| 1 |
 |
“... bisa
bo lp cai bo pisd.
0 Cioe!
Ya bo esppao pp, ta-...-*
* mi Angilbert Toer cos a
caba an to....17 Bo coerazon nobej
a stop di bati, bo wovronan a cera.
T ningun bende a tende bo ultima
despedida, nfngun bende a recohe
bp ultimo suspiro... Ai, mi jioenan!./?
I Hermenegilda a cai riba un stoel
i a tapa su cara jorando.
Ma pi ripiente el tg alza su cabez
i un rayo di speranza ta brilja den
qu wowonan.
J,Mi sejr, el a sclama, bo
tin algun prueba ?
Esai lo mi doepa bo, senjora
asina eigur manera mi jama Pedro
Afcbibala di Ppjti^rs,
E peregrino a abri s litnpsnerp
di cuer i el a saca af n paki
cbikitoe koe el a entrga na senjora
Hermenegilda.
paketico tabata contene un
aniljo di hroe, e mijs apiljp koe sp
esposo apriminti di mande, na cagp
koe'l hanj den peligro di inorto.
Hermenegilda a dal n gritoe:
toer speranza a desparce.
E cortina di tapieerfa a bala up
banda i Enguerrando a camna dren?
ta. tabata p&lido' i mcionA. Su
mama a baci un snjal cone pa et...”
|
|
| 2 |
 |
“... di inteligencia
coe e hoben Enguerrando.
Hermenegilda a cohe man di su
jioe i buntoe nau a bolbe den said
oenda nan tabata sperd coe ansia.
Senjor Ludgar el a bisa coe dig-
nidad na e capelan di castiljo, tin
bondad di larga toca klok di morto.
Gran Dios Ta ken a moeri ?
Berangre, Isolin i Jehan a grita na
tin boz.
Ai mi jioenan, boso tata !
Dolor di Donja Hermenegilda ta-
bata profunda; ma cargd coe digni.
dad i resignacion. Du ante dos se-
man sono di klk tabata resona for
di altura di torn, combidando ba-
bitantenan di aldeanan bisinja pa
bin uni nan oracionnan coe es di e<
dama tan hondamente, tribuld.
Enguerrando, koe pa ip.qrtq di su
tata tabata jamd pa ten na al toe
un di nombernari di mas ilufftre di
Bretanja, a comprende pronto nib-
cacion di es deber grandi.
Poco-poco a bin paree riba su cara
un mezcla di trfs'teza i temeridad, ma
ni un keho a ali nunca foi su lipnan;
. su alma hoben tabata manera un co-
raza inkebrantabel di staal endureef.
Riba...”
|
|
| 3 |
 |
“... acepta cruz
pa juda nos den nos empresa, i si
Senjor doena nos forza, nos lo tene
altoe coe honor nomber di nos an-
tepasadonanl
I su cara firme tabata brilja
di un splendor di balor heroico na
momentoe koe el tabata pronuncia
es palabranan. Un legria biboe ta-
bata pintA den cara di e peregrino.
El a braza e hoben cabaljero coe entu-'
siasmo i a bis: Ningun otro hende,
fuera di bo roemannan, lo por sabi
algo di nos propsito; bo mes por
comprende cuantoe obstAculo bo ma-
ma lo pone contra. Por ltirao nos
biaha ta fihA pa majan anochi.
Majan caba!
Esai ta necesario; mas koe tres
cien mucha a priminti di reuni bao
di nos bandera den bosquenan di
Mens-Coin. Lo bo ta nan hefe; i
como ya bo ta senior i maestro di
nan tatanan, nan lo no vacila na
reconoce bo autoridad
Majan caba! I ^mi mama?
Bo mama lo keda coe su jioe
muher. Nan lo reza bon pa boso i
ademas den dos anja di tempoe boso
lo a bolbe.
' Corda koe Dios ta tende bo. Enf
fin, Dios tin mi huramentoe, mi...”
|
|
| 4 |
 |
“...11
chibaldo di toema parti_ den e cru-
zada di mucha el a sabi, te pa ban-
da di merdia, di evita toer sospe-
cho; ma e8 ora el a kere di mes-
ter haci preparapion pa su salida
i di avisa su roemannan di e deci-
sion koe el a toema den nan nomber.
