| 1 |
 |
“...2
Cuzada di M uciianan.
i.
Corneta di centinpla a anuncia
salida di 8$o; ma djfun catiboe a
cohe piki p|ibai traba^den CQriucpe;
Di un camiua 'hende tabata dal golpi
di hacha riba tronconnan di paloe i
ni unbarquitoe tabata corta clan an
di. lamar na costa di Bretbuja.
Tabata cUa di descanso i orcion,
flegfa di toer San toe.
Ben capilja di castiljo di Krangal
capelan V caba 'di' baci un misa
sops, tabata net diez ora. Riba
murjijanan df e castiljo, trah, riba
un baranca di graniet, koe siglonan
largoe tabata desa&a furia di olanan
di lamar, no tabatin ningun guerrr
ta Ijene warda. Actualmente e cas-
tiljo tabata habit, solamente pa
Donja ermenegilda, su cuater jioe-
ndii, tres bomber, Enguerrando,
Isolin i Jehan i un rpuher, Berangre,
ademas su amanan di cmparj,
su pahenan, i algun sirbiente bieuw;
pues su esposo Senjor Angilberto di
Krougal a sali coe di cuarta cru-
zada bao di mandp di Conde Bou-
dewiju iA qi FJandreq.
Di' ripiente Donja Hermenegilda ta...”
|
|
| 2 |
 |
“..., faita di cortesia kop bo ta
reprocba mi tocanti di bo mi tin
di repropha bp tocap|i di jop.
Pasobra' cremnipppn dj religiop
catolica no ta nada mas sino ch-
seeuencia di e cortesia, koe nos tin
di. obsrva, tocanti di' Plop. .
* *
Muchoe poco bende s§, comprende
di e ceremonionan sublime di su
santa religion. I sin embargo nos
ta mira socede cada beze cos stranjo,
kop, o) iep tra dep cualkier ptro asun-
to, ke hende no ta coniprende, e
palabra takiko T i pdkiko f ta
droemi riba su lip, e ta haci mashL
poco tfaso di e cos-ai kpe eta mira
socede cada dia dn nos misa
koe e no ta comprende ni un tiki
di dj. Pesai nos a propone nos
di splica den popo palabra toer e
ceremonia sublime di religion cato-
lica, toer loke ta toca na colto
catolico.
Kiko e palabra s culto catolico- ta
nifica ?
ra hende ta bini cerca obispo,
e tin di hinca roedia su dilanti i
besa su ring$. Pa.kiko ? Pa
doena prueba di su veneracion, res-
pet i obediencia na su superior spi-
ritual...”
|
|
| 3 |
 |
“... expectacion. Anto e Pre-
lado a sclama coe boz altoe: Aki
boso tin, mi jioenan/ un terribel
spiertamentoe. Dios. ta doena nos
di conoce, koe, si es hoben a keda
obedecido i respetuoso pa su major,
le a jega na un edad koe su barba i
cabei ta moepstra. Ma pa motiboe
di su insolencia i rebeldla Seujor a
kita setenta anja di bida. Boso a
comprende, mi jioenan? No loebida
nunca anto es spiertamentoe asina
tristoe i instructive.
Terne Dios.
Tabata dia Biernes Santoe di an-
ja 1860. Na Amsterdam tabata bi-
ba un homber coe su esposa, sin
jioe. Homber tabata catolico, ma ta-
bata biba impio. Muher tabata bon
catolico i tabata carga su cruz pis,
coe conformedad. Tabata un cruz
bien pis, pe, di biba coe un hom-
ber asina.
Merdia banda di tres or el a pidi
di bai misa coene. Ma e pidimen-
toe a haci furioso. Promer. diabel
por kibra mi garganta, koe mi ta
bai misa, es sin bronguenza a con-
testa.
1 mira, awor ora di venganza di
Dios a bati, apena e palabra a
a sali foi su...”
|
|
| 4 |
 |
“...I
CULTO CATOLICO.
I.
