| 1 |
 |
“...[1290-1307] CHRONIQUE. 17
que erant patrui dicte domicelle, fuit concordaturn
quod ipsa fuit conjuncta matrimonio nobili et illustri
viro Johanni de Vreson, filio domini Godefridi, qui erat
frater germanus illustrissimi principis Johannis, ducis
Brabantie.
Anno millesimo ducentesimo nonagesimo septimo,
decima die octobris, venit dictus Johannes de Vreson
tanquam castellanus, et receptus fuit ut moris est;
fuitque dictus Johannes cum aliis principibus et nobi-
libus in bello ante Curtracum, anno Domini m° ccc°
secundo, interemptus; et sic remansit vidua ejus uxor,
domina castellana, que luxit eum per tongum tempus,
ut decuit.
Fuitque illo tempore mirabilis eventus; quia ma-
trone, de nobilibus viris suis viduate, muitum lugebant
et se per nuntios aliquando, et sepe invicem persona-
liter visitando, prout melius poterant visitantes; tan-
dem contigit quod, nescio quo instinctu, in illo tem-
pore quidam se mutuo coadunantes, euntes per
patriam, fingentes se religiosos...”
|
|
| 2 |
 |
“...[1307] CHRONIQUE. 41
gubernatores, et omnes, tam ribaldi quam alii, nulla
arma habentes, illis se junxerunt; quorum quidam capi-
taneos se facientes, communiam talem ad hoe induxe-
runt ut venirent in foro et, verberatis collectoribus
tallie, se congregaverunt et iverunt ad portas, eas
dependendo et in fossatis jaciendo. Et incontinenti
tota alia communitas et ribalditas, [fol. 58 v°] mutuo
se ad malum faciendum provocantes, tota ilia die
mirabiliter gesserunt se. Ex quo gubernatores, poten-
tes et divites, merito fuerunt stupefacti; et dominus
episcopus, prelati et curati, citius quam potuerunt,
recesserunt. Fuitque civitas tota illa nocte in maximo
periculo quia tota illa nocte tanquam furibundi, modo
hue, modo illue, se adunabant; et plus mali quam boni
audiebantur. Summo mane iverunt in domibus cones-
tabulariorum, et acceperunt signa ville, et venerunt
in foro quia nullus eis resistebat; et fuerunt maxima
copia; et iverunt ad domos gubernatorum, et cepe-
runt...”
|
|
| 3 |
 |
“... dominus Jacobus venire dispo-
nebat; et, se mutuo provocantes, concordaverunt
unam proditionem facere et quod ipsum cum suis
reciperent quasi pacifïce; sed ordinaverunt quedam
verba in flamingo, que nullus, nisi sciat flamingum,
potest perfecte pronuntiare aut dicere, et fuerunt
verba scilt en vrient, et qui talia verba perfecte non
pronuntiarent et dicerent, statim sine dilatione cede-
rentur.
Decima octava die mensis maij1 anno antedicto,
venit dictus dominus Jacobus cum suis in villa
1. Gilles a dü commettre ici une confusion : les Matines
brugeoises eurent lieu le 18 mai 1302, mais Jacques de Saint-
Pol était entré a Bruges la veille, 17 mai....”
|
|
| 4 |
 |
“...GILLES LE MUISIT.
166
[1346]
tens et ad mentem reducens comitem Ludovicura
remansisse in bello apud Grécy et quod non esset
bonum Anglicos et Flamingos esse simul in castris,
mandavit eis ne venirent apud Calays, timens ne,
orta rixa, mutuo se Anglici et Flamingi interficerent;
[fol. 118] et sic remansit Flandrensium exercitus
apud Sanctum Odomarum propter causam supra-
dictam.
Anno quadragesimo sexto, secunda die septembris,
venit rex Anglie ante villam de Bollonia et habuit
grande consilium; qui, habito consilio, recessit et ivit
versus Calais.
Tertia igitur die septembris anno dicto, Ludovicus,
comitis Flandrie Ludovici filius, fecit homagium domino
Philippo, regi Franchie, Ambianis.
Eodem anno, quarta die septembris, venerunt circi-
ter quadringente naves ante villam Bolloniensem, et
illi de villa restiterunt et fuerunt aliqui de Anglicis
occisi; et venerat cum Anglicis regina Anglie. Et de
nocte sequenti exierunt circiter quindecim milia Angli-
corum, et...”
|
|
| 5 |
 |
“...CHRONIQUE.
