| 1 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
r^szrzMZjrzrz^zjzj^JT^JZJ^
Un homber, mash. sabir i bon
catolico mes ora, tabata un dia na
presencia di un gran senjora, di
situacion altoe i masha ilustr, pero
no catolico. Nan tabata papia riba
hopi cos, ora combersacion a cai
riba ceremonianan di Tglesia cato-
lica. I e senjora altoe i fini i muy
civiliz, a coeminza hari i bofona coe
toer e ceremonia loco, coe cual
catoliconan ta ven era nan Dios.
Anto e bomber sabir a lamanta
para brutoe, a dal e senjora fini
riba su schouder i a grit coe boz
duroe : Caramba esta patoe bobo
bo ta !.. Nada, bo sa, nada abso-
lutamente bo ta comprende di nos
religion. Ki diaptre ki bobedpd
b ta bende!....
Ta di, comprepde kop e senjora
fini a haj mashh ofendf pa trata-
mentoe asina brutoe, i jen di indig*
nacion e ta latpaqta para i dici:
Ma senjor, ni promer regla di hon-
radez bo ta. conoc. Asina bo tp
trata un bebde civiliz, ?
Ma coe un sonrisa fini e homber
a responde: Dispensa, senjora E
mes...”
|
|
| 2 |
 |
“...I
CULTO CATOLICO.
I.
1. Ta kiko ta lugar Santoe ?
Lugar Santoe ta e lugannan, koe
Santa Iglesia a scohe i a bendicio-
na pa baci ai es accionnan santoe,
koe ta forma culto eatolico, esta,
misa i santana. Pueblo di Hudioe-
nan, koe Dios a scohe pa su pue-
blo, tabatin e Tent 6 Tabernaculo
Santoe, na cual area di alianza ta-
bata para; despues ora nan a jega
na Tera primiuti nan a traha na
Herusalem e tempel magnifico, koe
Hesus a santiflea pa su preSencia.
Na tempoe di Apostelnan Cristian-
nan a bini huntoe na un of otro
cas pa asisti na sacrificio di misa.
Ma poco despues, ora paganonan a
coeminza poersigui Cristiannan i koe
nan tabata busca nan na toer ca-
mina pa mata nan,'Cristiannan a
busca lugarnan mas sigur i nan a
retira nan na e cementerio bao di
tera pa celebra nan misterio san-
toenan. E cementerio tabata gang*
tji largoe i ta jama catacumba.
Na anja 313, koe Emperador Con-
stantino Magno a triunfa riba pa-
ganismo, el a doena libertad na...”
|
|
| 3 |
 |
“...90
I. Tene duroe!
II. Wanta!
III. Esta malora!...”
|
|
| 4 |
 |
“...-
cia i bida ta pa Zuid. Ma pasobra
pa muher tamb bida i gracia a
blbe drenta mundoe, esta pa
Maria, mama di Hesus, pesai
altar di Maria tamb mester para
pa Noord.
Pa e mes motiboe sacerdote ta
bai foi ban da drechi di altar te
banda robes, foi Zuid te na
Noord, ora e ta leza Evangelio na
sacrificio di misa, pa moenstra koe
Aposteloan a sali foi Zuid, foi lu-
gar di biba i luz i claridad.pa pre-
dica Evangelio na bepde, koe taba-
ta biba den anochi i scuridad di
picar i paganismo.
10. Kiko nos ta mira riba altar ?
Altar ta lugar di mas santoe i di
mas principal di misa, como airiba
Hesus ta biba den Tabernaculo i
cada dia sacerdote ta ofrece sacri-
flcio di misa, koe ta mes sacrificio
koe e di Sant'a Cruz.
Meimei di altar Tabernaculo ta
para, den cual Hesus ta biba den
Santisimo Sacramento. E lugar-ai
tin nomber di Tabernaculo, como e
ta un imitacipn dj tent, dan cual
area di afianza tabata para na tem-
poe di Testament Bieuw. E ta tro-
no- di Dios cas di Dios...”
|
|
| 5 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Biaba pasd nos a mira koe tin
mester di tres cos na altar, ora sa-
cerdote ta haci sacrificio di misa:
cruciflcado, panja blancoe i bela.