1. Ta kiko ta lugar Santoe ?
Lugar Santoe ta e lugannan, koe
Santa Iglesia a scohe i a bendicio-
na pa baci ai es accionnan santoe,
koe ta forma culto eatolico, esta,
misa i santana. Pueblo di Hudioe-
nan, koe Dios a scohe pa su pue-
blo, tabatin e Tent 6 Tabernaculo
Santoe, na cual area di alianza ta-
bata para; despues ora nan a jega
na Tera primiuti nan a traha na
Herusalem e tempel magnifico, koe
Hesus a santiflea pa su preSencia.
Na tempoe di Apostelnan Cristian-
nan a bini huntoe na un of otro
cas pa asisti na sacrificio di misa.
Ma poco despues, ora paganonan a
coeminza poersigui Cristiannan i koe
nan tabata busca nan na toer ca-
mina pa mata nan,'Cristiannan a
busca lugarnan mas sigur i nan a
retira nan na e cementerio bao di
tera pa celebra nan misterio san-
toenan. E cementerio tabata gang*
tji largoe i ta jama catacumba.
Na anja 313, koe Emperador Con-
stantino Magno a triunfa riba pa-
ganismo, el a doena libertad na...”
|
|
| 5 |
 |
“...31
* FAIiTA MISA.
Bon dia, shon Ben! Bon dia, shon
Ramon I
O, ebon Ben, kiko bo a falta dia
Domingo ? Bo no a bini misa ? Bo
tabata maloe ? Sigur eeai ta pro-
mer bei den bo bida koe bo a fal-
ta misa ?
Promer bez no ma mi ta kere
koe ta cincoe bez di benter mi bi-
da koe mi a falta miea.' Shon Ra-
mon bo tin tempoe awor ? Anto lo
mi conta bo un cos, kiko a soce-
de mi.
Si no ta dura largoe ?
O, nol Si bo tin poco pacenehi
numa. Tende. Mi tata i mama ta-
bata biba na Punda tem di Pastor
Blommerde, koe a casa nan. Mi
tata tabata piscador i mi ma-
ma a percura pa cas. Dios a bendi-
ciona nan coe cuater jioe, dos hom-
ber i dos muher, di cual ml ta ma-
yor. Nan a casa na misa di Otraban-
da, pasobra e tempoe ai no taba-
tin misa na Pietermaai. Un scool
si tabatin i de bez en cuando a bi-
ni un Pader pa tene catesashi, te
ora un Obispo coe dos Pader i un
Broeder a bini for di Holanda ; e
Broeder bieuw mi a mira dos se-
man pas ainda. Ei a bira bieuw
i...”
|
|
| 6 |
 |
“...22
mira, mf tabata droemi na banda
di lamar. Ora el a mira mi, e di-
ci: Ben, Ben, mira com Dios a
castiga i a spierta bo. Si 60 a bai
misa coe mi, anto e cos ai lo no
a socede.
Ai Guancito, mi a bisa, por-
dona' mi i pidi Dios pordon pa mi.
Mi ta priminti koe nunca mas lo
mi falta misa, si mi ta bira bon.
Ora nan a hiba mi cas, nan a jama
dokter i el a bisa mi mama : Lar-
ge droemi bon, el a spanta, ma
no tin ningun peligro.
I ta esai, mi bon amigoe Ra-
mon, koe mi ta para dnroe koe te
awormi ta cumpli otro seman
49 anja mi a falta poco bez dia
Domingo di asisti na sacrificio di
misa.
Ma shon Ben, bo sa kiko bo
mester haci, manda e cuenta na
Redaction di Ala Blanca. Sigur
su redactor lo keda contentoe di
a haja un bistoria asina. Ta bon
pa otro muchanan ta lez, i ta nn
bon ehempel tambe pa nan.
Esai mi no por. Nnnca mi a
skirbi un carta na Padernan.
O, nan ta contentoe; mara koe
tin mas hende, koe por doena un
of otro historia, sea di nan mes of
di...”
|
|
| 7 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
5. Cual ta di dos partida di
Iglesia ?
Esai ta e lugar camiua flelnan ta
sinta. E partida ta nifica Iglesia
militante, koe manera barcoe di S.
Pedro ta nabega sigurd bao di
proteccion di Dios na haf di feli-
cidad eterna. Tin bez e ta part!
na tres pa pilarnan, segun por mi-
ra na misa di OtAbanda i Pieter-
maai.
