| 1 |
 |
“..., siete i tres ta nomber di un muher.
Mi dos i tres ta un nota musical.
Mi cuater, tres, dos i un coral di Militaire Tehuis a
fada di dj.
Mi ocho9 mebe, siete i seis ni un tienda sjap
por f alt.
Mi cifieo9 UU i oeho pa parti di Oost di Bonaire bo
ta hanj.
Mi conhunto ta nomber di un para
2. Pone e letternan aki di tal manera, koe bo ta hanja un
bon proverbio papiamentoe:
Bin tende9 Deni d. Mem. di: Amigoe di
Corsouw i La Cruz ta hopi les&
Mi a scirbi hopi letter capital den e charada, pa haci poco
mas trabahoso. Mester bini un letter capital den e proverbio
i si mi ta scirbi es un sol, e soiucion, ta figura mi, ta bira
muy facil.
& Si di dobbel di e edad, koe actualmente mi tin, ta
kita tripel di e edad, koe 6 anja pas, mi tabatin, anto ta
resulta e edad koe awe en dia mi tin.
Ki edad mi tin ?
4. Kiko toer hende koe n<^ tin e semper sa bisa nan a
perd, i hende koe tin nunca no a perd?
5. Cual santoe no ta biba na Cielo ?
6. Ki ora konentji tin dolor di diente?
Ki ora...”
|
|
| 2 |
 |
“... expectacion. Anto e Pre-
lado a sclama coe boz altoe: Aki
boso tin, mi jioenan/ un terribel
spiertamentoe. Dios. ta doena nos
di conoce, koe, si es hoben a keda
obedecido i respetuoso pa su major,
le a jega na un edad koe su barba i
cabei ta moepstra. Ma pa motiboe
di su insolencia i rebeldla Seujor a
kita setenta anja di bida. Boso a
comprende, mi jioenan? No loebida
nunca anto es spiertamentoe asina
tristoe i instructive.
Terne Dios.
Tabata dia Biernes Santoe di an-
ja 1860. Na Amsterdam tabata bi-
ba un homber coe su esposa, sin
jioe. Homber tabata catolico, ma ta-
bata biba impio. Muher tabata bon
catolico i tabata carga su cruz pis,
coe conformedad. Tabata un cruz
bien pis, pe, di biba coe un hom-
ber asina.
Merdia banda di tres or el a pidi
di bai misa coene. Ma e pidimen-
toe a haci furioso. Promer. diabel
por kibra mi garganta, koe mi ta
bai misa, es sin bronguenza a con-
testa.
1 mira, awor ora di venganza di
Dios a bati, apena e palabra a
a sali foi su...”
|
|
| 3 |
 |
“...iliffitti 4Ell
SOLUCION.
1. Ala Blanca. 2. Cangreeuw di Hollanda dici: despues
di mi morto mi boeniteza. 3. Nuebe anja. Com por culcnla
esai? mira: mester busca e edad koe mi tin awendia. Pesai
nos ta jam x, seis anja pasa mi tabatin x6 anja. Kita
tripel di esai, pues 3 (x6) 3 x18 di dobbel di edad koe
mi tin, di 2 x anto bo ta hanja mi edad. Pues:
2 X (3 x 6) = x; 2 x 3 x + 18 = x; 2 x 18; x = 9.
4. San Guan, (lamanta laat foi sonjo). 5. Sangura.
6. 1) Ora cachor ta mord, anto e tin dolor di djente di cachor.
2) Ora e ta come, anto su djente ta morde coeminda.
CHARADA.
2.
1. Di 10 lucifer haci shinishi ta cos masha facil. Ma ken
por troca nan na awa ?
Pone den e cuadronan cifranan foi 1 te 16,
a sina koe com koe bo cont sea di ariba te abao
of di abao te ariba, sea di banda drechi te na
banda robes, sea di un skina te na otro,
"semper bo ta hanja 31.
