| 1 |
 |
“... verbrandings-
motor ...........................800
Vermogen........................800
Gasmotoren......................801
Oliemotoren......................802
Storingen in het bedrijf van verbran-
dingsmotoren ....................804
Keuze van een verbrandingsmotor . . 805
Prijzen en afmetingen van verbran-
dingsmotoren ............... 806808
Compressoren.
Bepaling van het arbeidsverbruik . 809
Bepaling der luchtlevering .... 810
Typen van compressoren...........810
Ijsmachines en koelinrichtingen.
Systemen......................... 811
Ammoniakmachines ................. 812
Zwaveligzuurmachines...............813
Koolzuurm a chines.................813
Chloormethylmachines...............813
Koelhuizen .................. . . 813
Bouw van koelhuizen................814
Electrische stroomstelsels.
Gelijkstroom . .....................815
Wisselstroom..........................815
Keuze der bedrijfsspanning en stroom-
soort...............................816
Generatoren en...”
|
|
| 2 |
 |
“...30
SNELHEDEN.
Meters per Kilometers
sec. per uur.
Bestel-Driewieler............
Verhuiswagen met twee paarden
Hondenkar met 3 honden . .
Boeren disselwagen ....
Veldgeschut..................
Kustbatterij.................
Infantriegeweer.............
3
5,2
4,6
400450
600620
600880
(20,112)
(10,811)
(18,799)
(16,439)
Recordsnelheden.
Afstand Tijd KM/uur Winner Datum
Wielrijden. Sers (Parijs)
50 KM 39m35s2/5 30 Maart 1913
100 KM baan lu20m46s2/5 Guignard 15 Juni 1913
idem weg 2u40m56s4/5 Lapize 1 Juni 1913
150 KM 2u 7m24s Sers 7 Juli 1913
Bordeaux-Parijs = 592 KM 19ul9m20s Mottiat 18 Mei 1913
4 467 KM 580 M 6 dagen = 144u Goulet-Fagler 15-20 Jan.1913
Parijs-Brussel = 440 KM 101 KM met motor- 15ullm57s3/5 Lapize 8 Juni 1913
gangmaking 1 uur Guignard 1909
Motorfietsen. 334 KM 800 426 190 514 ,, 600 4 uur 5 uur 6 uur I Hassvelt j Triumph 15 Nov. 1911
Circuit de Melun = 204 Dubost.
KM 400 3u24m21sl/5 (Ren Gillet) 10 Dec. 1911
144 KM 413...”
|
|
| 3 |
 |
“...EENHEDEN, TEEKENS EN ALGEMEENE AANDUIDINGEN. 249
Grondteekens. I Voorbeelden van afgeleide
teekens.
Optreden van hooge spanning in stroomketens voor lage spanning.
Spanningsveiligheid,
bliksemafleider.
Electrische machines.
Dynamo of electromotor.
/O'
vwwww
O
W*WW%*\A/
O
1,
Gelijkstroom-ma-
chine, motor.
Wisselstroom-ma-
chine, motor.
Draaistroom-ma-
chine, motor.
3
s*
i
Draaistroommotor met
. vloeistof-aanzetweer-
0 stand.
Transformatoren.
Transformator.
Draaistroom-transforma-
tor. (De eene wikke-
ling in ster-schakeling,
de andere wikkeling in
driehoek-schakeling).
Eenphase-transformator....”
|
|
| 4 |
 |
“... be-
draagt voor een blok van 350 KG gewicht
totaal 1000 KG.
Prijzen van electrische heimachines :
voor een valblok van 500 KG met 15 PK
draaistroommotor compleet f 1 100.
Idem voor valblok van 1 000 KG met 30
P.K. motor compleet f 1700, (alles zonder
' electr. geleidingen).
Aan de electrische heimachine zijn de volgende voordeelen verbonden: geen
stoomketel (geen brandstof- en wateraanvoer, geen rookgassen, geen stoker);
onmiddellijk bedrijfsvaardig en buiten dienst; gering gewicht en volume (in den
bouwput dus gemakkelijk transport) ; machine en stelling eenvoudiger op n
gemakkelijk verplaatsbaar onderstel aan te brengen ; doelmatig voor vele andere
doeleinden te gebruiken.
