| 1 |
 |
“... man dobla na cuater, el tabata pensa
qui paso tuma. E n drenta bay participa paden
ainda, pa nan no haci mucho babel prom cu ora.
Es emocion a haci tanto efecto riba dj cu el a hib
na un sofio sin cu el a spera. Cuanto speculacion,
negocio, proyecto pa.reforma bida i su estado no
a cruza mente di pobre Antonio. Pero e constructor
di estado social, e biento cu ta bira digolpirumbo
di nos bida, ta tuma poder decisivo, sea e ta sirbi
&...”
|
|
| 2 |
 |
“...8
5^wa0rt~Spant CU SU ni0(ueta bon duro sera:
7. tabata sona cu nan quier a ranca e billete for
E1 n Xi 61 a bn dur0 pa nan no quite!
Enrique1 ^ dl ban 1 CU Un SSpirQ el a bisa
r Bru> esaqui si ta un chasco: figura bo e
pida papel soquete aqui, parecido na esnan cu bo
mi hio q4.Ulbra tUr dia awe a troca faces di
i. nida. E ta representa nada menos cu 20.000
dollar na oro!
Ta com ta haci pa troqu sin perde ariba
r0 a drent 1 su dos wowonan ta-
bjita bnlla den nan orbita. Movimento sin stop di
su dedenan tabata indica un tension nerviosa na al-!
to grado. Alafln dos lagrima a caba di descubri es'
emocion cu a invadi su alma.
,,Enrique, e dici Dios a corda di nos porfin, mi
sono' ta realizd; awor nos por biba cu raas expan-
sion; loque Luisa, Juan i Matilde tabata carece n '
tur lo ta dund na nan. Bo no ta haya cu e pida i
papel aqui, ta sirbi pa nos entrada den sociedad
1 1Hed! pa baya tur respeto i consideracion ?
Enrique a queda mir cu un estraezai mes ora
cu...”
|
|
| 3 |
 |
“...If
71
Matilde no a responde unbez, como el a corda
riba Balentin; el a recorda cu prom ", sufrimento
eu el ocasion, ta pa motibo di Gilbert ; sinem-
bargo cu el ta stiraa su prom amor ainda, e n'
ta gusta su moda, como e ta mucho jalurs i el a
dicidi di conta su amiga loque ta pasa.
Alicia, 1)0 sa cu tin un hoben blequero cu
ta stima mi &i infancia; pobre, pero decente; awor
cu nos tin poco consideracion den sociedad, ta claro
cu nos a haya diferente bon amigo i nos n por
yuda cu mundo ta exigi esayi awendia, nos no por
queda atras tampoco. Balen tin no ta mira mi ami-
go i amiganan cu bon wowo; e pober ta yalurs i
masque cuanto ma munstr ecesidad di esayi
/ ora bo n qui queda atras den bida i cu e tambe
mest sali for di e modestia exagera, no a sirbi. I
mi ta sinti cu e cos ta preocup masM. Mama ta
na su partida i den tio cu ne, nan qui forza
papa pa nps copapromete pa caba. Pero ma sinti
cu mi ,ta perde hopi digoza, prom mi casa i papa
tampoco no a acepta...”
|
|
| 4 |
 |
“...T9
h mas alto consideration. Bay sosega i quico cu do
tin mest cu mi por yuda bo, ocupa mi libremen
te. I e yiu maid, ba yama docter pe ? Com dop-
ter a, hay ? .. , . y
-r- Ai 'Shorn Luisa, ... pordon, Wiuriipi quid
bisa,, ma yama dieter an biahe, pero mi n' por a
sigui yam mas, comp mi n tabatin sufleiente pla-
ca pa bishita. I e pobercito ta yora.
Pues, ata 5 florin i e ta saca un papel di
placa for di un cashi den cushina i ta duna Vir-
ginia, b'olbe yama docter i larga mi sa com tacu
n. 'Pa qui numero bo casta?