3. Ki diferencia tin tien un dokter i un ladron ?
4. Mi ta £os koe bo ta usa na 'school. Kita mi cabez i
doena...”
|
|
| 4 |
 |
“... ta cam na poco-poco coe un ga-
roti na mfin. Sigur e tin nobenta
anja caba, e tin mas koe cuarenta
anja na Corsouw. Nunca mi a mira
un bon hende asina. Toer hende ta
stim mash. I mucbanan ? O shon,
cuantoe e bon Broeder a sinja pa
nan promer Santa Comunion, mi
no s&. Ma sigur-sigur ora e Broe-
der ta moeri i toer koe el einja,
ta companja su morto, misa di Pie-
termaai lo ta muchoe chikitoe. E
Obispo i e dos Padernao a moeri
caba. Un a moeri liher. Na Juli nan
a jega i un di e Padernan, jam a
Bergman, a moeri den luna di No
vember di caientura-geel. Ora shon
Obispo a bini, su promer cos ta-
bata pa haja un misa na Pieter-
maai. Esai tabata pa juda curpa.
Nan a traha dos muraja for di
cas di Pader te na scool coe un
dak ariba, i si mi ta corda bon,
anto e nies anja, e promer dia di
Nobena di Pascu di Nacementoe di
Nos Senjor, Pastor Blommerde a
haci promer sacrificio di misa aja. Ma
mi ta kita foi camina pa cuenta
di falta misa. Mi mama a doena
nos un bon...”
|
|
| 5 |
 |
“... otro hende, basta e] no ta
ofende ningun hende.
Ta bon, lo mi larga mi roe-
man skirbi; ma si mi ta haja un
scual, bo ta haja mitar, tende.
Bon, ma si bo ta haja un bon
cos, mi ta haja tambe mitar? An-
to bo por hari. Adios te despues !
Na Shon Ben.
Mi a keda mash> contentoe coe shon Ben su carta, i si mi tabatin
un cos boenita sigur-sigur lo mi doena shon Ben. Pero e cordamentoe
koe kizas un of jtro lo ta stimuli pa no falta misa mas, lo ta un
recompensa muchoe mas boenita. Mara es ehempel lamanta otronan
tamb pa manda nos un of otro historia chikitoe di nan bida di
otro. Danki shon Ben. Redactor di Ala Blanca.
\ aria.
Un francs I un Ingles.
Un homber francs i un homber
ingls a contra otro riba un puente
masba pertd. Nan tabata riba ca-
bai i ni un por a pasa dilanti otro.
Ningun Ingls ta kita foi camina
pa un Francs, e promer dici, i el
a stp su cabai. Mi shon, e Fran-
cs dici, mi tin un cabai ingls, koe
tin mas anja koe di bo; bo sA, hende
mester respeta loke...”
|
|
| 6 |
 |
“...noem mi
;sisa
Solucion di Charada
3 Ladron ta bini sin
koe bo jam ; dokter
ta bini ora bo jam.
4. Boeki Koeki.
5. 120 weboe.
~ Begun mi idea es proverbio su origen ta esaki: Si un
hende a droemi mainta of mehor Dia Domingo asina laat,
koe el ta jega misa asina laat, koe laatste Evangelio (di
San Gaan) a caba eaba, asina koe el a perde (Evange-
lio di) San Guan. P A. E.
AWA 1
Respond! riba pre-
li until.
1 10 7 16
15 8 9 7
14 £ 12 3
4 11 6 13
Charada.
1. Ken por doena mi un palabra di 4 letter, koe si mi
ta kita e di promer i di ltimo ta sobra solamente un t
2. Mi ta nomber di isla aki cerca 12 letter.
Diez, siete, och o, nuebe dokter sa haci.
Ml seis, nuebe, ocho, diez an, ta parti di mi curpa.
Ml dos, tres, cuater, mucha sa usa na scool.
Mi seis, siete, cincoe, nuebe, mucha chikitoe sa
droemi aden Ki isla mi ta ?
3. Simon tabata hunga su vlieg, ora el a mira un tao di
ala-blancoe a pasa banda di su vlieg ta bai pariba. Adios
mi 100 ala-blancoenan el...”
|
|
| 7 |
 |
“...38
mm,
r'V
-^v/W^a* vN^-=?/
iSS^fci
smm
Mira nan coe nan jaja, ta bolbe nan cas.
Jorando toer dos: nunca mas, nunca mas!
Mehor bo ta tende di mama unbez
Pa bo no tin noodi di jora despues.
SBHH
gRS
Ata Pe ta trece coeminda cajente
Un foenchi traha pa bos Pluto balente.