El a jama nan i a biba nan na
gala di arma, oenda toer e arma-
duranan antigua i boenita di nan
antepasadonan tabata colog.
Coe admiracion su roemannan a
weit arma su mes di ariba te abao,
i despues nan a mira koe su cara
a toema un otro expresion i taba-
ta lombra di entusiasmo. Ora el a
caba el a cohe Isolin iJehaniahi-
ba nan camina tabata falta arma-
dura di nan tata i a conta nan loke
a pasa riba baranca di Plougjastel,
participando nan su propsito di
sali coe cruzada.
Isolin koe tabatin un caracter de-
bil i romntico no a haci ningun
obheccion; ma Jehan a mira su roe-
mannan coe un cara severa i a pa-
pia serio i enrgico:
Coe toer esai boso a loebida un
cos, boso deber pa coe boso mama.
I mi ta bisa boso...”
|
|
| 5 |
 |
“...12
Boela foi panchi cai den candela.
r;*S
H
E_ bieuw ariba ta fada
Di tende tanto: do, mi, fa;'
Ma ta capaz di bira loco,
Bam weita koe e kier stop un poco.
Ay, mira e homber toer rnanch,
Sin por a stop e: do, mi, fa;
Si e kier a wanta, boco ketge,
Awor su cara lon ta pretoe.
Un poco inkt den su trompet
Lo caba pronto coe su pret,.
Si lenga i lipnan bira pretoe
E tocador lo fica ketoe.
Un bon conseho.
Pedro di Livorno, un homber ma-
shA sabir foi siglo XVI, tabata'
scars na placa, scars manera man-
ga di zjilet. Sin embargo e tabatin
semper bon beiz.
Un dia e tabatin koe pasa un
rio na Toscana coe boto, pero a
no tabatin ni un cent chikitoe na
sacoe. Anto el a pidi ponchero efabor
di pas, ma inmediatamente el abisa:
,,Mi amigoe, placa mi no tin, ma
lo mi doena do un bon conseho.
Despues di hopi babel, porfin e
ponchero a haja bon di hib na
otro banda di rio, principalmente
como Pedro tabata sigur koe su
conseho ta bal rnaeha hopi.
Ora nan a...”
|
|
| 6 |
 |
“...87
dornfi coe hermelina. Nan a hinca
roedia dilanti nan tata, koe a be-
sanan tiernamente riba nan frente.
Un pahe a lamta cortina i a anun-
cia yegada di un peregrino.
Archibaldo a drenta coe un cara
emociond.
Nobel Senjor, el a bisa, na
oenda Enguerrando di Kerougai ta,
pues mi tin di doena cuenta di dj
na su mama.
Nan a bisa mi di e cabaljerito-
nan di 14 i 15 anja; ta bo podiser
ta nan capitan?
Mi no ta hiba e muchanan coe
spada den man; ma mi a jama nan
den nomber di Reden tor di mun-
doei nan a sigui mi.
I na ki pais bo ta hiba nan?
Na Palestina.
Es palabranan a causa un im-
presion grandi.
E baron a sigui puntra. ,,Cuan-
toe di e cruzadonan .chikitoe bo a
reuni?
Cincoe mil!
Cincoe mil! Ma bo a loebida koe
rey i su hombernan a sali derrotd
den ultima cruzada?
,.Algun bez Dios ta scohe esnan
di mas dbil pa cumpli su plan-
nan.
Den toer caso, si lo mi taba-
tin jioe-homber, mi ta sigura bo
koe lo bo no tabatin honor di reu-
ni nan bao di bo...”
|
|
| 7 |
 |
“...
boela coe spada af riba Mdrico
Aubriot, captan di barcoe i a grit
furioso:
,,Ta aki ta oenda bo mester a
trece nos ? Lo bo ta tan cobarde
di ganja nos ? Bo kier bai entrega
nos den manoe di morto ?
Ta culpa di bientoe koe a drief
nos trece riba costa di Egipto, e
captan a responde.
Pues bieu, Arcbibaldo a bisa
pur., den toer caso, Egipto tambe
ta centro di inflelnan, i nos por brin-
ga aki mes-cos koe na Tera Santa.
