinan trahd bao di tera. Den cada
banda di es gangtji nan a traba
boeracoe, koe nan tabata pone mor-
tonan aden i koe nan tabata...”
|
|
| 12 |
 |
“... = no ta dushi.
7. Pakiko ora school a caba, mucha ta bai cas? a. de p.
8. Coe cuantoe claboe mi mester claba un cana pe ta
bon claba ? f. r. p.
9. Ken ta pidi limosna i casi nunca ta bira ricoe ?
Humberto de Palm.
10. Mi roeman dici coe mi: Bo no por bai sinta, camina
mi a sinta. Promer bez el a bai sinta riba un stoel. Mi
tambe a haci. Di dos bez riba suela, m'a haci mescos.
Ma oenda el a bai sinta pa di tres bez, mi no por a bai
sinta ? Na oenda el a bai sinta ? h. ae p.
Na Emilio Davdaar i O. Willem.
MashfL danki pa charada koe bo a inanda pa mi. Sigui manda
num&, cuantoe koe bo tin i lamanta bo amigonan tamb di manda
cob. Tan pronto koe bo a manda nan solucion tamb, lo mi pone
nan den ,Ala Blanca....”
|
|
| 13 |
 |
“..., foi kendenan He-
sue a nace, manera lo mi jama Al-
bferto su famia, su tata, tawela, bi-
sa wela etc. siguiendo asina tantoe
leuw koe mi por. Pesai S. Mateo
ta companjA coe un hende, esta un mu-
cha S. Marco ta companjA coe un
len, pasobra su Evangelio ta coe-
minzacoe predicashi di S. JuanBau-
tissa na desierto, koe a bini pa dre-
cha camina pa Hesus, i koe su boz
tabata sona manera boz di len na
desierto.
S. Lucas ta companjA coe baca,
pasobra su Evangelio ta coeminza
coe sacrificio di Imeapa e sacerdote
Zacarias na templo di Herusalem,
oenda Dios a revela Zacarias koe su
esposa lo haja un jioe, Juan, koe
lo ta Precursor di Mesias. S. Juan ta
companjA coe un aguila, pasobra e
ta coeminza su Evangelio coe Dibini-
dad di Hesus. Manera aguila e ta alz
foi coeminzamentoe caba te na trono
di Dibinidad mes. Alberto ta comp ren-
de? MashA coemindamentoe na Papa
i Mama. Adios!
Na Greg. Ant. Ras. Sta. Cruz, Aruba.
Panja pretoe of n:
Gregoria ta puntra mi, pakiko, si...”
|
|
| 14 |
 |
“..., n, n,
m, k, d, i? J-
7. Pakiko galinja ta boeta Weboe ? - Petrus van der Veen.
8. Un tata tabatin siete jioe homber i cada jioe tabatin un
roeman muher. Cuantoe jioe e tata tabatin? p. v. d. v.
9. Riba ki dia ladronnan no ta horta? Humberto dePaim.
10 Kiko ta promer cos koe un cachor ta haci ora koe e
Pali na solo ? Armando Slinon.
11. Kiko morto ta haci mescos coe biboe? Ren pietersz.
12. t = di dos leter di alfabet.
. t . un bebida
. .1 . . = ora awa ta cai
ttttftf='nn isla
. . f . . = un wega koe mucha ta stima masb.
. t . = un metal
f = di cincoe letter di alfabet Alex de Pool....”
|
|
| 15 |
 |
“... misa
a prepara mi esposo un gran sor-
presa. Nan a gui bao di un paloe
randi riba cementerio, i e ora algun
i nan a subi den torentji, camina
e klok tabata i na su honor nan a
toca coe klok, toer e repikenan, koe
nan tabata sabi. A dura mas di un
ora, i e tabata mash, satisfecho. Ma
ami, esai a had mi algo melanclico
i tristoe. Nan a toca e cantonan
bieuw i solem, asina mes como e ai-
renau alegre i riba mi esaki a haci
muchoe impresion, di un despedida.
Pakiko hendenan no por juda, nan,
koe ta bai biaha, loebida, koe toer
cos, koe nan ta stima mester keda
atras ?
Es pregunta mi a haci mi mes va*
rios bez.
Su manece nos a bai Southamp-
ton; i aja mi esposo a toema toer
su placanan, ke tabatin na banki.
E tabata monta algun mil dollard.
i nan a pag toer na placa di papel
di banki.
E klerk di banki a puntr ainda,
koe lo e no gusta mas toema un giro.
ma el sagudi cabez i a hinca e pla-
canan den su portefeuille, caba den
e sacoe paden di su bachi, oenda
nan a...”
|
|
| 16 |
 |
“... atrobe! E tabata
awor algo escalt,. Figura bo un
ratoe, el a bisa, nos a dal contra
un ceroe di ijs, un mash grandi,
ma no tin peligro. Un oficial a
sigura mi esai. Mi por a tende
awor paso di bendenan riba dek,
aki, den mi camarote. Tabatin
algo batimentoe di pia i sonidonan
stranjo, mescos koe riglenan di un
barcoe tabata bent& aki i aja.
Hendenan tin miedoe ? mi a
poentra.
No el a contesta. Mi no ta
kere mes koe muchoe pasaberonan
di segunda clase a spierta pa e
sagudimentoe; i solamente algun
foi salon ta bini riba dek. Ma
mira 5 hungad di placa di oficio,
hungador di dao, ta bunga coe pa*
saheronan, ora ma pasa dilanti di
salon. Nan carta a cai foi mesa,
ora e vapor a dal, ma nan acohe
nan atrobe i ta sigui bunga trobe.