13. Fakiko cruciflcado ta sirbi?
E tabata droemi den sepulcro.
4) E ta sinja nos tamb koe nos
coerazon mester ta limpi i puroe
pe por ricibi dignamente Curpa i
Sanger di Hesus den Santa Comu-
nion.
E cruciflcado, koe ta para dilanti
di sacerdote, ta recorda nos
1) e berdad di nos santa f koe
sacrificio di misa ta un i mes sacri-
ficio koe di Santa Cruz, como ta e
mes Hesas ta sacrifik na Bios Ta-
ta pa salbacion di hende, solamen-
te di otro manera, esta di manera
insangriente.
2) Tambe e ta exorta nos pa cor-
da semper coe amor agradecido i
debocion tierna riba mortQ doloro-
so di Hesus riba Cruz.
X4. Fakiko ta tapa altar coe
tres panja blancoe?
1) E panja ta sirbi pa altar, ri-
ba cual Curpa Adorabel di Hesus
ta droemi, sea blancoe i puroe.
2) pa sanger precioso di Hesus,
koe ta presente bao di...”
|
|
| 6 |
 |
“...53
VARIA
Loke a pasa un jaagd.
Shon Maantji, un jaagd famoso,
a jaag mash phara den su bida,
pero nunca di su bida el a mira un
lora. I peor ainda, na e pais camina
e tabata biba, no tabatin tal phara
Algun spanjol, koe a bin toetna
frescoe na e pueblecito, tabatin un
lora mash boenita i papiad pa
kita sombr; pero pa un descuido
di nan criar, e lora a sali foi su
kouwtji i a boela bai mondi.
Un dia sbon Maantji a lamanta
mainta tempran i a bisa su jioe pe
cobe taas i awa pa nan bai busca
un dos konentji, mientra e mes a
cobe su scopet di carga patras di
doe loop, a pas na su schouder i
a toema destino pa mondi.
Bientoe a soepla bon pa shon Maan-
tji e dia ai; pasobra promer koe un
ora ya el a tira .tres konentji i al-
gun phara, i a decidi di bai cas
tempran, pasobra pa e dia ai ya e
tabata arm. Ora nan tabita bai
cas, di ripiente e jioe a grit: Pa-
pa, papa, bin weita un phara aki,
esta boenita e ta 1
E jaagd a bai acerca, i enberdad,
un boenita phara...”
|
|
| 7 |
 |
“...CULTO CATOLICO.
Tin un lugar santoe ainda, koe
mi no a papia ariba, esta: cemen
terio Santana.
16. Pakiko cementerio ta un
lugar santoe ?
Cementerio ta un lugar santoe
pasobra e ta consagrd na Dies pa
bendicion di Santa Iglesia. Esai no
a socede sin razon. Santana pues
ta manera ,,campo di Dios, segun
e ta jamd na otro idioma. Manera
ta sembra semia na coenucoe i ta
tap coe tera, pe putri i pa un
eosecha boenita i ricoe sali foi es
putrimentoe/ asina ta dera morto
nan den campo di Dios, nan ta
tapa nan coe tera pa nan perece
henteramente, i pa un dia na fln
di mundoe nan sali gloriosamente
como un cosecha boenita i resusita
te un bida gloriosa i sin dn.
17. TDi ki manera promer Cris-
tiannan tabata dera nan morto-
nan ?
Tempoe di persecucion, koe pro-
mer Cristiannan tabatin di sufri, nan
tabata dera nan mortonan den gang-
tjinan trahd bao di tera. Den cada
banda di es gangtji nan a traba
boeracoe, koe nan tabata pone mor-
tonan aden i koe nan tabata...”
|
|
| 8 |
 |
“..., foi kendenan He-
sue a nace, manera lo mi jama Al-
bferto su famia, su tata, tawela, bi-
sa wela etc. siguiendo asina tantoe
leuw koe mi por. Pesai S. Mateo
ta companjA coe un hende, esta un mu-
cha S. Marco ta companjA coe un
len, pasobra su Evangelio ta coe-
minzacoe predicashi di S. JuanBau-
tissa na desierto, koe a bini pa dre-
cha camina pa Hesus, i koe su boz
tabata sona manera boz di len na
desierto.