' -. Number seis, Wiwi. Masha danki pa Wiwi
su obra, Dios.se lo paga. Ocupa mi libiemente^i
lo mi ser un esclavo pa sirbi bo,
Dios libra, Virginia, lo bo no ser mi ca-
tibp nunca; loque mi ta ofrece bo ta mi deber;
nos n ta yiu di e mes. Dios cu a man da nos sti-
raa otro ? Bay lih, bay cuida bo yiunan, cu ma-
yan sigur lo recompensa bo pa loque awe bo ta
sufri pa nan. Ay.
E pober muher ta sali, contento di a topa un
alma, no solo compasiva sino...”
|
|
| 5 |
 |
“...80
Luisa a pensa un rato i a dicidi di probecha
for di loque nan a ofrece. Masque e tabata pa bay
alafin, pa compana Matilde principalmente, e] a
quibra biahe pa haci un obra mas grandi.
'i~7',^ gusto di bay pa compana boso, pero
mi n ta bon ainda, mi cabez ta molestia mi; ma
como mi tin derecho riba mi biahe, quiere decir 25
florin i pa barata diez mas pa gasto, mi ta recla-
ma esayi na placa.
Claro, ta husto pa duna bo, bo parti di go-
zo; cumpra loque bo quid i si bo goza cu ne nos
tambe lo ta contento. Antonio ta contest.
,.Si, pero mi quid mi parti awe mes, pa bo
n lubida.
- Corriente, mi amor, at aqui, tuma! i e ta
saca un cheque di 35 florin pe larga cobra.
Gracias, pai, awor si, boso por bay c tur
libertad i Dios lo ta cu boso, el a tuma e pida
papel den su man i cu cuidao el a dobl i ward
den su cahita di placa. E pida simple papel ayi
cu ta sirbi pa uno goza un dia o dos, ta sirbi tambe
pa evita tristeza di otro, pa seca lagrima amarga
di uno cu pa...”
|
|
| 6 |
 |
“...35
Quico cu bo tin mest, cu mi por yuda bo, ocupa
mi.
E pober muher no por a quere su bista i na ro-
dia el a besa mano di su bienhechora; pero emo-
cron di Luisa tabata asina grandi cu el a ran ca su
mano for di Virginia i a sali pura pa su cas. Ayd
el a hinca su rodia dilanti un Sagrado Corazon cu
ta entrona den su cuarto i a pidiE pa cambia ca-
racter duro di su esposo, tene su yiunan den ca-
mina di virtud i haci cu nan placa sirbi mas bien
pa alivio di menesterosonan cu pa ch.upa nan san-
ger. El a priminti su Dios di haci tur su esfuerzo
pa stroba Antonio di alza e casnan di mas, como ya
a bira insoportable, imposible pa un pober biba ; nan,
cu ta stima nan deeencia i bon nomber i cu mester
traha cu sodor di nan frenta. Mientras e ta pidiendo
Dios, su esposo i yiunan ta gozando na Playa di
Aruba i no a queda un parti desconoci pa nan.
Gilberto a hunga un papel importante den e grupo,
como tur hende tabata tum pa enamorado di Ma-
tilde. Tur camina e tabata...”
|
|
| 7 |
 |
“... nada riba esayi. Luego Matilde a bisa
den dj mes; qui manera cu ta, larga bida dj
muher aqui sirbi mi pa un les; si Gilberto ta bon
lo mi casa cu n, sino, n. Mi n ta n ningun
confianza tantem mi n ta sigur di dj. Si mi casa
lo mi no queda desgraciado, masqu Gilberto cam-
bia despues, pasobra lo mi dirigi loqu mi tin mi mes.i ;...”
|
|
| 8 |
 |
“...115
§' 'V' ! J ;, '0 '! \ !*' ij 4 Vi 1 r..! :/; $$
Te camina mi conoc,e ta bon ; e ta< inteligen-
te, activo i cu ambition pa bay dilanti. El a hus-
ta preis di pafia i el a sali pa su cas. Atardi ora
Gilberto a yega el a haya Luisa den gadreycuMa-
tilde. Di un rato cu el a yega Luisa a Lala com-
bersacion riba Luisita, su sobrina, pe mira cu e
por saca algo, for di Gilberto.
Mati 1de, el a cuminza, mi tin masha duele
di Luisita, bo prima, 9 pober mest traha duro,
sali tur dia camna un ora mas o menos bay yuda
tene scool. Pa loque Soeurnan por pag, ta quico
e ta sirbi? Mi a propone p'e bini cerca nos. Com
bo ta haya ?