Kosten van heiwerk.
Behalve de reeds genoemde gegevens, kunnen de volgende opgaven voor de
begrooting van heiwerken van nut zijn:
Het heiwerk van palen van gemiddelde lengte wordt in Holland veelal aan-
genomen voor f 0,25 a f 0,50 den Meter lengte paal, naar gelang van de hoeda-
danigheid van...”
|
|
| 5 |
 |
“...724
HEF- EN HIJSCHWERKTUIGEN.
om den last L op te houden, wordt bij n windingen van het touw om de spil,
gevonden uit de betrekking :
L = 12,345 n P.
Electrische takels van de firma SchlsserFeibusch.
Draagver- mogen KG Vermogen v/d motor P.K. Hefsnelheid per minuut circa M. Gewicht KG Prijs Gld. Voor eiken M. meer hefhoogte
500 0,5 3 125 475 3,5
1 000 i 3 150 590 5,5
1 500 1,5 3 200 680 6,
2 000 2 3 275 770 6,5
3 000 2,5 , 2 350 840 10,5
4 000 3 2 400 930 11,5
5 000 4 2 450 1 060 13,
6 000 5 2 525 1 220 18,
7 500 6 2 650 1 410 18,
10 000 8 2 850 1 625 21,
Voor draai- en wisselstroom 10 % meer.
Lieren.
Handtieren.
Een man oefent een kracht uit op den slinger van 1012 KG en draait de
slingeras 30 maal in de minuut rond. De afmetingen der slingers vaneeren
van 350400 mm. Het nuttig effekt van een enkelwerkende handlier is 0,865
en dat van een dubbelwerkende 0,79. De kracht kan volgens dezelfde formule
worden uitgedrukt als bij de dommekracht.
Is R de straal op...”
|
|
| 6 |
 |
“...HEF- EN HIJSCHWERKTUIGEN. 727
wL1faa]Sbar-e I!fren ,ruin5e toepasBing. De Haarl. Mach. fabriek v/h Gebr. Figee
levert deze m de volgende afmetingen en grootten : (fig. 19). ' 8
Hefvermogen in KG . .
Hijschsnelh. ( gelijkstroom
in M sec. [ draaistroom
Grootte motor t gelijkstroom
in PK ( draaistroom
Diam. v. d. trommel in m/M
Lengte v. d. trommel in m/M
Afmetingen A. m/M
Afmetingen B. m/M
Afmetingen C. m/M
Afmetingen D. m/M
Netto gewicht in KG
300 500 600
1 1 0,5
1,3 1 0,65
4 7 4
6 7 6
230 230 230
360 360 720
1 110 1 110 1 470
1 150 1 150 1 150
2 360 2 360 2 360
1 390 1 390 1 390
1 100 1 150 1 150
1 000
0,5,
0,5
7
7
230
720
1 470
1 150
2 360
1 390
1 200
Lichtbokken.
voor het heffen van locomotieven, spoorwagens, stoomketels,
Draagvermogen Geheel van ijzer* Met houten pikken
in KG Gewicht KG Prijs Gld. Gewicht KG Prijs Gld.
8 000 800 650 800 ^70
10 000 850 680 850
15 000 1 200 690 1150 630
20 000 1 500 720 1 400 660
25 000 1 700 960 1 500...”
|
|
| 7 |
 |
“... electrische kranen worden veel-
al voorzien van hoof dstroommotoren,
terwijl de verschillende bewegingen
zooveel mogelijk door afzonderlijke
motoren worden verricht, welke
direct aan het bijbehoorende drijf-
werk worden gekoppeld. Waar aan
het kraanspel de noodige tijd gela-
ten wordt, kan met n motor wor-
den volstaan. De nmotorkraan kan
gemakkelijk 25 tot 30 kraanspellen
per uur maken, hetgeen in den regel
ruim voldoende is. De hoofdstroom-
mtor heeft het voordeel, dat hij bij
volle belasting kan worden aangezet
en bij geringere belasting vanzelf
sneller gaat loopen. Het is altijdgoed
het vermogen van den motor wat
ruim te nemen. Het instellen van
verschillende bewegingssnelheden
geschiedt door zoogenaamde stuur-
schakelaars; normale uitvoeringen
hebben 5 4 7 snelheden. Bij het dalen
van den last geschiedt het remmen
mechanisch, zelden eleetriscli door
den motor als rem te laten werken.