E cuenta a pone mi henteramente
sosegi 1 Bi e bendenan aki cerca
nan carta nan no tin miedoe, pakiko
lo mi anto tin miedoe? Mi ta corda,
koe mi esposo lo a bai droemi, sin
ocup mas coe e accidente, ora nos
tabata tende di rpiente como...”
|
|
| 17 |
 |
“... -morto caba. E cuater morto*
nan nos a tira den lamar, e otro-
nan a hinca nan curpa den un hoe-
ki di nos boto, mientra algun ta-
bata tolondr. i tabata papin un
palabra pa otro manera hende lo-
co. Mas aja -nos a mira un porta
ta drief, koe mester tabata di Ti
tanic. ...
Riba dj tabata droemi boca bao
un Japons, si un homber chikl. El
a marr bon duroe riba e porta coe
un cabuja.
Asina leuw, koe nos por a ripara,
e tabata morto. Lamar cada bez
tabata pasa riba dj, e porta ta-
bata subi i baha, e ta stijf di frioe.
Nos a grit, ma e no a responds l
e oficliil tabata vacila si lo e poer-
ba di coh. .... T
Pakiko nbs lo coh? Mr. Lowe
dici. Probablemente e ta morto
caba, si e no ta, tin anto algo
mehor di scapa koe un japons....”
|
|
| 18 |
 |
“...94
PA LUNA Dl OCTOBER.
Muchanan, luoa di October a coe-
minza, i boso sabl, koe es luna
ta consagrA na Maria, Reino di San-
tlsimo Rosario. Sigur, boso ta sti:
ms Maria, boso Mama mash6,ipe8ai
boso lo no larga di cumpli coe su
deseo di bin honrle pa oracion di
Rosario. No tin oracion, koe Ma-
ria ta gusta asina tantoe, i koe
ta tantoe bendicion A pa Maria, si-
no Rosario. Bon jioe ta haci sem-
per loke su mama ta gusta. Pesai,
como boso toer ta jioenan di Ma-
ria, i mi ta spera bon jioenan, bin
honra boso Mama toer dia di es
luna, pa es Rosario, koe nan sA
rezn toer dia na misa i pa es can-
ticanan koe nan s& canta ua su
honor.
* *
Boso sabi pakiko luna di Octo
ber ta consagrA na Reina di San-
tisimo Rosario ? No ? Bin tende an-
to su liistoria i boso lo compren-
de.
Ya casi un siglo Turconan a tor
menta i bati Cristiannan pa un ca
reda di victorianan, koe Dios a
permit i pa castiga picarnan di Cris
tiannan i pa lamanta nan f, koe
tabata moeriendo...”
|
|
| 19 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Muchanan, boso a mi ra sigur, koe
tin* bez sacerdote ta baci misa na
blanqoe, tin bez na pretoe, tin bez
na cor of otro color. Boso ki *r
sabi, pakiko esai ta socede, kiko
toer esai ta niflca? Tende bon anto.
3. Pakiko Santa Iglesia a toema
e diferente colornan?
Santa Iglesia a haci esai, pa ex-
presa diferente sintimentoenan, koe
ta anim na diferente dianan di
fiesta. Koe heude ta baci anja e ta
sinti toer otro cos, koe si bende
ta jora morto di un of otro, koe
e tabata stima; koe boso, rnucha-
nan, no tin school, boso ta toer
otro koe na dia koe tin school.
Asina Santa Iglesia tambe ta sinti
tor otro cos dia Domingo, koe den
seman; dia koe e ta legra, koe dia
e ta jora. Pa expresa esai el a toe-
ma e diferente colornan.
4. Ki color panja dimisa por tin?
Nan por tin color blancoe, cor&,
paus, berde 6 pretoe.
5. Kiko e diferente colornan ta
nifica of ta expresa ?
Color blancoe ta nifica inocencia i
legria di cieloe. S. Gaan tabata mira
den...”
|
|
| 20 |
 |
“...koe un mucha chiki. H, te ainda mi boca ta baba, pensando riba e
cuater anja feliz, koe ma pasa den dj casita. E tempoe ai si mi ta-
bata comporta mi toer af.
No loebida nunca koe mundoe ta mes-cos koe un spiel.
Si mi ta mira den spie! coe cara mahoso, 1e debolbe mi un cara ma
boso. Si mi ta mir coe cara contentoe, le debolbe mi un cara contentoe
Mes-cos lo pasa bo den mundoe, tantoe cce bestia como coe hende.
IJo trata nan bon, nan ta trata bo bon. Ma si bo trata nan maloe,
nan lo paga bo mes-cos.
Desgraciadamente e bon trato a caba liher. E muher su cas, a bolbe
di foi tera. Nan a bai biba na punda, i pesai nan mester a bende
mi coe un coenukero di -ai banda.
VARIA-
Un sbon di coenueoe ta drenta un libreria. E klerk di aja dici coe e shon:
Sbon ta di coenueoe, paree; no ?
Si, i pakiko.
Anto mi tin boenita boeki pa .shon coempra, misha til, riba ,,ali-
mentacion di bicer.
Mira mucha, bisa bo mama e bin coempra un, e tin mester di dj mas koe mi.
Un hende koe ta...”
|
|