Trata un bon animal semper bon i paciente,
Lo bo haja bo pago coe cientoe por cientoe.
VARIA.
Leza cordamentoe dl bende.
5. Manda un amigoe di corda un numero i pidi despues
di dobl. Doen awor un cifra par i mand conta cerca
loke e tin caba. Luego mand dividi e suma, koe e tin,
coe 2, caba e ta kita foi e cociente e numero, koe el a corda.
Bo por tin pa sigur, koe e resto lo ta net mitar di e cifra,
koe bo a doen pe conta cerca e dobbel dj numero, ke a corda.
Ehemplo : Figura bo, koe bo amigoe a corda e numero 6.
Su dobbel ta 12. Bo larga e conta cerca 12; esaki ta huntoe
24. E numero aki dividi coe 2 ta doena e cociente 12 i kita
akifo e numero 6 pensa, ta keda como resto 6, koe ta...”
|
|
| 8 |
 |
“...SOLUCION.
1. Tres be tres kabez di Estados Unidos tabata mata.
2. Lima di Mei. E tin tres letter sol. 3. Penja.
1.
2
3.
4.
5.
6.
7.
Siberi
Bloemfontein
Asencion
Brievengat
St. Nicolaas
St. Jors
Savonet
R
0
N
A
1
R
E
5.
6.
1.
8.
Matroosnan.
Letter O.
Ala Blanca.
Si mama tin 30 anja i jioe
tin 10, mama ta tres bez
masbieuw koe jioe. Despues
di 10 anja mdma tin 40 i
jioe tin 20. Pues mama ta anto dos bez mas bieuw koe su jioe.
CHARADA.
Aki tin 31 lucifer, koe ta forma 12 cua-
dro. Kita 8 lucifer afor, di manera koe
ta .sobra solamente 6 cuadro.
2. t)os jaagd a caba di jaag i a topa otro net na
Morgenster. Leopoldo a puntra Ramon: Ramon, puantoe
konentji bo a tira? Si bo doena mi n, Ramn a con-
test, anto mi tin dos bez loke bo tin. Doena mi n,
Leopldo a bis, anto mi tin net mes tantoe koe bo tin.
Cuanto konentji cada un tabatin ?
3. Kende por bisa mi, ta ki ora un pisca ta bebe ava ?
4. Muehanan, cual di boso sa scirbi cora ce krijt
blancoe...”
|
|
| 9 |
 |
“... figura di
binja, no corre bai i bai perdf, en-
caso koe sacerdote lo tabatin des-
gracia di plam.
3) E ta un imagen dj panja, koe
tabata tapa Curpa di Hesus, ora
15. Pakiko ta usa bela cendi?
1) E bela blancoe cendi ta un
imagen di Hesu Cristoe. Koe ta luz
di mundoe koe ta ilustra toer ben-
de koe ta nace den es mundoe aki.
Pesai un autor ta bisa: Nunca
sa baci sacrificio di misa sin luz,
no pa kita scuridad, como mas par-
ti s& baci na dia cld, ma pa nifi-
ca e luz berdadera, koe nos ta ba-
ci su sacrificio ; pues sin koe e luz
ta luza nos, nos ta hera camina,
tantoe na dia cld como na scuridad
di anochi.
2) E ta un sicjal di alegria, pesai
mas altoe dia di fiesta ta mas tan-
toe bela ta cendi riba altar.
3) E ta spierta nos tambe, pa nos,
como discipelnan berdadero di Cris-
toe carga luz di nos f, flamma di
nos speranza, ardor di nos caridad
i candela di nos debocion den nos
coerazon i pa nos bon obra brilja
pa benter mundoe.
Preglinta. Pader. Mi tin Historia...”
|
|
| 10 |
 |
“...53
VARIA
Loke a pasa un jaagd.
Shon Maantji, un jaagd famoso,
a jaag mash phara den su bida,
pero nunca di su bida el a mira un
lora. I peor ainda, na e pais camina
e tabata biba, no tabatin tal phara
Algun spanjol, koe a bin toetna
frescoe na e pueblecito, tabatin un
lora mash boenita i papiad pa
kita sombr; pero pa un descuido
di nan criar, e lora a sali foi su
kouwtji i a boela bai mondi.