E pilarnan koe ta carga boveda ta
un imagen di apostelnan koe pa nan
doctrina ta moenstra nos camina
di cieloe i koe ta fundamentonan
riba cual Hesus a traha su Iglesia.
E partida ta dornd coe imagen i
cuadronau, pa doena mas 'briljo na
cas di Dios i pa lamanta debocion
di flelnan.
6. Cual ta partida di mas prin-
cipal ?
Partida di mas principal ta e lu-
gar camina altar ta para, i cami-
na Sacerdote ta haci saerificio di
misa. E ta jama: presbitrio i ta un
imagen di Iglesia triunfante na cio
Ioe, oenda Cristoe ta sinta riba su
trono dibino (di Taberndculo) i oen-
da E ta adord pa su ministronan.
E partida semper ta poco mas al...”
|
|
| 8 |
 |
“...noem mi
;sisa
Solucion di Charada
3 Ladron ta bini sin
koe bo jam ; dokter
ta bini ora bo jam.
4. Boeki Koeki.
5. 120 weboe.
~ Begun mi idea es proverbio su origen ta esaki: Si un
hende a droemi mainta of mehor Dia Domingo asina laat,
koe el ta jega misa asina laat, koe laatste Evangelio (di
San Gaan) a caba eaba, asina koe el a perde (Evange-
lio di) San Guan. P A. E.
AWA 1
Respond! riba pre-
li until.
1 10 7 16
15 8 9 7
14 £ 12 3
4 11 6 13
Charada.
1. Ken por doena mi un palabra di 4 letter, koe si mi
ta kita e di promer i di ltimo ta sobra solamente un t
2. Mi ta nomber di isla aki cerca 12 letter.
Diez, siete, och o, nuebe dokter sa haci.
Ml seis, nuebe, ocho, diez an, ta parti di mi curpa.
Ml dos, tres, cuater, mucha sa usa na scool.
Mi seis, siete, cincoe, nuebe, mucha chikitoe sa
droemi aden Ki isla mi ta ?
3. Simon tabata hunga su vlieg, ora el a mira un tao di
ala-blancoe a pasa banda di su vlieg ta bai pariba. Adios
mi 100 ala-blancoenan el...”
|
|
| 9 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
rzrzrzj
jci~rapaiSE
jpajj
BSaaffaa
igargjrarira
9. Ouantoe attar tin na mfrat
Si misa ta -chikitoe, e tin un al-
tar sol, riba cual Santisimo Sacra-
al eD toe ta ward A den Tabernaculo.
Misa mas grandi generalmente tin
tres altar, un altar mayor meimei,
i dos altar chikitoe, na cada banda
un. Si nos ta drenta misa, nos ta
mira ordinariamente altar di La
Birgen na man robes, i na m&o
drechi altar S. Hos di un otro
Santos. Pakiko esai ta ? Encaso koe
altar grandi ta para pa Oost, ma-
nera mester ta, segun koe nos a
splica caba, altar di La irgen ta
para pa Noord i di otro Santoe pa
Zuid. Noord ta nifica lugar di frioe
i scuridad, i pes motiboe di picar
i rnorto. Zuid ta lugar di calor i luz,
i pes motiboe di bida i gracia. I pa-
sobra, pa muher picar i rnorto a
drenta mundoe, ora Eva a come
den paradijs fruta di paloe koe Dios
a taha, pesai lugar di muher ta
pa Noord den misa, i lugar di hom-
oer, koe a predica Evangelio di gra...”
|
|
| 10 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Biaba pasd nos a mira koe tin
mester di tres cos na altar, ora sa-
cerdote ta haci sacrificio di misa:
cruciflcado, panja blancoe i bela.
13. Fakiko cruciflcado ta sirbi?
E tabata droemi den sepulcro.
4) E ta sinja nos tamb koe nos
coerazon mester ta limpi i puroe
pe por ricibi dignamente Curpa i
Sanger di Hesus den Santa Comu-
nion.
E cruciflcado, koe ta para dilanti
di sacerdote, ta recorda nos
1) e berdad di nos santa f koe
sacrificio di misa ta un i mes sacri-
ficio koe di Santa Cruz, como ta e
mes Hesas ta sacrifik na Bios Ta-
ta pa salbacion di hende, solamen-
te di otro manera, esta di manera
insangriente.