Gilberto a queda sinta queto, aunque cu es idea
di Luisa no a gust mucho. N ta combini pa Lui-
sita ta n cas ayi, una vez a pasa e malora den
nan dos,. Pro den e mes e ta pensa:
Lp mi haci tur mi sfuerzo pa stroba su bini-;
mento, apesar cu masque e bini e n p conta su
mes berguenza. E mest ten oculto porque si,
pasobra ta malo pe mes. Lo mi...”
|
|
| 9 |
 |
“...119
Ay, mi ruraan, fatal, te ainda su corazon ta
mes duro. E n paree bo ruman, Tidachi !
.No duda Alicia,, mi conoce Juan mashfi bon,
Tur e.serio cu bo ta mir ayi, Dios sa euanto e
n ta stima bo. Pero ata un auto ta pita cu direc-
cion pa aqui, Dios sa cu n t! I berdaderamente
tabata Juan cu dos amigo mas. Nan a drenta i cay
sinta hunto,
Alicia a bira mescos cu galifla riba webo, e ta
cohe su tas cu spiel aden i ta drecha su cara i ca-
bey; for di e tas el saca un mota di poeier chiqui-
to i ei a pas un poco na su cara. Cu satisfaccion
el a drai mira Juan, pero esaqui tabata ocupa cu
un paranda chiquito cu el a prepara pa anochi i
nan tres a bin busca Grilberto. Pa Matilde n ra
bia e a dicidi di traha un galein pa Gilberto por bay.
Gilberto, e di, ,,bam haci mi un fabor; mi
tin un negcio cu mi mest di bo pa sirbi como v
testigo i yuda mi firma un contrato.
-- Cu muchoplacer, i el a drai mira Matilde. -
Bay numa Gilberto, mi n tin nada contra, bas- ,
ta ta, na...”
|
|
| 10 |
 |
“...144
Hei, compre, paree ba lamta di mal draad
aw, ta com ba bini pura asina riba mi ?
Bo paree hende mand,!
No bini cu chanza, Gilberto; nos ta solucio-
nando un asunto serioaqui. Como joven soltero mi
a figura mi cu bo por tabata basta libre, pero yega
na puntra pa casa, teniendo un querida den cas cu
dos yiu, si, mi ta haya arriesga di bo parti.
Conque bo sabi anto, cu mi tin un querida 1
Perc siendo e tabatayi hopi prom cu mi a puntra,
ta claro cu ta un cambio mi quier haci den mi bida
cu mi ta larg pa mi trata di casa.
Bo n larg, ningun ora; ainda bo ta cu
n i alafn lo bo mest queda cu ne, pasobra bo
tin yiu cu ne, i bo deb casamento.
Bo mest puntra prom si ta conbini mi
queda cu ne; si mi tabata por, anto n tabatin
mest di mi puntra pa casa cu otro.
Mi idea ta, tuma mi yiunan i larga nan mama,
una vez ta imposible sigui cu es bida.
Si bo ta quere cu mi ruman lo sirbi pa
pone un mama sufri, na cual bo deb su honor,
bo ta mash quivoed. Si bo ta autor di su...”
|
|
| 11 |
 |
“...152
abuso, pa mi obstinacion el a paga mi cu algun
chapara. Pesayi ma ofrec Dios un ocasion pa mi
pasa mi castigo di desobediencia; awe mi ta haci.
Acept no como un mimino acto di celo, cu por
sirbi pa venganza. Pasobra pa mi no ta existfotro
amor sino pa mi yiunan s i mi mayornan. Acep-
t como un retribucion di mi falta na bienestar di
nii prhimo. Pasobra desde awor mi a bandona Gll-
berto i lo mi yora na rodia di esnan > cu ayera ma
menosprecia nan conseho. Ohala cu mi palabranan
yega na sigura boso lo concreto di mi accion i ha-
ci e seHorita bandona e via, cu lo conduci na des-
gracia i desesperacion!
Mi yiu, mi ta compadece bo i si realmente
bo qui salba Matilde di un peligro, nos tayi pa
yuda bo den cualquier necesidad cu bo por haya bo
aden i na e moda cu nos por.