Un dia sbon Maantji a lamanta
mainta tempran i a bisa su jioe pe
cobe taas i awa pa nan bai busca
un dos konentji, mientra e mes a
cobe su scopet di carga patras di
doe loop, a pas na su schouder i
a toema destino pa mondi.
Bientoe a soepla bon pa shon Maan-
tji e dia ai; pasobra promer koe un
ora ya el a tira .tres konentji i al-
gun phara, i a decidi di bai cas
tempran, pasobra pa e dia ai ya e
tabata arm. Ora nan tabita bai
cas, di ripiente e jioe a grit: Pa-
pa, papa, bin weita un phara aki,
esta boenita e ta 1
E jaagd a bai acerca, i enberdad,
un boenita phara...”
|
|
| 11 |
 |
“...;
ma ni un palabra koe mi a tende
aja, a keda asina hundoe grab den
mi alma, koe esakinan: percura pa
ta ultimo bez. I despues koe mi a ki-
ta school, e impresion no a kita:
percura pa ta di ultimo bez. Princi-
palmente den catesashi ora nos ta-
batin les riba di siete mandamentoe,
mi coerazon tabata bati di ansia, i
tabata paree mi koe mi tabata mira
mi ne marsh ke macutoe di fruta.
Despues koe ma bira mas grandi
ma bira discipel di un comerciante
na Bremen; daja ma bai America.
Aja tambe hopi bez tentacion a la-
manta den mi pa haci un otro gan--
j amen toe den negocio, manera tantoe
s haci; ma cada bez tabata paree
mi koe mi ta sinti e mep na mi cara
i e palabranan ta resona den mi orea:
Percura pa ta di ultimo bez".
Di es manera mi a keda semper
honrado i den toer mi biennan no
tin un cens chikitoe koe no ta
toca mi. Dios sea alab i gradicf!
Ata loke e hoben a conta. Despues
el a cohe mn di e comerciante res-
pet, puntrando: Awor mi por pri-
mi...”
|
|
| 12 |
 |
“... cingulo.
Manipulo tabata antes un lensoe
blancoe, koe tabata sirbi pa seca so-
dor. Awor e ta un pida panja dob-
bel, di mes color koe casulja, koe
sacerdote ta carga na su braza robes.
Stola ta e pida panja Iargoe, koe
sacerdote ta pasa riba su schouder
i koe su dos cabamentoe ta cruz&
riba otro riba pechoe di sacerdote.
Den tempoe antiguo stola tabata un
bistir, koe personanan altoe tabata
bisti pa nifica nan poder. Asina nos
ta leza den Testament Bieuw, koe Rey
Assuero a bisti Mardocho coe stola.
Sacerdote tambe ta bisti stola como
senjal di su autoridad i poder, ora
e ta administra Sacramentoenan i
ta doena bendicion.
Fortin casulja tabata antes un pan-
ja boenita i anchoe, koe tabata tapa
curpa di sacerdote tamb su braza
i manoe manera un cas chikitoe.
Ora sacerdote tabata haci misa, e
tabata hiza e panja riba su braza i
tabata peg riba su schouder. Des-
pues nan a kita e dos pida* di toer
banda i asina casulja di awendia a
sali. E promer forma di casulja ta...”
|
|
| 13 |
 |
“...G
3§B$BB$B§B$B$B$B§B^BfB&,3f£$BfBt^,3fBiB§B$B$BtB$B$B$
AD L BU N TA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
No. lO ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1913
<5?
Com ma salba foi Titanic
PA
Charlotte Collyer
un di e sobrevivientenan di e naufragio.
(ARUBA TRADUCCION.)
Di es tantisimo cosnan terribel, koe
mi por recorda tocante Titanic
koe a perece, tin un impresion koe
nunca lo kita foi mi sintir. Esai ta
e confiama, firme, koe mi tabatin den
e barcoe grandi.
E no por zink, nan a bisa mi.
E ta barcoe di mas sigurd, koe awe
en dia ta nabega. Nunca di mi bida
ainda ma haci un biaha di lamar,
i mi tabatin miedoe di lamar. Pero
ma tende na loke nan tabata pa-
pia di TitanicBai coe Tita-
nic, anto nada no por pasa bo.