2) Tambe e ta exorta nos pa cor-
da semper coe amor agradecido i
debocion tierna riba mortQ doloro-
so di Hesus riba Cruz.
X4. Fakiko ta tapa altar coe
tres panja blancoe?
1) E panja ta sirbi pa altar, ri-
ba cual Curpa Adorabel di Hesus
ta droemi, sea blancoe i puroe.
2) pa sanger precioso di Hesus,
koe ta presente bao di...”
|
|
| 11 |
 |
“... cera
coe un piedra, riba cual nomber di
e morto i algun deseo Cristian ta-
bata grabd. E cementerio ta jama
Catacumba i ta plamd bao di henter
ciudad di Roma. Ora Emperador
Constantino a doeua libertad na
Iglesia, nan a dera curpa di Martir-
nan den misa mes i otronan rond
di misa.
18. Kiko nos ta mira den San-
tana ?
Mei-mei di Santana nos ta mira
un Crucificado grandi i tambe riba
sepulcronan crucificadonan mas chi-
kitoe. E crucificadonan ta nifica,
koe e morto ta spera di banja su
8albacion pa merjtonan di nos Sal-
bador Crucified i koe bao di sombra
di Cruz nan ta spera e dia grandi
di resureccion na fin di mundoe.
Tambe nan sd dorna sepulcronan
coe coronanan di flor como prueba
di amor i afeccion pa mortonan.
19. Ken tin derecho riba San-
tana 7
Den Santana ta dera solamente
morto di hende koe ta batizd i koe
a raoeri den union coe Santa Igle-
sia. Pesai heude koe no ta batizd
koe ta biba for di Iglesia, koe
no a cumpli coe nan deber di hende...”
|
|
| 12 |
 |
“...
tin misa solem pa defuntoe henter
altar ta pretoe, i Tabernakel sol no
ta tapfi. Esai no ta pa motiboe, koe
panja no ta jega, manera bo a cor-
da promer, ma esai tin su nificacion.
E color pretoe ta nifica duele i luto
koe ta jena coerazon di hende riba
morto di un koe e tabata stima.
Kizas e morto mes tin di sufri pena
di purgatorio ainda. S. Iglesia koe
ta un Mama koe ta sufri i jora coe
su jioenan, ta toema e color di luto,
ora su jioenan ta jora.
Ma Cristiannan no ta jora manera
hende koe no tin speranza mas. Mes
ora koe nan ta jora riba morto, nan
ta spera i nan ta pidi Dios, pa alma
di e morto a drenta bida eterna
caba pa meritonan di morto di He-
sus riba cruz, koe a gana pa nos toer
entrada di cieloe. Nan tin speranza
dushi tambe pa un dia lo nan ta
huntoe coe otro den Cieloe.
Pesai Tabernakel, koe Hesus ta
biba aden, ta keda sin tap, paso-
bra foi Tabernakel bida i felicidad
ta sali pa biboe i mortonan, of tin
bez ta tap coe panja color puus,
pa...”
|
|
| 13 |
 |
“...I
CULTO CATOLICO.
Bistir Santoe.
Mi a caba di papia riba lugarnan
santoe i mi ta spera koe e poco pa-
labra, koe mi a skirbi pa splica bo-
bo toer loke boso ta mira na Misa,
na Santana, lo a sinja i lo a laman-
ta boso pa keda semper coe respeto
grandi na e lugarnan, pa corda
semper koe nan ta lug&r consagr
na Dios i camina Dios ta biba di
un manera toer especial.
Awor mi ta coeminza splica nifica-
cion dj diferente bistirnan, koe sa-
cerdote ta bisti na misa.
Ta un coestumber, koe ta reiira
cerca toer pueblo, koe rey- i princi-
penan i hende di puesto altoe ta
bisti panja toer particular na dife-
rente ocasion, koe nan ta para di-
lanti di pueblo den toer nan mabes-
tad real. Hopi di boso a mira caba,
koe dia koe tin parada di sold&nan
nos Gobernador ta bisti tor otro
panja koe di coestumber. Su jas ta
dorn. coe floruan di oro, e ta bisti
sabel como sinjal di su poder riba
toer hende di es Colonia. Asina mes
ta pasa na Jglesia Catolica. Ora sa
cerdote ta...”
|
|
| 14 |
 |
“..., Mar-
jorie i mi, di bai America coe ^Ti-
tanic.