Entretauto e flotilja tabata sigui
su curso i segun e tabata avanzaqfip
Arcbibaldo tabata bira mas intran-
kil i desconcerta. Di ripiente ta
resona un joramputoe formidabel.
Dilanti di e flotilja tabata bai
parciendo, foi tras di paloenan cer
na costa, benter un enercito di sol-
d, coe cara feroso, bistf coe panja
di diferente color i coe armadura
lombrante; mas aleuw negernan ta-
pando nan curpa coe escudo di cin-
coe pia grandi i arm coe lanza
largoe i alfln asiticonan coe cara
color di koper na cantidad nume-
rosa, baciendo toer buntoe un eher...”
|
|
| 8 |
 |
“...85
xiir.
Den esaf e flotilja di e mucha cru-
zadonan a gana playa. E mucha-
nan tabata grita di ansia i rabia;
e marineronan a -hanja compasion
di nan i tabata vacila pa sigui co-
mando di e roemannan Aubriot,
koe tabata ripiti, coe un sonrisa
diablica den nan cara:
Bueno, ora di batalja a jega.
Un tempestad di gritoe di bengan-
za tabata sali contra Archibaldo:
-Morto! morto ne traidornan
koe a bende noa!
Ya aigun boto enemigoe a jega
te na poco distancia di e barcoenan
i nan a grita nan na rabe:
Entrega boso, cachnan infiel.
Archibaldo a contesta nan ne mes
lenga. Despues el a bisa e muchanan:
Hobennan balente, Saracenonan
ta asina numeroso, ke facilmente
nan lo caba coe boso, ma pa ad-
miration di boso balor nan ta drenta
na trata coe boso, bao di condicion
koe boso lo bandona barcoe i larga
toer boso arma atras.
Coe gritoe di alegria nan a tende
e promesanan, ma e hoben 'nobel-
nan a menaza 'coe un gritoe di in-
dignation. Enbano captan Medrico...”
|
|
| 9 |
 |
“... derecho di larga mata nos
tambe.
I esai lo mi wel haci si boso
sigui coe boso cabezura.
Ya mi ascohecaba, Enguerran-
do a responds coe calmo, ,,i bo mi
roeman ?
Ami tambe1.
,,Nos resolucion ta inquebranta-
bel, mes-cos koe e baranca di gra-
niet riba cual castiljo di nos tata-
nan ta para, Enguerrando a sigui
bisa.
Esai nos lo mira, tende! Ben
Sangiar a bisa, batiendo su mannan.
Catiboenan a coeri drenta. Ben
Sangiar a ordena pa pone e hoben-
nan cristian na boei.
Mi ta entrega e dos cachnan
aki na bo poder, el a bisa su fa-
vorito Massoud.
Un sonrisa feroso a pinta cara
odiosa di Massoud. El a haci un
sinjal coe e catiboenan i mes ora
nan a lastra e muchanan bai coene.
Ki lastima! Pronto tabata spera
nan un desgracia grandi. Massoud
a haci e plan infernal di separa nan.
Nan a hiba Isolin, coe boei pis&
na m&n, den un cuarto scur, mien-
tras nan a lastra Enguerrando hi-
ba caja, coe cadena na garganta,
hib na cas di un egipcio, jamA
Schirzad, koe a confi na...”
|
|
| 10 |
 |
“...51
tambe ta liber for di poder di e Ben
SaDgiar crul.
XIX.
E comitiva chikitoe a cohe camina.
Ora nan a jega na cas di Ben Sangiar
nan a haja sabi koe el no tabata na
cas. Ne mes momento su favorito
Mossoud a presenta, koe weitando
Enguerrando, a bis coe un sonrisa
prfida den eu cara:
Indudablemente bo ta bin busca
bo roeman, no ?
Nos ta bin ofrece Ben Sangiar un
suma grandi pa libertad di Isolin.
Su suerte ta depende di mi, Mas-
soud a responde; Ben Sangiar a
pone e infiel henteramente bao di mi
poder i na mi bondad e ta debe su
bida ainda.
Pa amor di Dios e monhe a scla-
ma, scucha deseo di un roeman i lo
bo ta ricamente recompense.
Avaricia di Massoud a vence bien
pronto su odio inhumano di cristian.
Paga su balor i lo mi hiba boso
cerca e catiboe, el a bisa porfin.