Invencionnan moderna ta afirma
su siguridad, i no loebida, koe ta su
promer biaha. Oficialidad lo ta ma-
shA prudente. Toer esakinan a sona
asina creibel den mi orea, i pues nos
a resolve, Harvey, mi esposo, i nos
jioe muh chiki di ocho anja...”
|
|
| 14 |
 |
“.... ta
bata bini ariba manera e di promer.
Cuantoe bombernan desgraciado ta-
bata probibi di sali riba dek, di tal
manera, koe nan a kita nan e kans
di salba, mi no sa, ma Mr. Mur-
dock tabata probablemente razon d<
baci esai. E tabata un bomber ba-
lente i anitnoso i di sanger frioe. Un
dia promer ma contr, ora el a bin
inspecta camartenan di segunda cla-
se i ma corda: Ki un bomber ba-
lente, esaki sigur no tin miedoe pa
nadal I esaki a moenstra berd ad
di mi cordamentoe; te na ultimo
ora, e tabata sabi di tene orde, i el
a moeri na su puesto. Nan dici, koe
e mes a tira su curpa mata! Esaki
mi no sa si ta berde. (E ta sigui.)...”
|
|
| 15 |
 |
“... no a scapa.
Toer muhernan den boto tabata
suplica pe, i mi Marjorie chikitoe a
cohe man di e oficial tene : 0 Sen-
jor Mau...! no tir, no tir mata I
asina e tabata grita.
E oficial a doena otro orden pa
baha e boto; ma net nos kier a bai
foi barcoe, koe un italiano, koe ta-
bata pasabero di dek, a bini bao di
vert, 1 a boela foi dek den boto. El
a cai riba un jioe chikitoe, koe se-
gun ma tende despues, el a herid
gravemente. E oficial a cohe e ita-
liano na su garganta, i a benl coe
forza di un animal den Titanic
atrobe.
Ora koe nos a kita foi barcoe,
ma mira e cobarde pa ultimo bez.
E tabata para meimei di un diez-dos
hombr, pasaheronan di segunda cla-
se. Nan tabata hart coe moketa
den su cara, i sanger tabata corre
foi su boca i su nanishi. Natural*
mente nos no a para na un otrQ
dek mas pa cohe mas muher i mu-
chanan. Esai tabata irnposible, no
tabatin mas lugar. Ora nos tabata
baha, boto a dal coe asina un forza
riba lamar, koe ma kere nos toer
lo a...”
|
|
| 16 |
 |
“..., koe bo a carga bao di bo coerazon,
ta bai moeri morto di mas cruel. Bo mester tin coerazon di
tiger den bo curpa.
Esai tabata di mas pa e coerazon di mama. El tabata tem-
bla den toer su curpa, a fiha riba su jioe un mirada, na cual
e tabata expresa toer ternura di su amor, i na bista di su jioe,
koe tabata krimp su curpa di dolor i tabata toer na sanger,
su constancia a coeminza kita.
Ma su jioe a bis:. Mama, no jora, cieloe ta bai toer cos!
.Pa e palabra e pober muher a haja toer su forza trobe;
el a tira un bista di f na cieloe i a sclama: Hesus, por-
dona mi flakeza; mi no ta digno di un tal jioe!
Anto el a bir pa su jioe coe es palabra: Bai, mi jioe,
bai moeri coe animo; mi amor, mi oracion, mi wowo di ma-
ma ta sigui bo, te ora mi ta bai moeri manera bo.
Pensamentoe di cieloe a doena nan forza pa keda con-
stante i moeri morto di martir.
Bien nan tabatin razon, mehor perde toer cos, hasta bida
mes, ke cieloe: pues cieloe ta bai toer cos.
Mara boso toer pensa hopi...”
|
|
| 17 |
 |
“...iiiii 4M!
F==n=r
i/^jrsf!
EJB
Charada.
1. 1000 ano = 1 I s T t A a L d I A. Aiex de rooi.
2. Un galinja por come un cana di maishi den un seman,
i uil Cabai nO. Ta di COm * Humberto de Palm.
3. Si dos bez diez i dos no ta 24. Cuantoe anto ?
Petrus v. d. Veen.
4. Cual rey ta carga corona di mas grandi ? p- v- d- v-
5. I I Kita 8 paloe, asina koe ta sobra 4 cuadro.
Ch. F. T. v. d. Wall Dovale.