Marjorie i ami a jega bon aki awor
na tera 1 Ma nos ta sol, pasobra mi
querido esposo a perece i coe e Ti-
tanic toer-toer cos, loke nos tabata
posede riba mundoe a bai perdf.
Mi mester conta bo promer, com a
socede, koe nos a resolve di bai foi
Inglaterra. Nos tabata biba na Bi-
shoptohe, un pueblecito cerca Sout-
hampton, den Hampshire. Mi esposo
tabatin un tienda i aunke el tabatin
apena 35 anja, el a dedik asina tan-
toe na su trabao, koe el a bira di
mas principal di e pueblecito i e ta-
bata mashA consider^ cerca su con-
ciudadanonan.
E tabata tambe sacristAn di e misa
chiki di e pueblo, i tabata juda pader
temper coe administracion, coe doe-...”
|
|
| 15 |
 |
“... misa
a prepara mi esposo un gran sor-
presa. Nan a gui bao di un paloe
randi riba cementerio, i e ora algun
i nan a subi den torentji, camina
e klok tabata i na su honor nan a
toca coe klok, toer e repikenan, koe
nan tabata sabi. A dura mas di un
ora, i e tabata mash, satisfecho. Ma
ami, esai a had mi algo melanclico
i tristoe. Nan a toca e cantonan
bieuw i solem, asina mes como e ai-
renau alegre i riba mi esaki a haci
muchoe impresion, di un despedida.
Pakiko hendenan no por juda, nan,
koe ta bai biaha, loebida, koe toer
cos, koe nan ta stima mester keda
atras ?
Es pregunta mi a haci mi mes va*
rios bez.
Su manece nos a bai Southamp-
ton; i aja mi esposo a toema toer
su placanan, ke tabatin na banki.
E tabata monta algun mil dollard.
i nan a pag toer na placa di papel
di banki.
E klerk di banki a puntr ainda,
koe lo e no gusta mas toema un giro.
ma el sagudi cabez i a hinca e pla-
canan den su portefeuille, caba den
e sacoe paden di su bachi, oenda
nan a...”
|
|
| 16 |
 |
“...I
CULTO CATOLICO.
2. Kiko e diferente bistirnan di sa-
cerdote ta niflca?
Biaha pasd mi a splica boso e di-
ferente bistir, koe sacerdote ta bis-
ti, ora e ta baci misa. Awor lo mi
conta boso kiko toer esai ta niflca,
como nan toer tin un niflcacion toer
special, koe ta deriv dj birtudnan,
koe mester dorna sacerdote, i tam-
b di Sacrificio di Santa Cruz, di
cual Sacrificio di misa ta un recuerdo.
Amict, koe sacerdote ta pone riba
su schouder, ta un imagen di vigilan-
da, koe sacerdote mester.tin contra
atakenan di diabel i di picar. E ta
un recuerdo tamb dj panja, koe
sold&nan a tapa cara di Hesus coe
ne, ora nan tabata bofon.
Alba, koe ta e panja blancoe i
largoe, ta niflca purcza di coerason,
koe sacerdote mester tin. E ta un
recuerdo dj panja blancoe, koe He-
rodes a bisti Hesus coe n'e, pa ha-
ci bofon di dj.
Cingulo, koe ta marra e panja blan-
coe, ta un imagen di cattidad, koe
mester dorna curpa i alma di sa-
cerdote, i ta recorda e cabuja, coe
cual...”
|
|
| 17 |
 |
“...its ff a
1!| j
AJJ BLA IWA
1 DEDICA NA NOS HUBENTUD.
1 I^o. IS. ALA BLANCA TA SALI CAOA DOS SEMAN. 1912
as
Com ma salba foi Titanic
PA
Charlota Collyer
tm di e sobrevivientenan di e naufragio.
(ARUBA TRADUOCION.
