| 1 |
 |
“... spiculatore, fecit ipsum in sui
presentia decollari1. De quo facto pervenit rumor per
Sidle d Adam de la Halle, plus étendue et plus compléte que
celle que nous possédons aujourd’hui. Le texte publié par
Jubinal (t. I, p. 4 et suiv.), d’après un ms. unique (La Val-
üère 2736; aujourd’hui Bibl. nat., ms. fr. 25566), semble en
effet n être que le prologue d’une oeuvre plus importante dont
la fin aurait été perdue. C’est k cette oeuvre que Gilles doit
renvoyer ici.
1. Cette scène présente un caractère dramatique qui tranche
fort avec le reste du récit; ce qui montre bien qu’elle a été
puisée a une source poétique. Selon les autres chroniques,
1’exécution de Conradin fut loin d’être aussi expéditive; elle
n'eut lieu qu’après procés et jugement rendu par le conseil
du roi. Cf. Villani, Cronica, lib. VII, cap. xxix; Grandes...”
|
|
| 2 |
 |
“...[1340] CHRONIQUE. 127
autem hoc rex Francie, et sciens inimicos suos reces-
sisse, levavit castra sua et gentes suas licentiavit; ipse
vero rediit Attrebati.
Anno m° trecentesimo quadragesimo, erat dominus
Radulphus, comes de Eu in Normannia et conestabu-
larius Franchie, cumfiliosuo, comité deGhines, maris-
chalcus etiam Francie Bertrandus, et militia, etplurime
armature erant in Tornaco, missi adomino rege Francie
Philippo. Postmodum venit comes de Foys cum nobili-
bus equitibus et peditibus in magna copia cum pre-
dicts dominis [fol. 101] in Tornaco. Et fuerunt in
numero, ut dicebatur, quando adunati sunt, circiter
duo millia et quingente armature electe absque pedi-
tibus. Et misit eos dominus rex ad confortandum cives
et habitatores civitatis Tornacensis et ad expugnandum
inimicos, quia rumor erat quod rex Anglie et omnes
sibi ailigati proponebant civitatem Tornacensem obsi-
dere; quod postea rei probavit eventus.
Nam dictus rex Anglie erat tune temporis in...”
|
|
| 3 |
 |
“...192 GILLES LE MUISIT. [1348]
nonia, Flandria, et in diversis locis et patriis circum-
quaque. Quod a tunc viventibus non erat visum fuisse
tantam et tam pavidam tempestatem, quia fulgur
erat continuum, tonitru inordinatum, pluvia et ventus
ingens nimis, lapides in diversis locis grandes, in
tantum quod reperte fuerunt lapides habentes circu-
lum septem pollicum; unde vastata sunt bona terra-
rum per campos et undique, in tantum quod horribile
ac incredibile esset enarrare. Et duravit pene tota illa
node, adeo quod conventus nostri monasterii non
fuit ausus in templo remanere usque ad finem matuti-
narum, sed in capellam Beate Marie finivit eas. Fue-
runt autem ruine domorum, molendinorum et arbo-
rum mirabiles; et super hiis die cras'tina, in die scili-
cet Assumptionis, erat in populo rumor magnus.
Anno supradicto, in crastino videlicet Assumptionis
beate Marie1, domino episcopo Tornacensi in monas-
terio Sancti Martini existente, fuit ei nuntiatum per
canonicos...”
|
|
| 4 |
 |
“...198
GILLES LE MUISIT.
[1348]
peregrinus quod, ipsis cenantibus cum hospite domus,
qui solus cum suis duabus filiabus et unico famulo
supervixerat, et de nulla infirmitate scientibus, compu-
tavit cum eis de sumptibus et, recepta pecunia ab eis-
dem, iverunt dormitum. Mane autem facto et surgen-
tibus peregrinis et licentiam recipientibus ab hiis
cum quibus cenaverant, non invenerunt qui responde-
ret eis; intellexerunt autem per quamdam vetulam,
quam in suo lecto reperierunt jacentem, quod hospes
et due sue filie cum famulo domus illa nocte disces-
serat; hoe autem audientes, peregrini cum magna
festinatione [fol. 129 v°] recesserunt.
Anno etiam millesimo trecentesimo quadragesimo
octavo, circa finem augusti et intrante mense septem-
bri, rumores multi erant de domino rege Franchie et
rege Anglie, diversis diversa sentientibus et dicentibus;
tarnen nee rex Anglie1 in aliquo unus contra alium se
movebat. Rumor tarnen communis erat de Flandrensi-
bus quod aliqui...”
|
|
| 5 |
 |
“... venenum des-
truere nitebantur, et quod venenum in puteis, in fonti-
bus et in aquis secrete projitiebant, prout poterant; et
hoe fecerunt in pluribus locis, sicut fama et rumor
communis laborabat. Erant autem inter eos quidam
de secta eorum astrologi subtiles et periti, qui secun-
dum cursum stellarum prenosticabant eis mortalitem
[fol. 13] futuram, et per hoe sperabant suam malitiam
securius atque subtilius adimplere. Yidebant eciam
1. Au-dessus de cette rubrique, il y a, dans le ms. 13076 de
Bruxelles, une miniature représentant des Juifs dans un brasier....”
|
|
| 6 |
 |
“...ANNALES.
[1349]
231
dictam et destructionem Judeorum fania ere vit de
penitentibus de quibus intendo facere mentionem.