S. Lucas ta companjA coe baca,
pasobra su Evangelio ta coeminza
coe sacrificio di Imeapa e sacerdote
Zacarias na templo di Herusalem,
oenda Dios a revela Zacarias koe su
esposa lo haja un jioe, Juan, koe
lo ta Precursor di Mesias. S. Juan ta
companjA coe un aguila, pasobra e
ta coeminza su Evangelio coe Dibini-
dad di Hesus. Manera aguila e ta alz
foi coeminzamentoe caba te na trono
di Dibinidad mes. Alberto ta comp ren-
de? MashA coemindamentoe na Papa
i Mama. Adios!
Na Greg. Ant. Ras. Sta. Cruz, Aruba.
Panja pretoe of n:
Gregoria ta puntra mi, pakiko, si...”
|
|
| 9 |
 |
“..., pa hala su bendicion ri-
ba armanan di Cristiannan. E dos
ehercito a contra coe otro na gol-
fo di Lepanto, dia 7 di October
1571. Coe furia Turconan ta coeri
riba ehercito di Cristiannan. Na
principio ta paree koe lo nan ga-
na. Ma Dios, koe tin victoria den su
manoe, tabata juda Cristiannan,
koe a gana portin un victoria bril-
jante. Nan a derrota Turconan com-
pletamente, koe a perde 30.000
homber, 224 barcoe, mientra 15 000
Cristiannan tabata librA, koe tabata
biba na esclabitud di Turconan.
Mes ora, koe esai a socede, La
Birgen a paree na Papa i a reve-
l, koe ehercito cristian a gana.
Foi gratitud pa es victoria, e
Papa a institui Fiesta di Nuestra
Senjora di Victoria, koe su suce-
sor Papa Gregorio XIII a pone na
promer dia Domingo di October
bao di titulo di Fiesta di Santisimo
Rosario
Papa a doen a Cristiannan tamb
un fabor mashA grandi, esta, di
por gana e dia ai un Indulgencia
Plenaria, koe nan por doena na
almanan di Purgatorio, cada bez,
koe...”
|
|
| 10 |
 |
“...bsooimi 4Eiis
I
Solucion di Charada
%, Milano ta un stad den Italia. 2. Natural, un galinja por
come un cana di maishi den un seman, i un cabai n; esta, el n
por come un cabai. 3. 22. 4. Esun koe tiu cabez mas grandi.
6.' n n
1 !5 6. Horloge. 7. Den 16 dia. 8. Bo mes.
10. Portugal. Tortuga. Arturo, porta, oro, 1.
LJ LJ 11. Economia 12. Boca Jacob. 13. Pa
tene nan jas cera 14. Zebedeo mes. 15. Un
trahador di pam, koe a caba1 di bende su
pam. El a haja placa. El por larga di ta
contentoe ? 16. Courant.
13 11
17 9 1
7 5 15
Charada.
1. Cuantoe sneetii mi por corta for di un pam henter*
P y d Veen
2. Mi no ta ciegoe, ma toch mi no por mira mi bisinja.
Kiko mi ta \ - p y a v
3. .Kiko un mitar cabez di porco paree 1 Emile Maduro
4. Mi promer ta na mi braza
Mi di dos ta na mi pia.
I mi Kenter ta na mi manoe. Kiko mi ta ? Emilio p Daveiaar
5 Mf ta un stad den Holanda di nuebe letter.
9 1 8 4 5 6 ta prra riba barcoe.
7 1 2 ta wanta awa.
2 1 9 8 bo mester stim...”
|
|
| 11 |
 |
“...99
Histora d un buricoe, conti p mss.
V ./
CAPITULO II.
