| 1 |
 |
“... acepta cruz
pa juda nos den nos empresa, i si
Senjor doena nos forza, nos lo tene
altoe coe honor nomber di nos an-
tepasadonanl
I su cara firme tabata brilja
di un splendor di balor heroico na
momentoe koe el tabata pronuncia
es palabranan. Un legria biboe ta-
bata pintA den cara di e peregrino.
El a braza e hoben cabaljero coe entu-'
siasmo i a bis: Ningun otro hende,
fuera di bo roemannan, lo por sabi
algo di nos propsito; bo mes por
comprende cuantoe obstAculo bo ma-
ma lo pone contra. Por ltirao nos
biaha ta fihA pa majan anochi.
Majan caba!
Esai ta necesario; mas koe tres
cien mucha a priminti di reuni bao
di nos bandera den bosquenan di
Mens-Coin. Lo bo ta nan hefe; i
como ya bo ta senior i maestro di
nan tatanan, nan lo no vacila na
reconoce bo autoridad
Majan caba! I ^mi mama?
Bo mama lo keda coe su jioe
muher. Nan lo reza bon pa boso i
ademas den dos anja di tempoe boso
lo a bolbe.
' Corda koe Dios ta tende bo. Enf
fin, Dios tin mi huramentoe, mi...”
|
|
| 2 |
 |
“... flambeuw i a
doena sinjal pa bai.
Entretanto Senjora Kerougal, jen
di desesperacion, tabata cohe su jioe-
nan sucesivamente tin pa tin den su
braza, pidiendo suplicando pa bolbe
Coe n na cas. Ma bien pronto En-
guerrando a toema palabra i coe
su vivacidad di coestumber el a res-
ponds : No stroba nos mas tantoe.
Mama; corda koe e nobel Senjor di
Kerougal, nos tata, no ta vengti
ainda i hasta ni un entierro honro-
so el a haja. Honor di nos cas ta
exigi, koe jioenan di Senjor di Ke-
rougal lo moenstra nan digno di
nan tata, vengando su morto.
I abo, Isolin, e muher infeliz a
grita, bo tambe lo bandona mi
mescos coe bo roeman mayor ?
Isolin a coeminza papia algo den
diente, ma un mirada severo i im-
perative di Enguerrando a haci
keda ketoe.
I bo, Jehan, bo, koe mi a pass
tantoe trabao pa cria, bo koe a cos-
ta mi tantoe anochi sin droemi, bo
tambe ta sigui bo roeman nan den
es enipresa I030 i peligrso ? Lo bo
no tin tampoco compasion coe bo
Mama, koe tin derecho...”
|
|
| 3 |
 |
“... crianza. Toer mainta
nos toer mester a bini cerca dj
pa haci nos oracion di mainta; 1
mescos anochi promer nos a bai
droemi; mescos nos tabatin di bai mi-
sa toer dia Domingo, bai scool i
catesashi, sin falta ni un biaha. Un
banda di nos tabata biba un mu-
cha homber, koe mi a stima ma-
sh; el a bai coe mi na scool, na
catesashi i misa. Nos tabata bon
amigoe. Nos a ricibi par tombe cer-
ca Pastor Sjouwer. Tabata un dia
Domingo, koe tabata mash calor
i lamar tabata ketoe. Ora nos a
sali cas pa bai misa, mi dici coe
Guancito, asina mi amigoe taba-
ta jama, Guancito, tenae, ata un
canoa bashi, larga nos vaar nn po-
co pa fresca, ta mash calor. An-
to nos ta bai misa.
No Ben, esai no I Ora misa ca-
ba, anto sf. Nos mester ofr misa,
bo s.
Wel ta bon; bai anto, mi ta
bini mas laat, anto promer predi-
cashi a caba.
>Esai no ta bon, Guancito di-
ci; nos mester asisti na henter
misa i predicashi tomb. Bo s ki-
ko Pader a bisa, koe mncba hom-
ber i muher, koe a cumpli 7...”
|
|
| 4 |
 |
“...-
toe koe otro partidanan di misa,
pa toer hende por mira Tabernd-
culo, na cual Hesus ta biba i tambe
toer loke sacerdote ta haci.
7. Kiko nos ta mira na pres-
biterio ?