6. Ken ta ganja ora e ta para? ch. f. y. v. a. w. d.
7. Un cangreuw ta subi un ceroe di 2000
pia
asina koe den dia e ta subi 500 pia, ma anochi e ta
- vs. I 1 li _ __ 1 O 1-1 T ____
baba 400 trobe.
8. Kende ta
9.
10. 1
2
4
3
2
7
4
3
3
1
5
4
4
2
6
5
5
3
2
7
6
3
4
3
8
7
2
7
2
8
11.
Den cuantoe dia 1 e ta ariba ? f. R- Pietersz.
jioe di bo tata i koe no ta bo roeman? f.r. p.
Skirbi den cada cuadro un numero nons
pero no mas grandi koe 17, asina koe com
bo cont, foi ariba te abao, foi abao te ariba,
________foi man drechi te m&n robes...”
|
|
| 18 |
 |
“...90
nera bao di awa. Titanic, segun mi
wowo por a mira, a parti na dos. E
parti padilanti tabata caba casi bao
di awa. El a kentel i disparce un-
bez. E parti di atraB tabata para
drechi. a keda para asina riba Ocea-
no uu dos seconde, koe tabata par-
ee minutbnan.
Anto luznan a paga na bordo.
Promer koe scuridad a tapa e va-
por, ma mira como cien homber-.
nan a cohe e barcoe perdl tene i
otro a boela for di boido. Tita-
nic tabata manera un cas di ma-
ribomba, ora koe toer maribomba
ta sali for di dj, Grito, grito ter
ribel, manera nunca ma tende, ta-
bata Bona den mi orea. Ma kita
mi cars un ratoe for di aja, oenda
ma mira e ult mo parti di atras
di Titanic zink asina liher mane
ra un piedra na awa. Nunca mas
lo mi por loebida e ultimo momen-
tonan aki. Esaki tabata di mas ter-
ribel di henter e deegracia.
Foi camina Titanic a zink mu
choe tabata grita auxilio, ma e ofi-
cial Lowe a bisa e muhernan, koe
a pidi pa bai na Titanic: si nos
bai aja nos tambe...”
|
|
| 19 |
 |
“... japones
aki mi conocementoe a coeminza
bira toer tribuhl i incierto, te ora
den kibramentoe di dia ora koe
Carpatbia apresenta Carpathia
a keda para na un distancia di 4
milja foi nos i awor e trabao pa
rema te aja tabata un di e trabao-
nan di mas pis, pa remadornan,
koe tabata stijf di frialdad. Mucboe
muhernan a juda rema i un boto
tras di otro nos tabata bai coe di-
rection na e vapor, koe tabata pa-
ra wardA. Nan a baba trapinan di.
eabuja pa bendenan snbi. Ma mu-
hernan tabata zwak, asina koe ta
un milagro, koe un otro no a
perde balans i cai for di e trapi.
Ora mester a salba mucba chikitoe-
nan, cos a bira mas trababoso ain-
da, como ningun hende tabatin bas-
ta forza pa carga nan. Un di hen-
de di Carpathia a kita diflcultad.
El a baba algun sacoe di carta ba-
sbf. Nan a hinca e cbikitoenan aden,
a cera e sacoenan i a hiza nan.
Alafin nos toer tabata bordo di
Carpathia, seis cientoe i setenta koe
a salba. E tragdia di e escena, koe
tabata bai sigui awor...”
|
|
| 20 |
 |
“... mas. Caba, cas& dj. muher, ta bis: otro seman
nos ta bende e buricoe maldito. Asina ma tende e cos ai, ma span-
ta di morto. Ora anocbi a sera, ma kibra mi cabuja, boela tranke-
ra, hui bai mondi. Ma coeri, coe coeri, Dios sA cuantoe ora lar-
goe, te ora ma jega den un bosque boenita. Jerba na abundancia, i un
rioe di awa limpi frioe. (E ta sigub)
VARIA.
Denter oriaman.
Ora mi shon no ta hala su palabra aden, koe el a bisa
mi awe mainta, anto mi ta kita for di aja awe mes.
Di berde ? i kiko el a bisa bo auto ?
El a bisa mi: Si majan bo no a kita bo pia for di mi
cas, anto mi ta kibra bo garganta, ladron!!...”
|
|