Mas di un lura ma toema vacansie. Dia pa dia ma sinti mas smaak
den e bida di libertad, i cada b ma bai mas leuw foi dj pueblo di
mi shon.,
Porfin tempoe di frioe a drenta, i forzosamente mi tabatin koe ban-
dona e mondi pa busca un eas. Ma coeminsa coeri, i despues di algun
dia ma i jega na un pueblo desconoc. Na camina grandi tabatin un
casita, nechi, limpi, boenita, coe un hardin chikitoe su dilanti. Dilanti
porta tabatin uq muher di basta edad, ta sinta cose.
E cas tabata gusta mi, ma drenta hoffl, i a pone mi cabez riba
schouder dj mni her:
.r
LiM I
iP&M 'J-
C1 ~ dj£5
El a dal un gritoe, boela lamanta. Ma para sin moet, mira sol ma
mira e muher coe un wowo tristoe i jen di splica.
El a comprende e mirada. Pober bestia, asina e dl, esta tristoe
bo tal Bo no tin ningun hende pa cuida bo ? Wel anto ta mi lo
toema bo. Bo la sirbi mi, mi ta cuida bo.
Mes ora a sali foi den cas, un boz...”
|
|
| 12 |
 |
“...109
E maltrato a pOoe mi di m vloe, 4 esai a hinca mi abrobe den mal
conducta. Ma sbttdia o manera di toema venganza.
Tabatin den dj boenucoe un rooi basta hundoe, boer scondi bao dl
rama di soempinja, Asina ma weita e rooi, a drenta ini un idea fa-
moso. Mi ta bai hunga mi shon un bon pego. Prom diadibaiPun-
da, mi ta bai sconde mi curpa aidn. Dicno, hecho.
Su siguiente dia Mars mardugA, asina nan ta carga garoshi pa bai
Punda ma drenta mi buracoe. Dos momentoe despues nan ta bin busca mi.
Nan ta jama, nan ta grita, camna aki camna aja, boer cob por nada.
Ami a flea ketoe, mescos koe raton. ....
Sigur nan a larga porta abri. Porfin nan a hinca un cabai bao
di garoshi. I mientras e cabai tabata haci mi trabao, ma haci coi
floho, dal un dushi sonjo den e rooi. Despues di dos ora asina, ma
sali foi mi buracoe, coeminza camna, coen, grita, pa hala atencion di
mi bendenan.
2
;£.*'
mm
Ata nos bon burricoe ta bini. Beta flel e animal ai ta, i esta...”
|
|
| 13 |
 |
“....
Buchi Paula, oenda nan ta poesta coeri ?
Maa Nono sfl, mi kier koe ta pariba-ai pa Zuid di coenucoe di
Manchi poliz.
Cuantoe buricoe tini ?
Paree mi diez-seis, i esun koe gana ta hanja 25 florin i un oloshi di
plata.
Mi mama dushi. f- Maa Mono dl mara mi tambe tabatin un
buricoe.
Mi tabatin lastima dj pobercito muher. I como mi tabata bon cam-
nad, ma bai cerca dj pa ofrec mi sirbishi. El a comprende mi idea.
Pober bestia, e dici, bo no ta di ningun hende, wel desdi awoi ta
mi ta bo shon.
Toer tabata bofon di mi. Mira, Lamuertoe, toemaki diez placa bai
pela i feita cerca Bakhuis. Esta paree palabrua, no ? Asina cada
un tabatin su insulto pa mi....”
|
|
| 14 |
 |
“...117
E maher no a haci causa. El a carinja mi, i a bai cerca president
di fiesta,, tira cincoe real den sacoe, pa mi tambe por toema parti den
poestamentoe.
Nan a scirbi mi nomber, i awor lucha a coeminsa. Nan a pone nos
toer 17 na careda. President mes a conta un, dos, tres, i ata nos
toer a coeminsa coeri, koe ta un gustoe. Pero e otronan tabata muchoe
gordo. Unbez mi tabata nan dilanti.