EI no por bini camina nos ta?
Senjor Angilberto a puntra con-
movi.
No, el ta poco indispuesto.
Capelan Ludgero i Jehan a entreg
pur£ suma necesaria, panja i prenda
precioso, koe e...”
|
|
| 11 |
 |
“.... Un asina mi
no a weita nunca, e jioe dici. Ni
mi mes, koe tin mas dia den mundoe
koe bo, no a weita tal phara.
Piek bir, pluma brde coe corr,
ta ki animal esaki por ta ? Wel,
mi ta tira bo, pa mi weita bo di
acerca.
Ai no, Papa, no tir, ta picar;
e ta moenstra un bestia mansoe.
Mi kier, koe hende por coh coe
mn. Weita koe Papa por coh
pa mi.
Wel, koe ta pa coh coe mn,
ta bo mes lo coh; ami si no ta
boeta mn riba bestia koe mi no
conoce.
Ai Papa, coh pa mi. Toer es
tem ai e lra a. keda para ketoe
coe su cabez un banda, kinipiendo
wowo. Porfin tata a decidi di
cohe e phara pa e jioe. El a boeta
su scpet abao, i a coeminza subi
e paloe poco-poco, te alafln el a
jega dilanti di e lra, masb admir
pasobra el no kier a boela. Lra
a keda weit duroe den su cara, i
tabata bek un pia-un pia. Asina
e jaagd a saca su mn ta bai
cohe e phara, e lra a abri su
boca anchoe i a coeminza papia:
Lorito real para Espana y Por-
tugal.
E jaagd a spanta di morto. El
a kita su...”
|
|
| 12 |
 |
“...54
Uil elefante koe ta huma pipa.
Otro dia aji a pasa mi un pret masha dibertido.
Mi conf no kier cende, kiko mi ta haci coene, toer cos
por nada. Desespera mi ta huma mi pipa,. huma numa sin
'misericordia. Coe masha atencion e animal inteligente ta
observa tin bez mi pipa, tin bez mi conto. Mi ta drenta
paden pa busca mi blaasbalg. Figura bo mi admiracion, ora
ma bolbe.
Mi Omar, asina e bon animal jama, mi Omar a
toema e conf den su pata, el a hinca e pipa den su boca
i e ta huma mescos coe' yapor di baca. Bo mester a mira
su cara formal. Un milionario di America no por a huma
un Habana pur-puro coe mas smaak i aprecio.
Cualkier dia lo mi conta bo mas cos dj amigoe na cuater
pia.
Na Johannes, Odoh. Aruba.
\r
Mi a haja bo carta i a leze coe mashd inters. Pero ta duel mi, un
cos ta haci koe mi no por publik den Ala Blanca, estd, koe bo ta
papia riba hopi cos, koe rauchaoan no mester papia ariba. Mi ta kere si
koe bo ta mashA spiertoe, ma papia riba toer cos koe bo...”
|
|
| 13 |
 |
“...
visiblemente a protega su sirbidor-
nan fiel.
XX.
Larga nos bam drenta den e sa-
lon espacioso di castiljo di Cha-
vannes, oenda siete anja pasa En-
guerrando, heridi pa e rebeldenan,
por a logra bolbe na bida, pa cui-
danza atento di habitantenan di e
castiljo. Nos ta mira aja senjor An-
gill>erto i Donja Hermenegilda coe
sonrisa di felicidad riba nan cara,
algun paso mas aleuw dos boenita
senjorita bisti coe panja blancoe di
novia i dos cabaljero balente,_ spe-
rando riba senjal pa nan bai den
capilja di castiljo, oenda nan matri-
monio lo ta celebrd.
E dos senjoritanan ta Isane i Vio-
lette, jioenan di baron di Chavannes;
pa nan no bandona nan tata debil i
enfermo, koe no por a pasa sin nan
cuidanza, nan a rechaza proposicion-
nan di matrimonio di mas briljante.
Ma desdi un anja caba baron di
Chavannes a moeri den Senjor, i En-
guerrando i Isolin, koe a bolbe di
batalja di Bouvinnes, oenda nan a
haci milagronan di balenterfa,. a
doena na pasada un bishita n cas...”
|
|
| 14 |
 |
“..., Mlier a
contest, ,,ta pa mi un misterio.