Het lossen der remmen (handrem,
enz.) geschiedt door remmagneten.
Omkerdrijfwerk...”
|
|
| 8 |
 |
“...Electrische loopkranen van de Haarlemsche Machinefabriek, voorheen Gebr. Figee, (fig 23).
Fig. 23
h&m:T
ilii
Meestal bestaat het kraanlichaam, waarover de
loopkat of trolley met hijschtrommel, hijschhaak
en hijschmechanisme wordt bewogen, uit 2 met de
loopwielkasten verbonden dwarsliggers. Deze dwars-
liggers zijn f van geconstrueerd balkijzer, van hoek
en U-ijzer, of wel uit beide en met plaatijzer afgedekt.
De hijschbeweging wordt verkregen door het door
middel van een aanloopweerstand of controller onder
stroom brengn van den hijschmotor, die op het
Herwerk van de loopkat werkt, terwijl de stroom
zelf door aan de kranen bevestigde leidingdraden
met sleepcontacten van het electrische net genomen
wordt. Voor het rijden is een afzonderlijke electro-
motor, op gelijke wijze bediend. Deze controllers
zijn hetzij opgesteld in een kooi, welke ten behoeve
van den kraandrijver tegen de
kraan is aangebouwd, hetzij aan
het kraanlichaam bevestigd,
waarbij zij dan van...”
|
|
| 9 |
 |
“... last in iedfren ^Und ge
storten. dt Zdat b'J stroomonderbreking de last niet naar beneden kan
Details van electrische n-motorkranen (Haarlemsche Machinefabriek
v/li Gebr. Figee).
Hefvermogen in tonnen bij normale vlucht 1 2 3 5 7 10 4,8 12
Normale vlucht in M 4 4,5 4,8 4,8 4,8 4,8
Maximum vlucht in M 4,8( 5,41 5,8 5,85 5,83 5,77 5,73
Minimum vlucht in M 2,85 3,2 3,35 3,38 3,4 3,4c 3,43
Hefhoogte boven rail in M bij normale vlucht 3,2 3,66 4,15 3,89 3,79 3,5 3,62
Hefhoogte boven rail in M bij maximum vlucht 2,- 2,34 2,75 2,42 2,37 2,13 2,3
Hefhoogte boven rail in M bij minimum vlucht 4,05 4,6 5,13 4,93 4,8 (4,49 4,57
Radstand in M 1,5 1,65 1,65 2,13 2.60I2.8O 3.00
P.K. motor bij normaal hefvermogen 10 16 20 25 I 50 | 50 50
Hefsnelheid in M/sec. bij normaal hefvermogen 0,46 0,43 0,34 0,24 0,34|o,25 0,2
Zwenksnelheid (omwentelingen kraan per/min.) 3,9 2,56 2,3 1,96 l,92|l,85 1,35
Rijsnelheid M/min. . 55 59 82 I 67 I 37I 26 14
Dikte hijschketting in m/M bij norm...”
|
|
| 10 |
 |
“...HEF- EN HIJSCHWERKTUIGEN. .735
Portaalkranen te Amsterdam van 2 en 6 ton hefvermogen (fig. 25).
EMlii
Fig. 25.
Kraan
Vlucht
in
Meter
2 ton
6
10.5
10.5
Hef-
hoogte
in
Meter
22
22
§13 *1
fff
16 M
16
S
cM/sec.
80
35
Energieverbruik 10,5 M hoog heffende :
Zwenk- Motor Prijs met leveren
snelheid gemeten ver- 2 a g
a/d. haak mogen en
cM/sec. PK. < e =* opstellen.
260 27 460 f10 750,
210 42 370 f15000,
bij de 4 tons
kranen.
bij de 6 tons
kranen.
dast...................
totaal verbruik per kraanspel
lalleen heffen .... .
Idraaien en vieren van den iee-
i gen haak ............
inuttig effect. . ,
2 000
124
71
53
80
1200 600 3 000 2 000
100 71 196 158
46 29 120 85
54 42 76 73
74 58,5
1000
128
55
73
KG
Watturen
Prijzen van de portaalkranen:
de kraan
ton
Vermogen van
den hefmotor
PK .
den zwenkmotor
PK.
