| 1 |
 |
“...16. SERAWAK
Serawak in N.W. Borneo, oorspronkelijk een kleine provincie van het Sultanaat
Brunei, maakt staatkundig/geografisch deel uit van Britsch-Borneo evenals Brunei,
Br. N. Borneo en Labuan. Met eerstgenoemde landen sloot Londen in de tachtiger
jaren overeenkomsten; dit had tengevolge dat zij Britsch protectoraat-gebied
werden. Labuan was in 1846 aan Gr. Britannië gecedeerd ') door den Sultan van
Brunei en als kroon-kolonie ingericht.
Britsch Noord Borneo, sinds Raffless Britisch gebleven 2), werd bij Charter van
1 November 1881 in concessie gegeven aan de British North Borneo Company,
waarbij aan deze maatschappij binnen de bepalingen van het Charter 3), de vrije
hand in exploitatie en administratie werd gelaten. In 1883 sloot de’ Britsche
Regeering met de Company een agreement, waarin o.m. werd overeengekomen,
dat Groot-Britannië met erkenning van het land als onafhankelijken staat onder
de Company de bescherming er van op zich zou nemen.4) Dit compagnie’s beheer...”
|
|
| 2 |
 |
“... de Dyak-Association
in Serawak wenschten de cessie niet en beriepen zich op de beginselen in het
Atlantic Charter neergelegd en door de V.N. overgenomen. Zij zochten steun bij
Anthony Brooke. Volgens Sir Charles, de gewezen Rajah, is deze agitatie met
„spontaan”. Op soortgelijke wijze uit zich ook de Minister Hall 3 Juli in het
Parlement. Desgevraagd antwoordt hij, dat de beide genoemde Associations hun
telegrafisch protest hebben gezonden op verzoe\ van Anthony Brooke zelf. 3)
Bij de debatten van 19 Juni was trouwens al gebleken 4), dat niet alle leden voor
deze cessie geporteerd waren, ondanks de gunstige financieele positie van Serawak,
zoodat dit land financieel geen „burden” behoefde te worden voor Gr. Britanme.
Men merkt op dat Gr. Britannië reeds genoeg koloniën heeft; een ander lid vraagt
of de 4 Borneo staten bij een Maleische federatie zullen worden .geïncorporeerd en
de Regeering van plan is een soort Malayan Empire te vormen. De Minister
antwoordde dat in elk...”
|
|
| 3 |
 |
“... bevolking, zullen een autonome groepeering vormen in het kader
van de Federatie onder een „Commissariat de la République pour la population du Sud de lTndo-
chine”.
III. Van groot belang: overgang van de overige deelen van Overzeesch Frankrijk naar de Gaulle,
later Comité francais de Libération Nationale (C.F.L.N.) (182)
IV. Officiëele aankondiging van den G.G. van A.E.F., Felix Eboué, van nieuwe „politique indigene
pour F A.E.F.” op 8 Nov. 1941 (182—183): welsprekende verdediging van, voor FA.E.F., nieuwe
denkbeelden: herstel en behoud van eigen politieke instellingen, handhaving van oude tradities en
familieverhoudingen, vernieuwing en uitbreiding van onderwijs en gezondheidszorg; economische
politiek langs nieuwe lijnen. Deze richdijnen op den duur ook voor PA.O.F. en Madagascar van
groot belang.
V. De conferentie van Brazzaville (30 Jan.—8 Febr. ’44) (183-—184)
Zeer belangrijk evenement; resultaat meermalen Charter voor het nieuwe Fransche Rijk genoemd.
Zie voor daar genomen...”
|
|
| 4 |
 |
“... Dajaksche bevolkingsgroepen
(beginselen van het Atlantic Charter en van de U.N.O.); bovendien stelt hij inbreuk op het grondwettig
verbod van vervreemding van de Scrawaksche bodem en schending van het politiek testament, waarbij
zijn vader Bertram tot Toean Muda was benoemd. Vanwege den Rajah werd de onrechtmatigheid
van den door Anthony Brooke gevoerden titel „ Rajah Muda” in het licht gesteld en beweerd dat de
jnWmvlif protesten door dezen Brooke waren uitgelokt, een argument door den Minister van Ko-
loniën Hall in het Parlement overgenomen. - ,
p/>n vraag in het Parlement of Serawak een toekomstig Malei sch imperium *) zou moeten gaan versterken,
wordt aldus door den Minister Hall beantwoord dat Serawak en ook Britsch Noord Borneo in elk geval
afzonderlijke kolonies zouden blijven, direct onder het Colonial Office.
In October 1946 door den G.G. van Singapore Arden Clarke als Gouverneur van Serawak geïnstalleerd.
Sinds schijnt de tegenstand tegen de cessie en de abrupte...”
|
|