Promer di toer cos nos ta mira
altar, koe ta jama asina, pasobra
e ta un lugar mas altoe, destind pa
ofrece sacriflcio di misa. Promer al-
tar tabata e mesa di Laatste Ce-
na, riba cual Hesus anochi di Su
Pasion a ofrece sacrifiicio di misa
i a institui Santfsimo Sacramento
di Altar. Pesai nos altar tin for-
ma di mesa, i tabata trahd di pa-
loe den promer siglonan, i ta ta-
pd coe panja blancoe. Den es dia-
nan di persecucion, koe Cristiannan
tabatin koe hui bai bao di tera den
Catacumbanan, a ofrece saerificio di
misa riba es piedra, koe tabata cera
graf di un martir. Pes motiboe te
ainda mester tin relikfa di martir
den e piedra, koe ta droemi riba
altar.
Toer altar mester tin e piedra
meimei, koe ta untd pa obispo i
koe santo saerificio ta socede riba
dj. Den e piedra cincoe cruz ta gra...”
|
|
| 5 |
 |
“...s ;
ALl H LA N [CA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
No. 1 ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1912
(Ui)
Cruzada di Muchanan.
IX.
Ya e ehrcito di cruzadonan chi-
kitoe a pasa rarios provincianan
di Francia. Hotnbernan bistf mes-
cos koe Archibaldo tabata bini un
tras di otro pa ofrece nan mes Da
e cruzada; algun tabata bini com-
panjl di cincuenta, otro di cien i
di dos cien mucha i" cada grupo
tabatin un hefe di nan mes edad;
i asina pres e nubonan a presta
huramentoe di obediencia na nan
hefe supremo, e hombernan ai ta-
bata bolbe disparce. Ta di compren-
de f&cilmente ki trabao Archibaldo
tabatin pa mantene orden duranti
marcha. Animosidad di mas gran-
di tabata reina den e hoben nobel-
nan i e hoben aldeanonan. Esaki-
nan, di pursi, tabatin di sufri ge-
neralmente di orgtiljo grandi, bo-
fonamentoe i hechoe odioso di e
nobelnan.
Asina cos tabata, ora nan a ga
na den cercanfa de Nevers. Un cier-
toe anochi e ehrcito di mucha. a
iega...”
|
|
| 6 |
 |
“...26
X.
Tabata dosor di anochi; na un
kantoe e campo, limits di un ban-
da pa bosque i di e otro banda
pa fosanan di un castiljo coe mu-
rajanan iinponente; rona di can-
dela un grupo di mucha tabata te-
ne un comberaacion anim; i por a
ripara un ciertoe ai re di misterio
den nan papiamentoe. Na nan bist!
grof i nan aspecto comun por a co-
noce f&cilmente koejian tabata mu-
cbanan di coenucoe. Cabesantenan
di es reunion aki tabata Lucas i
Urbano, jioenan di e coenukero cer-
ca ken e hoben Kerougalnan a so
sega un poco, anochi di nan par-
tida for di castiljo.
Par& meimei di nan companjero-
nan, koe tabata sinta toer rondo
di candela, nan tabata conta coe
hacha, i spada den mftn pa doena
forza na nan palabra, toer mal-
tratoe koe nan toer cotno mucha-
nan di coenucoe mester a soporta
na man di e nobelnan for di dia
koe nan a sali i principalmente na
man di Enguerrando di Kerougal
E mester cai promer koe toer!
toer a grita coe n boz.
Na e mes momentoe nan a...”
|
|
| 7 |
 |
“... bandera.
Mi a bini aki, Archibaldo a in-
terrumpi pa bin bishita e hoben
senjor di Kerougai, koe anochi ta
her id & tan desgraciadamente pa un
di su companjeronau.
,,Bo deseo lo ta cumpli!
Asina Enguerrando a mira Ar-
chibaldo el a gritle: E mes^ en-
tusiasmo koe a haci mi sigui bo
ta anima mi te ainda i l aigui
anima mi, te ora bo plannan ta
cumplil
Ma es herida?
Ta un herida koe no ta niflca
nada. Ora un hende ta bai gera
el no mester coestumbr na sufri*
mentoe?
Enguerrando, bisa mi, bo cono-
ce esun koe a herida bo?