Prijs van de kraan
compleet
Gld.
2| a 5
5 k 8
27,5
50
50
4
7
20
12 000,-
15 000,-
19 000,-...”
|
|
| 11 |
 |
“...HEF- EN HIJSCHWERKTUIGEN. 737
De straal van den kraanarm met een last van 90 ton is ca 22 M en met een
last van 40 en 25 ton ca. 45 M. 1
40^nh2,40n enfoor dfe 4n25 C $0H. ^ laSte t0n' Vr die Van
ro^om\"ndvertfcTe draden.hmotor
overlast x hefhoogte in meter per secunde
en het arbeidsverbruik in
X (0,3 tot 0,4)
Kilowatt uit
PK,
overlast x hefhoogte in meter per sec.
100 x 0,80 x 0,50
,teDlnStaIlJalS w"rdfn. geleverd met een stuurinrichting door middel van snaren
hTfhnomchdtrihaildrfdin idf kooIl en met een stuurinrichting door middel vaneen
Chak6laT J drkkoppen. De laatste inrichting vordert het minst ge...”
|
|
| 12 |
 |
“... automatisch door de liftkooi geopend en gesloten worden.
Snelheidsregulateuren worden somtijds aangebracht om bij breuken of stroomloos
worden van den motor, snel dalen van de liftkooi te voorkomen en staan met
de veiligheidsvanginrichting in verbinding. De electrische liftmachines hebben
meestal automatisch werkende afzetbeweging om bij elke hoogte den stroom at
te sluiten, als de draden slap hangen of breken.
Graaf- en Baggerwerktuigen.
Graafmachines of excavatoren.
I. Graafmachines met n bak.
a. Grijpmachines, in hoofdzaak bestaande uit een kraan of transportbrug,
door middel waarvan een ijzeren bak, in den vorm van een grijper, naar be-
neden gelaten wordt. De machines vorderen veel tijd voor het op- en neerlaten
van den bak. Zij kunnen doelmatig worden gebruikt voor groote diepte, zoowel
in den droge als onder water en in smalle ingravingen, terwijl de grondsoort
bil voorkeur eenigszins los moet zijn.
De emmers hebben een inhoud tot 9 M*. Een opbrengst van 1000 M3 per dag...”
|
|
| 13 |
 |
“..., kleiner worden.
Bij kleinere opvoerhoogte dan de normale of gunstigste wordt de overtollige
hoogte in meerdere snelheid van hef water omgezet en dus de watertoevloed
grooter, maar daarmede gaat een onevenredig arbeidsverbruik samen.
In het algemeen neemt bij uitgevoerde pompen bij gelijke snelheid de water-
hoeveelheid toe met 65% bij 0 Meter opvoerhoogte, wanneer de waterhoeveel-
heid bij de gunstigste opvoerhoogte als eenheid aangenomen wordt. Het krachts-
verbruik zal blijven stijgen, maar wordt bij de meeste uitvoeringen beneden
25 % gehouden om den aandrijvenden motor niet over te belasten.
Centrifugaalpompenkunnendirectgekoppeldwordn aan snelloopende machines;zij
bezitten het voordeel van gemis aan kleppen en geen heen en weergaande beweging.
Laagdrukcentrifugaalpompen.
Door het gemis aan kleppen zijn deze centrifgaalpompen zeer geschikt voor
vuile vloeistoffen. Het nuttig effekt blijft steeds even groot, daar haast geen
slijtage plaats heeft De zuighoogte kan tot 7,50...”
|
|
| 14 |
 |
“...POMPEN EN BEMALINGSWERKTUIGEN.
755
Direct gekoppelde motor- centrifugaalpompen.
a. Koppeling met electro-motor :
Deze combinatie biedt groote voordeelen aan, wat eenvoud van opstelling,
geruischloos bedrijf en de ruimte betreft. Zij is gewoonlijk wat duurder dan een
koppeling met riem en motor.