Ta un historia bieuw, e hoben a
contesta, lo mi por cont? Anto e
historia lo ta aclar.
Un mainta mi tabata bai school,
mi tabatin e tempoe ai nuebe diez
anja. Na marsh ma mira hopi ma-
cutoe i baki jen di fruta mash boe-
nita, Mash poco bez mi tabata s
haja fruta, pesai mi a haja mash
gustoe di un. Net un dj bendedor-
nan tabata para papia coe un otro
banda di dj i den su combersacion
el a bira su lomba pa su macutoe di
fruta. Tentacion a bira fuerte..i,
ma pensa; e muher ta sobra basta,
Ketoe-Ketoe ma saca mi mn, ma
cohe un fruta i net mi kier a hink
den mi sacoe, ma hanja asina un
mep na mi cara, koe di spantoe ma
bolbe larg cai. Mucha 1 e homber
koe a dal mi a grita, bo no cono-
ce di siete mandamentoe?...Ta di
promer bez koe bo a peca contra
dj? Percura pa ta di ultimo bez.
Berguenza a haci koe mi no por a hi*
za mi wowo mira e homber; sin em-
bargo nunca mas mi por aloebida
su cara.
Na school mi a sinja mash bon...”
|
|
| 15 |
 |
“... cientoe
bendenan pasa den e gangtji banda
di porta di nos camarote. Nan no
tabata grita, ma e boroto di nan
pianan a haci mi corda ribo dja-
kanan, koe ta core den un cuarto
bashf. Mi por a mira mi cara den
un spiegel, koe tabata mi dilanti,
i mi ja ripara koe mi tabata mash&
palido. Mi esposo tamb, tabata
mash> palido, i e tabata papia
temblando, ora e tabata papia coe
mi:
Larga nos bai riba dek, el a
bisa, mira kiko ta socede. Ma
boela foi cama, i ma bisti riba
mi panja djanochi unbistir di mainta
i mas riba un sobretodo. Mi cabei-
nan tabata los, ma mi a mara nan
liher-liher coe un sinta cerca otro.-
Awor tabata paree koe e vapor,
aunque koe e no tabata bai ni
padilanti ni patras, toch a leun
un poco padilanti. Ma toema mi...”
|
|
| 16 |
 |
“... no tin peligro 1
Nos grupo di tres tabata cerca
otro. Mi no a reconoce ningun di
e otro caranan, koe tabata para
rondo di mi, probablemente pa mo-
tibo di muchoe movecion! Mi no
a bai na dek di kuiroe di primera
clase, i pesai mi no a mira ningun
di e notablenan, koe tabata abordo.
Di repiente a lamanta un boroto
den un di e pasasbinan i nos a
mira un stoker di abao den mashin
coeri subi ariba. El a para ketoe,
algun pasonan foi nos separ. Toer
su dedenan di su dos manoe tabata
corti af. Sanger tabata correfoi
di punta-punta di dedenan, i
su bistir i su cara tabata coe spat
di sanger. Nan por a mira clfi e
marca cord di sanger riba e stof
di carbon, coe su cara i panja ta-
bata tap& coene.
Ma coeri bai cerca dj i ma pa-
pia coen. Ma puntr si tabatin
peligro!
Peligro ? el a grita, asina duroe
koe e tabata por. ,,Esai mi ta kere!
Aja bao den masbin ta un fierno!
Mira mi un rato! E vapor aki den-
ter di 10 minnut lo zink manera
un piedra. El a coeminza camna...”
|
|
| 17 |
 |
“... di e pasaheronan ba-
lente di segunda clase. Ma contem-
pla nan par cerca nan Queridonan
te na ultimo i ora siguiente dia,
nombernan tabata jam abordo di
Carpathia nan no tabata aji 1
E boto, koe mi a bai coen taba-
ta jen i no tahatin mas muher na e
banda aki. E di cincoe oficial a boela
adn i a doena orden pa e baba.