Sigur, ma su nombre lo keda
un secreto pa boso toer.
Ma e culpabel no por keda sin
hanja castigoe.
Mi resolucion ta inquebrantabel.
I lo bo no papia ora bo bolbe
den nos fllanan ?
Ai! e hoben conde a bisa coe
tristeza, pa mi via auto boso ta
retard a marcha ?. Pakiko boso no
a pone mi riba un baar ?
Archibaldo a primi un beso riba
frenta di e hoben balente i el a bai.
E ta sigui.
VARIA.
BAliOR DI UN CENT.
(Version.)
ala aif cent fastidioso...”
|
|
| 8 |
 |
“...-
cia i bida ta pa Zuid. Ma pasobra
pa muher tamb bida i gracia a
blbe drenta mundoe, esta pa
Maria, mama di Hesus, pesai
altar di Maria tamb mester para
pa Noord.
Pa e mes motiboe sacerdote ta
bai foi ban da drechi di altar te
banda robes, foi Zuid te na
Noord, ora e ta leza Evangelio na
sacrificio di misa, pa moenstra koe
Aposteloan a sali foi Zuid, foi lu-
gar di biba i luz i claridad.pa pre-
dica Evangelio na bepde, koe taba-
ta biba den anochi i scuridad di
picar i paganismo.
10. Kiko nos ta mira riba altar ?
Altar ta lugar di mas santoe i di
mas principal di misa, como airiba
Hesus ta biba den Tabernaculo i
cada dia sacerdote ta ofrece sacri-
flcio di misa, koe ta mes sacrificio
koe e di Sant'a Cruz.
Meimei di altar Tabernaculo ta
para, den cual Hesus ta biba den
Santisimo Sacramento. E lugar-ai
tin nomber di Tabernaculo, como e
ta un imitacipn dj tent, dan cual
area di afianza tabata para na tem-
poe di Testament Bieuw. E ta tro-
no- di Dios cas di Dios...”
|
|
| 9 |
 |
“... figura di
binja, no corre bai i bai perdf, en-
caso koe sacerdote lo tabatin des-
gracia di plam.
3) E ta un imagen dj panja, koe
tabata tapa Curpa di Hesus, ora
15. Pakiko ta usa bela cendi?
1) E bela blancoe cendi ta un
imagen di Hesu Cristoe. Koe ta luz
di mundoe koe ta ilustra toer ben-
de koe ta nace den es mundoe aki.
Pesai un autor ta bisa: Nunca
sa baci sacrificio di misa sin luz,
no pa kita scuridad, como mas par-
ti s& baci na dia cld, ma pa nifi-
ca e luz berdadera, koe nos ta ba-
ci su sacrificio ; pues sin koe e luz
ta luza nos, nos ta hera camina,
tantoe na dia cld como na scuridad
di anochi.
2) E ta un sicjal di alegria, pesai
mas altoe dia di fiesta ta mas tan-
toe bela ta cendi riba altar.
3) E ta spierta nos tambe, pa nos,
como discipelnan berdadero di Cris-
toe carga luz di nos f, flamma di
nos speranza, ardor di nos caridad
i candela di nos debocion den nos
coerazon i pa nos bon obra brilja
pa benter mundoe.
Preglinta. Pader. Mi tin Historia...”
|
|
| 10 |
 |
“...63
CUENTA POPULAR.
i.
Compa Manzi I Poptjl di Breuw.
Uo dia tabatin un rey. Tras di
su palacio el tabatin un hoffi boe-
nita i mash A grandi coe toersorto
di fruta adn. Toer mainta ora rey
bai keire den su hoffi, el ta ripara
koe den anochi nan a horta hopi
fruta. Un dia rey a rabia coe su
factor, rey a bis, koe e Jo perde
su trabao, si el no ta percura pa
cohe es ladron, koe ta bin horta
toer anochi. Ma es ladron tabata
mas spiertoe koe rey i koe su fac-
tor, di manera koe nunca nan por
a coh.
Riba un bon dia rey a studia un
bon cos: el a larga traha un pop-
tji grandi di breuw, bistf manera un
soldA coe su scopet na man, i a pon
na boca di poz. Anochi es ladron, koe
no tabata otro hende koe Com-
pa Nanzi a bini pa horta segun
su coestumber. Ora el a mira es
poptji e di: ta kiko esai?
