| 1 |
 |
“...CHRONIQUE.
129
[1340]
equitum et peditum; et iverunt versus villam de Orchies;
et quia nullus erat qui resisteret, combusserunt tota-
liter dictam villam, cesis multis, et cum mulieribus et
parvulis captis, cum magno lucro et magna preda sunt
reversi, vastantes patriam et cremantes.
Die tercia augusti videlicet, in Inventione sancti
Stephani1, comes Hannonie, motus contra religiosos
abbatem et conventum Sancti Amandi in Pabula, hac
de causa quia fecerant forlicias in exitu ville sue et
fossata, sicut itur ad villam de Valenchenis, et quia for-
tificaverant abbatiam et de gentibus armorum munie-
rant, assumpsit de suo exercitu, de Anglicis, de
Flandrensibus, multitudinem maximam equitum arma-
torum et peditum, et ante auroram ivit versus dictam
villam, et eam totaliter combussit2. Veneruntque in
auxilium eis illi de Valenchenis. Et fuit monasterium
cum villa totaliter combustum, turres destructe et cam-
pane fracte et deportate, et muri circa abbatiam pro
majori...”
|
|
| 2 |
 |
“...[1346] CHROMQUE. 153
Menreville et venerunt ante Betuniam in die beati
Laurentii1.
Anno predicto circa festum sancti Christofori2, rex
Anglie cura suis cepit vi civitatem de Ken in Norman-
nia et Anglici spoliaverunt earn pro sue libito volun-
tatis ; que spolia cum aliis lucris suis que antea fece-
rant miserunt per naves in Angliam, missique fuerunt
cura spoliis conestabularius et dorainus de Dancarville
antedicti3.
Anno predicto, rege Anglie existente in villa de Ken
in Normannia, rex Francie erat in castro apud Rotho-
magum ; et venerat de Sancto Dyonisio et de Parisius,
nullo expectato, et sic erant pauci cum eo; sed de die
in diem gentes veniebant. Et fuit civitas fortificata
contra inimicos.
Et misit rex in Gasconiam ad ducem, filium suum,
qui sedebat coram castro de Aguillon, qui jam mora-
1. 10 aoüt 1346. — Cf. Chronique de Berne, éd. Kervyn,
dans Istore et Chroniques de Flandre, t. II, p. 456 : « Eo tune
Flamingi, qui tune federati erant cum rege Anglie...”
|
|
| 3 |
 |
“...156 GILLES LE MUISIT. [1346]
sit villam Sancti Germani; et provisiones regis come-
deffol. 11l]runt et biberunt, et etiam locum amenum
de novo edificatum a le Monghoie1, quem rex Fran-
chie debet proclamare in bellis et conflictibus2, totaliter
combusserunt. Rex autem Franchie recessit a Rotho-
mago, sequens regem Anglie cum ingenti suo exercitu;
et venit Parisius3 antequam rex Anglie venisset apud
Poissi; et erat fluvius Sechane inter duas aties. Et rex
Francie presens personaliter fixit tentoria sua inter
Sanctum Dionisium et Parisius tercia decima die
augustii.
lila die missi fuerunt de Ambianensibus qui vene-
rant quingenti viri pedites et quinquaginta equites ad
custodiendum pontem de Meulem5, et fuit ibi conflic-
1. « Quinimo etiam turrem que dicitur Monjoye cremave-
runt, quamquidem turrem fecerat rex Francorum, non erat
diu, solemniter reparari. » [Continuateur de Nangis, éd. Géraud,
t. II, p. 198.)
2. Gilles le Muisit fait allusion, dans cette incidente, au...”
|
|
| 4 |
 |
“...CHRONIQUE.
163
[1346]
Franchie cum suis remansit in campo per longum spa-
cium, et Anglici, quia tardi1 erat et videre non pote-
rant, se retraxerunt. Et tune rex Franchie cum suis
ad villam de la Broie reversus est et ibi remansit
usque mane; et in crastino videlicet die Dominica, ivit
apud Dourlens, et ibi comedit, et post prandium ivit
Ambianis et ibi gentes suas et suum exercitum recol-
legit. Rex autem Anglie et suus exercitus remanserunt
apud Creschi et in circumvicinis locis tribus diebus2;
et Dominica in crastino belli, Anglici venientes in cam-
pum spolia habuerunt, et propter hoc attribuerunt sibi
victoriam.
De gentibus autem regis Franchie, ut dicitur, ceci-
derunt circiter quatuor millia peditum et de gentibus
armorumet equitibusarmature septingente. De numero
autem Anglicorum qui, quales et quanti ceciderunt,
non inveni qui michi sciret dicere veritatem, et ideo de
eis sileo; sed fama laborante multi ibidem sunt occisi,
nee est possibile credere quod...”
|
|
| 5 |
 |
“...184
GILLES LE MUIS1T.
[1347]
Tornacum decima die augusti in Dominica existente1.
Feceruntque ostensionem suam et demonstrationem
coram rege tercia die julii; et rex et barones multum
laudaverunt apparatum; et de ipsis quamplurimum
rex confidebat. Et quando rex et sua aties appropin-
quaverunt inimicis, illi de Tornaco fixerunt tentoria
ante Galais quasi primi et propinquiores exercitui
regis Anglie.
Anno supradicto, in crastino beati Christophori2,
existente domino rege Franchie ante Galais, erat
quoddam castrum vocatum de Sangate3, in quo resi-
debant gentes regis Anglie quia per vim illud accepe-
rant. Illi autem de Tornaco iverunt versus dictum
castrum et obsederunt, et per [fol. 124 v°] violentiam
illud acceperunt, et in castro invenerunt Anglicos
viginti septem de quibus dederunt septem illis de
Attrebato, et de aliis moriebatur unus et tres se redi-
merunt4; reliqui autem super currus adducti fuerunt
in Tornaco et in custodia positi, et ibi steterunt usque...”
|
|
| 6 |
 |
“...CHRONIQUE.