Hasta mi tabatin tempoe, di drai mira patras, hari nan. Esta furioso
nan tabata riba e buricoe flacoe. Dos bes e buricoe di Buchi Paula a
alcanza mi. Pero coe un salto balente raa gan. Porfin el a pone su
djente den^ mi raboe. Mi por a moeri di dolor. Sin embargo ma ranca
bai, coeminsa coeri, boela furiosamente. I ma jega hopi promer koe
toer e otronan. Un aplauso general a ricibi mi aja.
Maa Nono a keda loco di contentoe. Su wowo jen di awa el a bai
cerca president pa acepta e premio koe ma gana.
Pero codishi no s. falta nunca. Ata Buchi Paula i shon Panchi'to ta
reclama ; e...”
|
|
| 15 |
 |
“...124
Toer span t el a crunnn joga cerea
dj i a bis: Senj >ra, mi a perde
e medaljn ai den misa Ra ora ai
e senjora a draimirasu espaso i a
bis .,Esai no ta e me mueha koe
nos a mira den misa i e na paree
nos Herman ?
Anto e senjor a puotr oenda el a
haja e medaljn. Herman a conta
nan su historie. Pr imer koe el a ca-
badi conta, e senjora a lauianta,
abri su braaautm i a grit na su
nomber.
El tambe a conoce su mama i a
cai den su braza.
Tata, mama i jioe, toer tabata
jora di tan toe alegra.
Ki un elicidad tabata pa nan, di
haja nan uni coe otro atrobe, des-
pues di tantoe tempoe di un separa-
tion tristoe i largoe I
FIN.
No loebida di lesa esaki.
Mi Amigoetum chiJn.
Mf ta bin hala boso area, no pa castiga boso, ma pa boso teude mi un rato.
Pues, mi tin cos di papia coe boso, koe nlngun otro hende no tin nada
di haci coe ne. Bom siuta i tende 1
Boso sabi, koe aki poco dia vacancie ta coeminza. Esta dushi, no ?
Toer trabao, toer I ibrameutoe di cabez, toer e...”
|
|
| 16 |
 |
“...135
Historia di un buncos, conti p mss.
CAPITLO V.
Despues di a eoeri hopi ora largoe, ma keda para morto cansd. Mi
tabata un poco nervioso, i ma coeminza jora, puutraudo, 8i buricoe
do ta mehor koe e otro auimal koe jama bende.
Den di esai un mAn, moii ni seda, ta pasa riba mi lomba, i un boz
manera di plata ta bisa: Ay, pobereito animal, esta tfistoe bo ta
paree, i esta flacoe bo ta. Sigur nan a maltrata bo hopi, no ta berde?
Ma bira un banda pa contest. El a eomprende mi mirada, i df coe
su jaja: Nos mester bai ooen na Tantan, pe hanja un bon stal coe
bon coeminda.
Ii'.
E jaja tabata jama Emilia, anto e dos muchanan tabata jama
Guancito i Jeannette.
Nan a pone Jeannette riba mi lomba, i como no tabatin rienda,
Guancito tabata camna mi dilanti pa guia mi.
Ma gusta e hobencito mashd, i de bez en cuando mi tabata toca
su m&n chiki coe mi nanishi.
Esai a haci loco di contentoe, i e di coe su jaja: Esta un dushi
animal, e ta soentji mi. E palabra a haci e jaja bira...”
|
|
| 17 |
 |
“... Santoe, ki mishi e buricoe aki banda? E muchanan tafica ketoe.
Pero e cochero, koe tambe a bai, ta responds coe un sonrisa di_ bo-
fon: E mester carga toer e animalnan, koe e jioenan tin idea di tira.
E tata coe e tres otro cabaljerona a tira hopi p&hara; den dos
ora i tem nan tasch a jena. Pero loke ta e tres mucna bromadornan,
koe a trece un buricoe pa carga tantoe p>hara, nan no a tira nada,
ni un totolica sikiera. Nan tasoh a keda plat mescos coe un depchi.
Un sinjal di trompet a reuni nan toer na un desajuno delicioso. Pas-
telan, ham, weboe hereb, keshi, koeki.