Poco poco el a jega cerca dj i
ta pidi pa larg pasa. Ma e poptji
no ta bisa sf ni n, make cuan-
toe Compa Nanzi ta papia. Rabia el
a dal e poptji un boitA diciendo:
ta...”
|
|
| 11 |
 |
“...re
ma sinta scucha muziek uu poco
i pa nuebe or,* mitar di diez, ma
bai mi camerote.
Apeua ma caba di subi mi kooi,
kun stiurdes a drenta. Ei tabata
un graciosa muber, koe tabata masM
amistoso pa mi. Mi a probecba di
es oportunidad pa mi gradicile,
pasobra lo mi no mir nunca mas
Lamar a guli huntoe coe Titanic.
Bo sabi, oenda -nos ta ? el a bisa
chanzando. Nos ta den e luga
jami Boeracoe di diabel.
Kiko kier nifica esai? ma puntr.
Koe aki ta un lamar masha pe-
ligroso, el a contesta.
Muchoe desgracianan a socede
aki cerca! Nan ta bisa koe aki
mes tin ceroenan di ijs ta drie!!
Ta birando mas frio riba dek, pues
kizas tin ijs caba banda di nos ?
El a bai foi mi camarote i ma
pega sonjo unbez. Su combersacin
tocante ceroe di ijs no a spanta
mi absolutamente. Asina leuw koe
mi sabi, nos no a disminui hente-
ramente e vert, koe nos tabata
bai coen.
Mester tabata algo despues di 10
or di anochi, ora mi esposo a drenta
den mi camarote i a spierta mi
foi sonjo...”
|
|
| 12 |
 |
“...76
jloe Marjorie, manera e tabata, den
su bistir djanocbi, ma tira un deken
di vapor, koe tin un strea blancoe
riba dj, riba su cabez i ma apura
mi af. Mi esposo a eigni mi. Ni
un di nos dos a toema un cos foi
nos camarote coe nos, i mi ta corda,
koe e mes a larga su borlochi riba
coesinchi. Ni un momentoe nos a
duda, koe lo nos bolbe trobe.
Ora nos a jega dek di kuiroe di
pasahero di segnda clase, nos a
ban ja aji un troepa grandi di hende.
Algun oficialnan tabata kuiroe bai
bin i tabata grita : No tin peligro,
henteramente no tin peligro Ta-
bata un anochi di strea briljante i
tabata masbfi masbd frieuw. Lamar
tabata calmo. Algun pasaberonan
tabata para cerca deiensa i tabata
mira abao; ma mi mester bisa
acerca, ningun bende tabatin miedoe.
Mi esposo a bai cerca un ofieial
e tabata di cincoe ofieial, Harold
Lowe, di promer ofieial, Murdock
i a puntr algo. Ma tende e
contesta: No, nos no tin luz di
busca, ma nos tin algun vuurpijloe
abordo.
Sea calmo...”
|
|
| 13 |
 |
“... bolter af I Awa frioe-frioe di
ijs a tapa nos pa dal mentoe di e
boto den lamar, ma nos a keda adn
i e remadornan a kita liher for di e
barcoe perdf.
E ora ai ma mira e ceroe di ijs,
koe a ocasiona un desgracia asinatre*
menda. E tabata sail poco-poco den
e luznan briljante di streanan dj
anochi. Cerca nos tabatin dos ceroe
di ijs, blancoe poco azul. Un poco
mas aya tabata droemi dos ceritoe,
koe nan top un tabata paree otro.
Despues mi ta kere ma mira un tres
cuatro ceroenan di ijs mas. Otro
ijs los tabata drief riba awa. Ta-
bata haci un frioe terribel.
Nos a bai un bon pida foi e bar-
coe, ora koe e oficial a doena or-
den pa stop. Nos no tabatin otro
botonan na bista, i tampoco nos
tabatin lanterne, koe nos por a haci
senjal. Nos tabata droemi ketoe
riba e lamar calmo. Nunca, nunca
mas lo mi por loebida e bista tre-
menda di Titanic na es momentoe.