201
[1348J
peto ut de bonis, que ad me pertinent, computus
michi fiat, quia, si vobis tenerer in aliquo, jus et con-
suetudo dant quod vobis redderem rationem. Super
quibus omnibus rogo vos omnes et singulos, et
requiro quod, parcendo vobis et patrie et michi, deli-
beretis. » Et statim tumultus magnus factus est inter
eos; et comes, facto signo, petiit ut se mutuo trahe-
rent ad partes, sicut est consuetum, et ei suas inten-
tiones reportarent. Habitoque consilio, carnifices,
piscatores, naute et magna copia bonorum concor-
daverunt se comitem tanquam dominum recipere; sed
textores, fullones et alii tales rennuerunt, dicentes
quod nullum alium dominum habent nee habebunt
preter regem Anglie, cum quo fedus pepigerunt et
cui juraverunt; et statim mota est discentio inter eos.
Videns autem comes periculum imminens inter eos,
petita et optenta audientia, dixit eis : « O bone gen-
tes, ex quo non vultis me recipere? Nolo quod propter
me insimul decertetis...”
|
|
| 6 |
 |
“...CHRONIQUE.
207
[1348]
dictum comitem Gandenses et Yprenses, ut superius
dictum est. Comes autem, consilio habito, dedit illis
de Gandavo indutias quindecim dierum et Ypprensi-
bus etiam, ut infra dictum tempus ei mitterent inten-
tiones suas et responderent. Interea plures, timentes
de excessibus preteritis, tam de Yppris quam de vil-
lis aliis que se reddiderant comiti, videlicet de Alde-
nardo, de Curtraco, se transtulerunt cura habitatoribus
ville Gandensis, eisdem conjungentes in prejudicium
comitis. Post indutias vero datas a comité, videntes
illi de Yppris ipsos esse oppressos per aditus et
introitus qui observabantur, et timentes karistiam
victualium, concordaverunt mutuo ut comitem recipe-
rent et ei obedirent. Qui miserunt ad eum circa fes-
tum beati Nichasii1, se et sua ei dedentes et voluntati
ejus supponentes. Qui recepit eos gratiose et misit
dominum de Haluin et alios de consilio suo cum gen-
tibus ad hoe aptis; et recepti sunt gratiose per appa...”
|
|
| 7 |
 |
“...ANNALES.
235
[1349]
et illorum hominum qui se verberabant... » Et incon-
tinenti, antequam posset finire verba sua, aliqui contra
rationem et consuetudinem surrexerunt clamantes :
« Domine, vos male estis informatus quia frater pre-
dicans talia non dixit. » Et station omnes viri et
mulieres ceperunt murmurare et clamare, et mutuo
dicere quod frater predicans talia verba non dixerat.
Imposito autem cum magna difficultate silencio, dixit-
que frater Robertus, volens pacificare populum :
« Ego dixi vobis quod mihi commissum est; et ex quo
tenetis contrarium bonum est, nee displiceat vobis
observatio fidei, quia tempus est ut pax et tranquilli-
tas inter vos omnes observetur. » Et parum profitie-
bat ejus mitigatio et loquela, quia populus surrexit
murmurando et mutuo se provocando, dicentes quod
talia proveniunt de Mendicantium ordinibus. Et tota
ilia die fuit ingens tumultus per totam civitatem super
dictos ordines et super totum clerum.
Dominica autem sequenti1...”
|
|
| 8 |
 |
“...236
GILLES LE MUISIT.
[1349]
QüOMODO ILL1 DE TORNACO SE PREPARAVER UNT AD
PENITENTIAM ILLAM UT ALII.
Salvator Dominus noster Jhesus Christus, quando in
cena lavit pedes suorum discipulorum, dixit eis :
« Exemplum dedi vobis ut quemadmodum feci vobis,
ita et vos invicem faciatis1; » et hec est humilitatis
via. Et, si debemus de bonis sumere exempla, hoe
maxime de nostro Creatore, quia plus prosunt
[fol. 18 v°] exempla quam verba; sed verba atque
exempla Jhesu Cristi Salvatoris totum est nobis
omnibus ad medelam. Videntes autem quamplurimi
de Tornaco formam penitentie que fiebat ab illis qui
venerant in civitatem, ceperunt habere devotionem in
tantum quod fere quingenti sexaginta et quinque viri,
vel circiter, se paulatim adunaverunt et mutuo astrin-
xerunt, de licentia eciam gubernatorum civitatis; et
proposuerunt exire et ire per spatium triginta trium
dierum, ad exemplum et instar aliorum; omnibusque
necessariis sibi in proposito et in facto preparatis,
exierunt...”