Opvoer- hoogte. Hoeveelheid water in L per minuut. 50 & 75 125 4175 25a 275 300 4 350
5 Meter. * Prijs van het pompcomplex compleet met grondplaaten fundatiebouten. Gelijkstroom. Draaistroom. f 225 175 f 235 210 f 240 250 f 305 260
7,5 Meter. Gelijkstroom. Draaistroom. f 225 225 f 240 260 f 305 270 f 345 310
10 Meter. Gelijkstroom. Draaistroom. f 225 275 f 290 280 f 310 310 f 400 330
12,5 Meter. Gelijkstroom. Draaistroom. f 250 290 f 290 315 f 345 f 325 f 420 400
b. Koppeling met verbrandingsmotor.
Centrifugaalpompen van geringe capaciteit kunnen ook voordeelig met een
benzine-motor worden gekoppeld.
Prijs van een installatie met n-cylinder-benzine-motor, bestaande uit...”
|
|
| 15 |
 |
“...POMPEN EN BEMALINGSWERKTUIGEN. 759
damsehe, horizontale triple-expansiemachines, terwijl de laatste machines der
Amsterdamsche waterleiding verticale triple-expansiemachines zijn, welke beide
soorten slechts 6,6 tot 7 KG stoom per WPK p.
uur verbruiken. Worthingtonpompen worden in
ons land bij waterleidingen niet veel gebruikt
wegens het hooge stoomverbruik. Bij gebruik van
gasmotoren, stoomturbines en elektromotoren
kunnen met voordeel Riedler-Stumpf express-
pompen of hoogdrukcentrifugaalpompen worden
gebezigd.
Riedler-expresspomp voor de waterdrukleiding
by de haveninrichting te Amsterdam (1905):
150 omwentelingen per minuut en 900 L water
bij druk van 52 KG/cM! gekoppeld met 10-poligen
shuntmotor bij gemidd. spanning van 550 Volt
Continu vermogen 125 EPK. Nuttig effect der
pompen bij 110 toeren 78 %, bij 150 toeren 80 %;
dat van den motor 93 %.
Handpompen voor bronnen of patten. Fig. 12.
Pompen voor bronnen of putten volgens neven-
staande figuren 11 en 12...”
|
|
| 16 |
 |
“.... Wateropbrengst van 1 molen 1 Meter hoog.
0 5 510 KG/M 0 7 M per sec. 710 ,, ,, geen, buiten gemaal. 10 M per minuut.
1020 ,, 1014 ,, ,, ,, 23
2030 1417 ,, ,, 38 ,,
30 ,, en meer 17 en meer buiten gemaal.
Het onderhoud van een houten watermolen kost ongeveer f 250 per jaar.
d. Stalen windmolens (motoren) worden gebouwd tot 12 Meter raddiameter
met een vermogen van 620 EPK. Voor het drijven van machines moet de wind-
motor minstens 5 Meter raddiameter hebben. De torenhoogte bedraagt veelal 10
tot 14 Meter en moet zoo hoog zijn, dat de onderkant van het windrad minstens
2 Meter hooger is dan eenig bouwwerk, dat zich binnen 300 M afstand in den
omtrek bevindt. De goede motoren hebben een zelfwerkende regeling naar wind-
sterkte door middel van een zijvaan, welke het windrad bij sterken wind schuin
ten opzichte van de windrichting stelt en waardoor de winddruk wordt verminderd.
De hoofdvaan of staart zorgt voor de regeling naar de windrichting. De kosten van
bediening en onderhoud...”
|
|
| 17 |
 |
“... ,,
9 ,, 270 ,. .
10 360
11 500
12 ,, 700 .,
Een complete windmotorinstallatie met vijzel voor polderbemaling zooals opge-
steld voor de Kloosterpolder te Ried bij Franeker met een raddiameter van 15
M, stalen vijzel van 1,80 M diameter en 4,25 M lengte voor een maximale opvoer-
hoogte van 1,30 M bedraagt ongeveer 1 22 000 met grondwerken, fundeering, enz.
inbegrepen. Hierbij kan men rekenen voor:
afschrijving 4 %,
onderhoud l1/, % (motor en vijzel),
bediening f 75, per j aar,
smeermiddelen f 30, per jaar.
De Amerikaansche windmotoren zijn lichter en kleiner geconstrueerd dan b.v.
de Duitsche Hercules motoren, welke tevens een automatische regeling naar de
windsterkte bezitten....”
|
|
| 18 |
 |
“...Verbrandingsmotoren.