Matroosnan riba dek tabata pun-
to di cumpli coe e orden, ora un cos
trietoe a toema lugar. Un hoben,
ainda casi mucha, coe cara corr,
un hoben basta chikitoe ainda pa
nan cont den muchanan, tabata pa-
ra kantoe di barcoe. E no a haci
ningun esfuerzo pa baha den boto,
maske el a fiha su wowonan coe an-
helo riba oficial den nos boto. Ma,
ora el a comprende koe realmente e
mefter a keda atras, su coerashi a
coeminza kite. Coe un gritoe di de-
sesperacion el a boela para riba rand
di barcoe i a boela den nos boto. El...”
|
|
| 18 |
 |
“...a cai meimei di nos, muhernan, ia
keda scondi bao di banki.
Ami i otro muhernan a tap eoe
nos saya. Nos kier a salba e pober-
cito, ma e oficial a rank saca foi
bao di banki i a mand di boela
den vapor Titanic atrobe.
£1 a implor di salba su bida.
Ma tende e bisa, koe 1e no toema
muchoe lugar; ma e oficial a saca su
revolver i a mik e den su cara, dicieni
do: Mi ta doena bo 10 secundo pa
bo bolbe boela bordo di barcoe
aino mi ta plama bo cesoe.
E mucha tabata suplica awor mas
tantoe, i ami a kere koe lo el a tir.
Ma unbez e oficial a cambia di to-
no. El a baha su revolver i a mira
duroe den su wowonan. Pa amor
di Dios, sea un homber el a bis.
Tin mas muher i criaturanan pa
salba. Nos mester stop na dek mas
abao, pa doena lugar na dos muher
i muchanan chikf.
E mucha hoben a dal un buelto i
a boela riba kantoe die e vapor atro-
be, sin papia ni un palabra. El a dal
un dos stap despues i a cai riba dek
coe su cabez riba un boshi di cabuja,
i a keda ketoe. E...”
|
|
| 19 |
 |
“...had ora hende ta bai moeri i tin di Tparce dilanti tribunal di
Dios ? Su placa, koe el a stima mas tantoe, ta bandon di pro-
mer; su famia i amigoenan ta bai coene te na sepulcro, anto
nan ta bolbe nan cas; ma di tres amigoe, koe ta su bon obra,
koe hende a corda muchoe poco, ta companj te dilanti Huez
Supremo i ta testigua su inocencia i ta hanja misericordia pe.
CIELOE TA BAL TOER COS.
A socede durante e persecucion cruel na China na anja 1839:
Un mama huntoe coe su unicd jioe, un hoben di 15 anja,
tabata lastrd dilanti huez i torments cruelmente, pasobra nan
a nenga di renuncia na nan santa f. Toer cos tabata por nada.
Mama i jioe a keda constante.
Anto diabel a hinca un trampa infernal den cabez di huez.
El a ataca e mama den su partida di mas sensibel i a tira
na su cara: Ki mama insensibel bo ta, com bo por bisa koe
bo tin amor pa bo jioe den bo coerazon? coe un palabra, sol
bo por salba bo jioe i haci feliz, i awor bo ta mira coe inde-
ferencia frioe koe e jioe...”
|
|
| 20 |
 |
“...I
CULTO CATOLICO.
2. Kiko e diferente bistirnan di sa-
cerdote ta niflca?
Biaha pasd mi a splica boso e di-
ferente bistir, koe sacerdote ta bis-
ti, ora e ta baci misa. Awor lo mi
conta boso kiko toer esai ta niflca,
como nan toer tin un niflcacion toer
special, koe ta deriv dj birtudnan,
koe mester dorna sacerdote, i tam-
b di Sacrificio di Santa Cruz, di
cual Sacrificio di misa ta un recuerdo.
Amict, koe sacerdote ta pone riba
su schouder, ta un imagen di vigilan-
da, koe sacerdote mester.tin contra
atakenan di diabel i di picar. E ta
un recuerdo tamb dj panja, koe
sold&nan a tapa cara di Hesus coe
ne, ora nan tabata bofon.
Alba, koe ta e panja blancoe i
largoe, ta niflca purcza di coerason,
koe sacerdote mester tin. E ta un
recuerdo dj panja blancoe, koe He-
rodes a bisti Hesus coe n'e, pa ha-
ci bofon di dj.
Cingulo, koe ta marra e panja blan-
coe, ta un imagen di cattidad, koe
mester dorna curpa i alma di sa-
cerdote, i ta recorda e cabuja, coe
cual...”
|
|