|
|
| 9 |
 |
“...240 GILLES LE MUISIT. [1349]
Quoniam nescit homo utrum sit dignus amore an
odio, a simili in isto facto judex est Deus noster, quia
judicia Domini abyssus multa1. Unum dubito, quia
iste ritus jam in tantum crevit et crescit in diversis
locis per societates seu mutuo adunantes, qui faciunt
tanlas novitates et contra consuetudines approbatas,
quod horrendum est cogitare aut dicere. Nam omissis
civitatibus aliis, villis atque locis, refero de Tornaco,
quia, quando primo venerunt penitentes, ipsi per spa-
cium triginta trium dierum penitentiam faciebant;
modo adunant se mutuo per parrochias, et in [fol. 20]
sabbatis et in festis in cathedrali ecclesia Beate Marie
et in aliis ecclesiis faciunt suum ritum, sepe impe-
dientes divina servicia; nee a clero possunt super hoe
reprehendi, quia propter communitatem non auderent.
Et quod plus est, crevit et est novitas mirabilis quia
isti penitentes mirabile inceperunt; nam collegi et
curati, secundum quod est rationabile et...”
|
|
| 10 |
 |
“...ANNALES.
249
[1349]
mee non scivi, nee vidi, nee audivi tantam tranquillita-
tem et tantam devotionem popüli uniyersi in nocte et
die processionis, sicut fuit isto anno. Et est sciendum
quod ducenti et quinquaginta homines et plus se adu-
naverunt in Tornaco, mutuo se sociantes et astrin-
gentes ut in die processionis et in octo diebus
sequentibus, ad similitudinem aliorum qui recesserant
de Tornaco, penitentiam facerent; et omnes qui intra-
bant fratrem Robertum,*Iectorèm domus fratrum Beati
Augustini, consulebant; fuitque ductor eorum dictis
novem diebus. Ordinatio autem fuit talis quod sine
cruce, sine vexillis et sine cereis, circuitum ville fece-
runt omni die, habentes, sicut superius est expressum,
super capita sua capucium et desuper capellum
nigrum sine cruce, tenentes in manibus scorpiones,
nudi toto corpore et pedibus, femoralia habentes et
desuper vestem lineam cinctam supra umbilicum, sicut
superius de aliis est expressum. In die autem proces-
sionis...”
|
|
| 11 |
 |
“... », et ceperunt fugere; et multi pedi-
tes et alii sunt submersi atque cesi, quia gentes, in
villa existentes, in castro, in turribus et in muris,
apparuerunt, que antea se celabant; et, licet de exer-
citu extrinseco copiosa multitudo fugeret, remanse-
runt tarnen multi nobiles qui erant boni sanguinis, se
ordinantes et ad beilum preparantes. Rex autem
Anglie cum suo [fol. 32] filio, nullo consilio rema-
nendi acquiescens, exivit cum suis qui in dicta villa
erant armati et ad pugnam preparati; et sic dicte
acies appropinquaverunt et mutuo bellaverunt, et de
utraque parte ceciderunt nobiles, et milites, et eciam
pedites, et capti fuerunt plures ex utraque parte; inter
ceteros dominus Eustacius de Ribemont, qui se gessit...”
|
|
| 12 |
 |
“...298 GILLES LE MUISIT. [1351]
presentavit, supplicans humiliter partibus ut, pro
honore Dei et beate Virginis et suarum personarum,
sibi et toto collegio ecclesie compatientes, vellent se
invicem concordare, quia majorem honorem haberent,
si se mutuo concordarent, quam si eos dominus Tor-
nacensis concordaret vel sententiam aliqualem pro-
mulgaret. Dicte autem partes, deliberatione habita,
exierunt de capitulo, adherentes compromisso in domi-
num Tornacensem concordato; sed postea in absentia
dicti abbatis amicabiliter compromiserunt in dictos
cancellarium et officialem, canonicos, et in dictum
abbatem absentem sub certis forma et modo, et dictum
compromissum firmaverunt prout res exigebat. Qui
tres, omnibus rite consideratis, pro bono pacis, videntes
ingens periculum in dissensione apparere, dictum suum
infra certum terminum prefixum in capitulo, vocato
totochoro, dixeruntetpronuntiaverunt. Predicta autem
pronuntiatio et ordinatio dictis domino decano et archi...”
|
|