Litteratuur.
A. ten Bosch N.Jzn.
W. Friedhoff.
L. J. Hoorweg.
Prof. Vater.
Ren Champly.
D. Clerk.
J. Deschamps..
Bryan Donkin.
H. Gldner.
)l If
H. Haeder.
A. von Ihering.
K. O. Knoke.
Georg Lange.
G. Lickfeld.
>> tt
C. MartinotLagarde.
R. E. Mathot.
A. Musii.
A. Riedler.
R. Schttler.
Ch. Vigreux et
Ch. Milandre.
R. Wegner.
o
A. Witz.
De zuiggasgenerator, met 4t ill. en beweegbaar model.
Kluwer, Deventer, f 2,50.
Scheeps Dieselmotoren. JE. E. Kluwer, Deventer, f 0,70.
De gas- en petroleummotoren, met beweegbaar model.
2e druk. Kluwer, Deventer, f 2,;.
Beknopte uiteenzetting van de inrichting en werking
van den fpetroleum-motor van Diesel, met beweegbaar
model. 2e druk. Kluwer, Deventer, f 1,50.
De hedendaagsche motoren voor gas, benzine, petroleum en
spiritus, bewerkt naar het Duitsch door H. A. Romeijn
2e druk 1914, geb. f 2,50.
Montage, conduite et entretien des moteurs industnels et
agricoles. Manuel pratique. Paris, H...”
|
|
| 19 |
 |
“...VERBRANDINGSMOTOREN. 799
m*ndergemakkelijk ontvlambare gasmengsels te benutten Mengsels
welke rijk aan waterstof zijn, zooals de ruwe olin, ontvlammen snoediefr^he
Tenlm7der VerdiCh te"orden of kunnen in schraler mengse" woX eebeziad
thermische Werkingsgraad? J^inOT^Is^fT
nische^warkin^^raad'^^^zoodat *de ^'otale^u^tig^^rb^f^^O^^to?O^^der
afgegeven hoeveelheid warmte bedraagt.
_Met werkelijk nuttig effekt van de verbrandingswarmte, dat is dat deelden
rrnidmgswarmte, hetwelk in arbeid wordt omgezet, zijnde dus 0 35_0 68 van
schillendertrtorenn aLoTgter Werkm^raad' is volgen's Htte (1911) voir ver-
SOORT VAN MOTOR.
Verbrandings-
waarde van
1 M* v. h. gas
of 1 KG v. d.
brandstof in
W. E.
Nuttig effekt bij een vermogen van
100 PK
enmeer
Lichtgas..................
( anthraciet
krachtgas van j cokes .
' bruinkolen
hoogovengas ...
cokesovengas ....
petroleum (gezuiverd) .
ruwe ,, (Dieselmotor) .
benzine................
benzol ................
ruwe spiritus (90...”
|
|
| 20 |
 |
“...802
VERBRANDINGSMOTOREN.
bij kracht- of zuiggas 2,1 tot 3,6 M* en wel bij gebruik van
anthraciet 2,1 tot 2,7 M* overeenkomende met 0,40 tot 0,60 KG anthraciet.
cokes 2,3 2,9 ,, ,,' ,, 0,45 ,, 0,65 ,, cokes
bruinkolen 2,6 3,5 ,, ,, ,, 0,55 ,, 0,80 ,, bruinkolen.
Bij halve belasting der motoren stijgt het gasverbruik per PK-uur met 20 tot
40 %, bij V. belasting tot 100 hetgeen veel is en nog door de oliemotoren
wordt overtroffen. Bij leegloop kan het brandstofverbruik nog tot 30 % van het
maximum verbruik bij vollast bedragen.
Om het gasverbruik even. laag te laten blijven als bij vollast, laat men het
vermogen van den motor veranderen door het aantal omwentelingen te regelen.
Bij kleiner aantal omwentelingen zal het vermogen verminderen en daarmede tevens
het gasverbruik kleiner worden.
De ontsteking geschiedt met electrische vonken door middel van een magneet-
inductor, zelden meer met Bunsensche vlam of gloeiend porceleinbuisje.
In het laatste geval moet bij het...”
|
|