E tabata coe su banda padilanti
droemi den lamar i su deposito di
carbon pa un parti bao di awa. E
tabata...”
|
|
| 14 |
 |
“...iiiii 4M!
F==n=r
i/^jrsf!
EJB
Charada.
1. 1000 ano = 1 I s T t A a L d I A. Aiex de rooi.
2. Un galinja por come un cana di maishi den un seman,
i uil Cabai nO. Ta di COm * Humberto de Palm.
3. Si dos bez diez i dos no ta 24. Cuantoe anto ?
Petrus v. d. Veen.
4. Cual rey ta carga corona di mas grandi ? p- v- d- v-
5. I I Kita 8 paloe, asina koe ta sobra 4 cuadro.
Ch. F. T. v. d. Wall Dovale.
6. Ken ta ganja ora e ta para? ch. f. y. v. a. w. d.
7. Un cangreuw ta subi un ceroe di 2000
pia
asina koe den dia e ta subi 500 pia, ma anochi e ta
- vs. I 1 li _ __ 1 O 1-1 T ____
baba 400 trobe.
8. Kende ta
9.
10. 1
2
4
3
2
7
4
3
3
1
5
4
4
2
6
5
5
3
2
7
6
3
4
3
8
7
2
7
2
8
11.
Den cuantoe dia 1 e ta ariba ? f. R- Pietersz.
jioe di bo tata i koe no ta bo roeman? f.r. p.
Skirbi den cada cuadro un numero nons
pero no mas grandi koe 17, asina koe com
bo cont, foi ariba te abao, foi abao te ariba,
________foi man drechi te m&n robes...”
|
|
| 15 |
 |
“..., preparando nan pa moeri. Na
e ora ai orkesta di vapor tabata
toca: Mas cerca Bo, o Dios I Mi
por a distingui anochi boenita. E jobida di
vonkinan corrA tabatin forma di un
waaier i. a bai na toer parti di e
barcoe perdf.
Despues a sigui dos otro explo-
sion den barcoe, pisd i duroe ma-...”
|
|
| 16 |
 |
“... lo perece.
Mi ta kere, koe botonan a piki
algun sobrevivientenan i mi a tende
despues, for di boca di mas di un
hende e noticia sigur, koe captan
E. J. Smith di e Titanic tabata
carca un boto i a tene n- Dn ma-
troos a conta mi, koe e tabata tra-
ta na hala captan den boto, ma el
a nenga i a los su man i a bai
fondo.
Awor nos a sigui nos camina pa
bai busca mas botonan. Nos a ha-
ja 4 5 botonan i Mr. Lowe a
toema mando riba e flota chikitoe.
El a ordena pa marra toer boto un
tras di otro, pa ningun no bai per-
df den scuridad. Esaki tabata un
f bon medida i tabata sigura nos
salbamentoe, ora Carpathia jega.
Despues el a pasa muher an for di
nos boto den otro botonan. Esaki
a dura un mei ora.
Nos boto a bira casi bash! l nos
a bai coe direccion camina Tita-
nic a zink pa mira, koe no por sea-
pa mas hende. Mi no tabatin un
idea di ora 6 tempoe es anochi ter-
ribel. Algun a doena mi un
deken pa mi tapa mi pa e frioe
duroe di es anochi, i Majori taba-
tin...”
|
|
| 17 |
 |
“... h>
AU BLA N TA ^
DEDICA NA NOS HUBENTUD,
No. 13 ALA BLANCA TA SALI CADA DOS SEMAN. 1912
(LiS
BON I BALENTE.
Diez dos Barcoe chikitoe di N&po-
les, toer carga coe mercancias pa
Yenecia, tabata nabega den lamar
Adritico. Biaha tabata bai bon; ya
nan tabata mira ciudad Ancona i
tnas aleuw toren di Loreto. Ya ta-
bata anochi caba, i corao nan a con-
tra un bon punto,captan a resolve
pa ancla aya pa es anochi.
Toer tripulacion a expresa nan de-
seo pa bai tera su manece. Dia si-
guiente tabata fiesta di La Birgen,
i su misa clebre di Loreto tabata
dor-.tres ora di aja. Nan por a Qr
misa aja, i recomenda nan biaha
na La Birgen. Apesar koe captan
tabata un bon homber, el no a con-
senti unbez. ,,Boso s&, koe tin pira-
ta Turco riba lamar, koe ta vigila
barcoe di Cristiannan, asina el a
contesta nan. 1 si nan haja di nos
sin wArda, boso mes sabi conse-
cuencia.