I awor atrobe ma observa un cos. Esnan koe a traha menos a co-
me mas. E tata tambe a nota esai, i di coe e muchanan. Esta un
carga pis& e buricoe tini. Toer e grandinan a hari.te jora, peroechi-
kitoenan a bira cor&. mescos coe kreeft. Eicardo a responde: Papa
mes tabatin toer cachor, pesai nos no tabatin ningun pa cohe e p&-
haranan, koe nos a tira....”
|
|
| 18 |
 |
“... : di Hesus,
nos Salbador.
Pesai tempoe di Advent ta nifica :
tempoe di binimentoe- di Hesus den
mundoe, es ta, e tempoe, koe ta un
preparacion pa binimentoe pa Na-
eementoe di Hesus. E tempoe di pre-
paracion ta dura cuater seman, ma-
nera e tempoe di preparacion pa
Pascu di Resurreccion. koe jama Cua-
resma, ta dura cuarenta dia.
Pakiko Advent ta dura enater
seman?
Bo sA pakiko Hesus a nace? Pa
libra nos foi esclabitud di demonio,
koe nos toer a cai aden pa piear di
Adam. Ma ta hopi tem caba, mash.
hopi tem koe Adama'bibaia peca
i koe Dios a sak foi Paradijs. Bien
Dios a prirainti na Adam, koe lo E
manda un Salbador foi Cieloe, koe
lo bin libr.
Ma hopi tem a pasa promer koe
e Salbador a bini.
Cuarenta siglo largoe, esta 4 mil
anja, toer pueblo di mundoe a desea
mash, tantoe pa e Salbador bini.
I mira, despues koe 4 mil anja a pa-
sa, Hesus, nos Salbador, a nace den
stal di Bethlehem. Pesai, pa recorda
es 4 mil anja, koe mundoe a suspira
pa binimentoe di...”
|
|
| 19 |
 |
“...UI
Historia di un buricoe, conti p mss.
CAPITULO VII.
Algun dia despues a bini un circo. Henter familia a bai weita, i
ami a carga e dos di mas chikitoe riba mi lomba, esta Jeannette i
Henri.
V m
Nan tabata papia hopi di un buricoe masht spiertoe. I e jioenan a
maha nan papa asina, te porfin el a bisa : Ta bon, nos ta bai mira
e animal milagroso, maske mi no ta kere koe e por ta mas sabi koe
nos bon Neddy,
E elogio a pone mi balia di contentoe, i ma propone firmemente di
saca mi saber i di cobarda e buricoe.
£
mm¥>
r NSv...”
|
|
| 20 |
 |
“...PROBLEMA Dl DAM:
@M &MDPI4
PtETOE.
BliANCOE.
Nil
SOLTTCION No. 6.
BLANCOE: 8631, 31 : 22 42 : 38.
Pretoe: 2127, 1621.
PROBLEMA No, 7.
BLANCOE 31, 36, 42, 43.
Pretoe: 6, 21, 22, 27.
Blancoe ta coeminza i ta gana
den tres stoot.
Solucion di Charada di ^To. 19 i 510
forma sigiente figura
marca coe strepi mas delega ta sobra
1. Mil ta M ; kitando dos, esta e promer i e ultimo paloe,
ta sobra. v = 5. 2. "Napoleon. 3. Pruga por bif)a riba un
elefante, ma un elefante no por biba riba un pruga. 4. Cabei.
5 San Pantaleon. 6. Kameel a bini coe bal. 7. Bishita
di dokter, 8. Adam. 9. Mi ta Nada. 10. Dies lucifer ta
kitando e 4 lucifer,
_l N .
10. Es 12 camber di hotel ta marca akibao coe cijfer romano,
i cijfer ardbico ta moenstra cual biahera ta aja den. E donjo
di hotel ta haci di es modo sigiente :
m---------El ta hinca dos biahero (pa un
ra toe sol) den promer camber,
anto di 3 biahero ta bin den
camber No. II; di 4 b. den
camber III; di 5 b. den camber
IV...”
|
|