In Tornaco non erat murmur nisi de condempna-
tione Judeorum et de ritu penitentium qui jam ince-
perat in Flandria; et non erant advertentes que postea
acciderunt, nee se de predictis corrigentes. In princi-
pio tarnen augusti vel quasi ceperunt in quibusdam
parrochiis aliqui mori et decedere.
Prima apparitio hominüm penitentiam facientium
in Tornaco1.
Accidit anno predicto quod in die Assumptionis Vir-
ginis gloriose venerunt a villa Brugensi circiter ccu
homines quasi hora prandii. Ipsi autem adunaverunt
se in foro et statim rumor magnus fuit per totam
civitatem unde omnes veniebant. Catervatim venerunt
ad locum supradictum quia super hoe rumores audie-
rant et idcirco factum videre affectabant. II li autem
de Brugis interim se preparaverunt et ritum suum,
quam penitentiam vocabant, facere inceperunl. Popu-
lus autem utriusque sexus, qui...”
|
|
| 7 |
 |
“...ANNALES.
233
[1349]
Dominica1 remanserunt, agentes penitentiam suam ut
alii. Dictusque Frater Predicator obtinuit licentiam a
decano et capitulo, ut in loco in quo frater Gerardus
predicaverat, hoe est in monasterio Sancti Martini
Tornacensis, posset proponere verbum Dei; fuitque
de hoc rumor magnus per totam civitatem. Conve-
nitque tanta virorum ac mulierum multitudo, quod
non est visum in Tornaco tantam multitudinem adu-
nare, quia vix platee in monasterio poterant populum
recipere. Frater autem antedictus cepit predicare
dicens : « Nisi granum frumenti cadens in terra mor-
tuum fuerit2 et cetera... »; propositisque plurimis,
quasi in medio sermonis descendit ad materiam illorum,
cum quibus venerat, qui penitentiam faciebant, vocans
societatem rubeos milites, et imponens fratribus de
ordinibus Mendicantium quod contra devotionem
assumpte penitencie predicabant, et quod multis ut
cessarent [fol. 17 v°] suadebant, vocans tales fratres
scorpiones et antichristos...”
|
|
| 8 |
 |
“...264 GILLES LE MU1S1T. [1350]
circumquaque depopulabant et vastabant, ut dice-
batur.
Rumor etiam erat immanis de indulgentia generali
ordiuata ad visitandum limina sanctorum apostolorum
Petri et Pauli in Romana civitate, sicut fuit in anno m°
ccc°. Sed rex Francie, ut dicebatur, et sui consiliarii
impedimentum apponebant, hac de eausa quia rex An-
glie guerram contra ipsum inceperat, et nolebat quod
regnum suum vacuaretur de personis, aliasque pere-
grinationes universas ad Sanctum Jacobum et ubique
impediendo. Nee valebat aliquis [fol. 33] exire regnum
sine regis littera vel mandato.
Oratio facta ad sanctum Sebastianum pro morta-
LITATE QUE VIGUIT ANNO M° CCC° XLVIIII.
O Sancte Sebastiane,
Semper vespere et mane...
... Quod mercedem habeamus
Et martyrum consortium
Et Deum judicem pium.
COPIA QUORUMDAM VERSUUM IN UNO LIBRO REPERTORUM :
Frequenter cogitans de factis hominum...
... Et loca repetunt nee grata bestiis.
QuEDAM AUCTORITATES VETERES REPERTE IN UNO...”
|
|
| 9 |
 |
“...ANNALES.
277
[1350]
et sic, prout rumor erat, ex utraque parte occisio
magna fuit; tarnen multi evaserunt. Fuit autem fama
quod quidam gubernator et superior hominum Hispa-
norum, videns ventum prosperum pro Hispanis,
ordinatis navibus que secum remanserant, iter ver-
sus Hispaniam arripuit et sic cum Dei adjutorio per-
plures naves et mercatores evaserunt. Anglici autem
remanentes naves Hispanorum que remanserant depo-
pulaverunt, trucidantes et decapitantes personas,
quosdam tarnen prisiones reservantes. Quis autem
posset de tanto conflictu veritatem enarrare? Certum
est enim et verissimile quod multi cesi sunt et multi
submersi ex utraque parte. Sciendum tarnen est quod
relatio erat et fama per omnes provintias et nationes
quod illi de Hispania erant homines mercatores et
gens nundinas et patrias pro lucro suo frequentan-
tes; et assumpserunt secum in Flandria servientes et
gentes de communiis, lucrari volentes, quando rece-
dere intendebant; nee erant cum eis...”
|
|
| 10 |
 |
“...288 GILLES LE MUISIT. [1350]
Interim partes ad curiam Remensem et ad Romanam
Curiam miserunt procuratores et nuntios ad suos pro-
cessus sustinendos; ex tune nusquam est cessatum in
civitate. Canonici autem qui erant Insulis fecerunt in
una Dominica publicare quod ipsi habebant interlocu-
toriam pro se datam ab officialibus Remensibus, super
quo murmur magnum fuit in civitate. Gubernatores
autem civitatis cum festinatione Remis miserunt et
ibidem est repertum quod ita non erat et quod nulla
interlocutoria data fuerat; et hoe sub sigillo sedis
Remensis reportaverunt. Gubernatores autem et capi-
tulum convocaverunt collegia et communiam, et dictas
literas legere fecerunt et publicare; ob quam causam
multi super canonicos qui erant Insulis dicebant multa
opprobria; et crescebat cotidie rumor contra eos.
Excellentissimus autem princeps, dominus Johan-
nes, rex Francie, et ejus consilium, audita dicta dis-
sensione, mandavit partes ad certam diem in suo com-
parere...”
|
|