Antonio, un marinero hoben, a pidi
palabra. Senjor capt&n, el dici, lo
no...”
|
|
| 18 |
 |
“... bai su cas coene,
aja e ta kibra e sobre i ta leza ri-
ba e 'papel e simpel palabranan
scirbf: No larga para nunca te
majan, loke bo por haci awe mes.
MashA rabid e ta carr bai cerca
e homber pa- carg coe un bon
zoendramentoe, pero nos homber
ta keda mes frescoe, i cara tranki-
lb e ta sigur koe e conseho. lo ha-
d ricoe, basta koe e kier praktikle.
Algun dia despues esun, koe a-
paga pe conseho, ta jega su cas
bon cansA di trabao. Na cas e-dt
coe su muher: ,,Mi ta muchoe cans A,
henter dia full ma carga maishi,
ma min por caba coene awe. Me- -
hor mi larga sobrA^paTa te majan.
Su muher at coene: Ata, awor ta-
di promer be* koe bo: por pone-na <
practica e: conseho, koer bo. a coem-
pra asina cara Toema coerashi i
bai caba coe bo' trabao awe mes.
E bomber ta mira clA koe su mu-
her tin razon, e ta jama su jioe*
nan homber i e ta carga su paloe
di maishi te tow limpi a caba.
E mes anochi a bini un tempoe'
asina terribel, koe toer coseeha as
danja deo henter e...”
|
|
| 19 |
 |
“...ALA BLANCA
DEDICA NA NOS HUBENTUD.
No. 14
ALA BLANQA TA SALI
CADA DOS SEMAN.
1912
Historia di Herman chikitoe.
I.
Ta sigur koe niogun di boso lo
por larga di gusta appelsinanan jen
di awa, i figouau dushi. Na nos
tera nan ta crece masha poco. Lu-
gar, oenda nan ta crece bopi jama
Italia. Mi ta bai conta awor un
historia, koe a socede na es tera
ai. Eiba an dia di Juli di anja
1853 un mucha di mas menos
3 anja tabata sinta jora na march
di Nervi. Cada bez e tabata hiza
su cara mira bentana dj casnan,
net manera koe e tabata waak si
ningun hende no tabata bin jud.
Tabata net 12 or i solo tabata
kima sterki riba su cabez Na es
ora ai ta haci tantoe calor na Italia,
koe toer bende ta cera bentana i
porta di nan cas; di es manera ai
ningun hende por a tende e pober
mucha jora. El a larga su cabez
oai tristoe, a pega son jo, i a loe-
bida toer su tristeza pa un rato.
Poco-poco anochi tabata sera. Ora
solo tabata baha, e tabata manda
su rayonan como un...”
|
|
| 20 |
 |
“... poerba, ta sali coe su nanishi
toer blancoe.
Bo no mester pensa koe Herman
no tabata haci mas koe hunga na
kasteel, ma el tabata bai, poco-poco
menos; pasobra tempoe di frioe a
coeminza jega, i an to e tabatin tra-
bao henter dia, i 1 mester tabata
na cas promer koe anochi cera; pa-
sobra Perpetua no tabata kier pa el
ta for di cas ora bira scur. El s
bai cerca Pastor tambe. Esaki ta-
bata sinti mash compasion coen,
pasobra el a ripara koe e tabatin
mash gustoe di sinja, i no por a
haja un maestro pa sinj. Nos bon
amiguito no tabatin ni tempoe ni
placa pa bai school i na Italia no ta
obligacion di bai school. Bo mes por
comprende ki contentoe tabata,
ora Pastor, koe no tabata biba mu-
choe leuwfordi cas di Perpetua, a
bis koe el por bini anochi cerca dj
pa e sinja scirbi, leza, reken i les di
catesashi. No tabartin cos mas dushi
ni mas contentoe pe, koe leza e
cuentanan di boeki, koe Pastor ta-
bata fl. Perpetua mester a tah di
no leza tantoe. Ora e mand bai...”
|
|