Solamente lamar por a forza nan
di eai boca. Ya na e distaneia, koe
nos tabata, no por a conoce un ben-
de foi otro. Ma mi tabata mira sf,
grupoe-grupoe di homberuan riba
cad a dek. Nan t abata para coe bra-
*a cruzd, riba pechoe, coe cabeznan
bahd na suela Mi ta sigur koe nan
tabata reza. Riba e dek, koe djies
aji ma baudona, tabatin un 50
homber cerca otro. Meimei di nan
mi por a mira un figura altoe. E
Senjor tabata para riba un stoel
riba un boshi di cabuja, asina koe su
cabez tabata sali riba toer na laria.
Su brazanan tabata alz&, manera
un bende koe tabata doena un ab
eolucion.
E mes dia aki un s&cerdote, un
tal Pader Bylas, a had misa den
salon di segunda clase i mi ta kere
koe ta E tabata para ai den ora-
cion...”
|
|
| 18 |
 |
“...94
PA LUNA Dl OCTOBER.
Muchanan, luoa di October a coe-
minza, i boso sabl, koe es luna
ta consagrA na Maria, Reino di San-
tlsimo Rosario. Sigur, boso ta sti:
ms Maria, boso Mama mash6,ipe8ai
boso lo no larga di cumpli coe su
deseo di bin honrle pa oracion di
Rosario. No tin oracion, koe Ma-
ria ta gusta asina tantoe, i koe
ta tantoe bendicion A pa Maria, si-
no Rosario. Bon jioe ta haci sem-
per loke su mama ta gusta. Pesai,
como boso toer ta jioenan di Ma-
ria, i mi ta spera bon jioenan, bin
honra boso Mama toer dia di es
luna, pa es Rosario, koe nan sA
rezn toer dia na misa i pa es can-
ticanan koe nan s& canta ua su
honor.
* *
Boso sabi pakiko luna di Octo
ber ta consagrA na Reina di San-
tisimo Rosario ? No ? Bin tende an-
to su liistoria i boso lo compren-
de.
Ya casi un siglo Turconan a tor
menta i bati Cristiannan pa un ca
reda di victorianan, koe Dios a
permit i pa castiga picarnan di Cris
tiannan i pa lamanta nan f, koe
tabata moeriendo...”
|
|
| 19 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Muchanan, boso a mi ra sigur, koe
tin* bez sacerdote ta baci misa na
blanqoe, tin bez na pretoe, tin bez
na cor of otro color. Boso ki *r
sabi, pakiko esai ta socede, kiko
toer esai ta niflca? Tende bon anto.
3. Pakiko Santa Iglesia a toema
e diferente colornan?
Santa Iglesia a haci esai, pa ex-
presa diferente sintimentoenan, koe
ta anim na diferente dianan di
fiesta. Koe heude ta baci anja e ta
sinti toer otro cos, koe si bende
ta jora morto di un of otro, koe
e tabata stima; koe boso, rnucha-
nan, no tin school, boso ta toer
otro koe na dia koe tin school.
Asina Santa Iglesia tambe ta sinti
tor otro cos dia Domingo, koe den
seman; dia koe e ta legra, koe dia
e ta jora. Pa expresa esai el a toe-
ma e diferente colornan.
4. Ki color panja dimisa por tin?
Nan por tin color blancoe, cor&,
paus, berde 6 pretoe.
5. Kiko e diferente colornan ta
nifica of ta expresa ?
Color blancoe ta nifica inocencia i
legria di cieloe. S. Gaan tabata mira
den...”
|
|
| 20 |
 |
“....
6 8 9 1 Sa parti na misa. Humberto de Talm
Kende por traha un nomber di un rey di Testament
Bieuw, for di e letter i numeronan aki; 500, a, 5, 1,* 500 ?
P Amando Simon
7. Mi promer ripiti ta un cos, koe mucha chikitoe ta haci
Mi promer i segundo ta un bistir di muher.
Mf di tres ripiti ta un hende respeta.
Mi Kenter ta Un fruta. Isaac Ringeling
8. Tin den un macutoe 6 mango. Com 6 mucha por
haja n, koe toch ta keda un den e macutoe ? a Jansen
9 j£ X 90. Kende por leza esai? Felix Ren Pieteraz
10. Kende por kibra garganta sin sinti dolor ? ch j y d wall Dovaie...”
|
|