Gracias, SeHora, aunque cu mi ta apreeia bo
pa bo compacion, mi tin di bisa bo, cu mi tat£ i
mama ta na posicion di educa mi yiunan i cu Gil-
berto tabata un obstaculo pa nan haci. Awe mesr
na...”
|
|
| 12 |
 |
“...154
consol. Matilde a cohe mano1 di su mama i cu
un arranque di legria i sorpresa el a puntr.
, Di brde, mama? Balentin ta stima mi ainda ?
Le pordona mi, mi error? Oh, lo ta un bidano-
,bo pa mi si mi cay den su aprecio, una vez cu lo
mi no contia ningun otro hende mas cu no t.
Awor mi ta combenc cu mas bez un trahe ordi-
nario sa sirbi pa cubri un corazon noble, cu cual-
quier otro diluho.
Mi tin gana caba, di tira mi na su pia i no lam-
ta tan tem e n pordona mi!'
Sosega bo mi yiu, mi dese di semper lo ta
eumpli di mirle atrobe na bo lado. Larga nos
prepara nos pa e desenlace di e drama misteriosa,
como ya ta cerca ora di Gilbert bini. Matilde a
bay repasa su carta bieuwnan di Balentin, cu el a
conserva sinembargo como un recuerdo i den cada
palabra el tabata sinti constancia, amor i sinceridad,
loque e no por a haya den esnan ampuloso di Gil-
berto. Na es momento Antonio a yega cas cu
Hendrina i yiunan, i tur impresion cu el a haya ayd
tabata testigua...”
|
|
| 13 |
 |
“...161
Capitulo XX.
flmop si, e giambo ta bolbe na uiea.
^Ijpjjfflligura bo, lectors, un afdak den e tempo aqui,
jMliU: cu cas ta cara, unda nos ta contra Balentin
den su stul di sosiego, compaiando su ma-
I H ma; de bez en cuando e ta leza un novela.
Den su alma ta presenta sintimentonan estraHo i
: ;riste ijio poco bez un lagrima o suspiro sa divulga'
j m sufriment cu no sa pasa desapercibl pa su mama.
5 dia soKo a hib poco; tabata reina un silencio,
ia acuerdo cu e luz opaco di e nico lampi di ke-
osine, recuerdo lejano i grato di matrimonio di su
I nama. E pober tabata cabisha; un rato prom e
abata pensa quico dicidi, como Mr. Hortly a bis
| :u su pidimento pa aumento di sueldo n sirbi pa
) ada. El a papia cu director i esaqui a bis cu no
;a alza placa di ningun yiu di Corsouw. Asina ta
i;u el a queda pensa com lo e resolv. Realmente
i ta pasa trabao pa spaar algo; i ta sigur cu lo e
lueda sal semper ? Si su mama cay un malo gran-
li, com e ta haci ? Lo e mest...”
|
|
| 14 |
 |
“...un rato i Balentin a frega su wowo, abri bolbe
ser, como tabata paree un sono o un vision fan-
tastica. I si Matilde no a yama bonochi, e no a
sali di su duda.
Ta nos, Balentin, nos n por drenta? Unda
mama ta?
Matilde ? Ta bo mes ? sigur no, drenta,
mama ta paden, cu quico nos por sirbi boso ? '
Pues larga mi drenta, lo mi bisa bo, i el a
corre drenta. Mama iSTita, ata bo Tilda, a ta mi
trobe di boso; Balentin, ata mi pa ricibi bo perdon
i pa entrega bo mi eorazon, bo propiedad di infan-
cia, cu algun tempo a ser ranca foi bo !
Si! nan a podera di dj, na momento cu incien-
cio di had grandi di sociedad i su exigencianan
a oscurece nos wowo. Pero con tur su buya, su
luho i distracciones, e simpleza di bo estado, adorna
cu e prenda di bo conducta, a vence falsedad, ca-
racter corrumpido di e impostor cu a probecha di mi
banidad i quita mi bo carifib. Ata mi trobe, como
un peeadora arrepentida i confiando riba eorazon
generoso di bo mama, mi ta spera bo carifio...”
|
|