187
[1347]
sunt. Et post recessum regis Franehie illi qui erant
infra villam de Calais, habito consilio, salva vita sua
solummodo, regi Anglie se reddiderunt1. Rex autem
Anglie, motus pietate, misit eis quatuor dolia vini et
cuilibet duos panes; et pauperes omnes tam de genti-
bus regis Franehie quam de habitatoribus ville permi-
sit abire, nichil omnino portantes; et cives, qui fue-
rant divites, et nobiles qui erant de parte regis
Franehie, videlicet viginti duo, penes se retinuit. Et
de tota villa et de omnibus existen[fol. 125 v°]tibus
in ea pro se et suis fecit suam voluntatem; et levavit
sedem suam de omnibus caute ordinando.
Anno millesimo ccc° quadragesimo septimo, in
crastino festi Decollationis beati Johannis Baptiste2,
exierunt de villa de Calais magna multitudo Anglico-
rum equitum et peditum; et erat dux eorum comes
de Nonnorenton; et venerunt ante villam Sancti
Odomari ordinatim, et per campos bona pro majori
parte vastabant et comburebant...”
|
|
| 7 |
 |
“... fautores eorum capitaneum fece-
rant, et intentionem eorum cognoscentes, die Martis
in octavis Epiphanie, videlicet xiij die mensis janua-
rii, assumptis circiter mille viris armatis, intraverunt
villam et euntes versus forum, ponentes suos de qui-
bus confidebant in prima fronte et alios qui erant de
Gandavo post tergum ipsorum, invenerunt capita-
neum cum textoribus in foro, armatos et ordinatos ad
bellandum et eis resistendum. Dicti autem milites, qui
erant ex adverso, miserunt ad supradictum capita-
neum, petentes eorum clamorem; qui responderunt,
quod clamarent : « Gemiente ende vrient », quod est...”
|
|
| 8 |
 |
“...[1349] ANNALES. 227
habitationes Judeorum, et domus combuste totaliter;
hanc (h)autem victoriam habuerunt Christiani.
De destructione Judeorum, quomodo et qualiter, et
in quibus locis destructi fuerunt, sufficiat legentibus
illud quod superius est expressum, quia in festo
Omnium Sanctorum anno m° ccc° xlix0 cessabat fama
de eis. Et si veridici sunt qui michi predicta nar-
raverunt, non mentior in scriptis redigendo nee michi,
si contrarium posteris appareat, estimputandum, quia
audita refero et non visa1.
Narratio pro illis hominibus qui catervatim per
CrvrrATES, PER VILLAS, PER GASTRA, PER OPIDA ET
ALIA LOCA, MODO CENTUM, MODO DUCENTI AUT TRE-
CENTI, MODO PER NUMERUM AMPLIOREM, SE ADUNA-
RANT ET IBANT, PENITENCIAM PUBLICAM FACIENTES, IN
ANNO M° GCC° XLIX0.
Nov[er]it Deus mutare sentencias, si tu noveris delicta
emendare. Tribularer, si nescirem misericordias tuas,
Domine; tu enim dixisti : « Nolo mortem peccatoris,
sed ut convertatur et vivat2. » Et hoc, o bone...”
|
|
| 9 |
 |
“...ANNALES.
[1349]
231
dictam et destructionem Judeorum fania ere vit de
penitentibus de quibus intendo facere mentionem.
In Tornaco non erat murmur nisi de condempna-
tione Judeorum et de ritu penitentium qui jam ince-
perat in Flandria; et non erant advertentes que postea
acciderunt, nee se de predictis corrigentes. In princi-
pio tarnen augusti vel quasi ceperunt in quibusdam
parrochiis aliqui mori et decedere.
Prima apparitio hominüm penitentiam facientium
in Tornaco1.
Accidit anno predicto quod in die Assumptionis Vir-
ginis gloriose venerunt a villa Brugensi circiter ccu
homines quasi hora prandii. Ipsi autem adunaverunt
se in foro et statim rumor magnus fuit per totam
civitatem unde omnes veniebant. Catervatim venerunt
ad locum supradictum quia super hoe rumores audie-
rant et idcirco factum videre affectabant. II li autem
de Brugis interim se preparaverunt et ritum suum,
quam penitentiam vocabant, facere inceperunl. Popu-
lus autem utriusque sexus, qui...”
|
|
| 10 |
 |
“...234 GILLES LE MUIS1T. [1349]
Decanus autem et capitulum, qui, sede vacante1,
erant ordinarii, convocaverunt de religiosis mendi-
cantibus et de peritis pluribus, cum illis qui scripse-
rant verba dicti predicatoris, et cum multis aliis per-
sonis discretis et venerandis examinantes eos super
propositis et dictis in predicatione antedicta a dicto
fratre, et super hoe deliberaverunt; et fecerunt publi-
care quod totus clerus et religiosi omnes et populus,
processionem faciendo, convenirent nudis pedibus sine
camisiis die Martis proximo venientis2 et fieret pro-
cessio in parrochiali ecclesia Beate Katherine, a quo
loco redirent in monasterium Sancti Martini, ibique
predicaretur verbum Dei. In qua processione porta-
tum fuit a domino decano cum uno alio canonico
sacerdote sacratissum sacramentum corporis Domini
nostri Jhesu Cristi; conveneruntque omnes in dicto
monasterio; non tamen fuit tanta [multitudo], sicut fue-
rat in Dominica precedenti. Frater autem Robertus, de...”
|
|
