| 1 |
 |
“...6
di Sto. Domingo, cu a hunga e mes dia. Pacuantos
cumprad que ta, e quier a bula p, pero cordando
s cu por ta su suerte, el a dicidi di cay cune
henter. Ora e pober homber a haya lista el a ranca
un careda, bolte den pia di un cach den porta di
winkel, pa duna Antonio e nobo grandi, e nobo
anhelado
Pober Antonio no por a quere- su bista; el a
dese, el a cumpra sigur cu un fe inquebrantable,.
pero p mir den su bista, e bendito nmero igual
c e otro cu ta premia cu 20 mil dollar riba lista,
esayi ta un suceso mucho importante; pasobra su
bida ta sigurh i awor ta sigur cu su goal ta alcansa.
E no a perde pa gana, ultimo placanan cu e
tabatin el a cohe den su baul i pensando quico el
por duna e homber, el a topa cu un placa di papel.
El a sali cu cara hubilante i a gratified e pober
bended cu 10 florin di regalo.
E pober cu tabatin su mest, no a busca mas i :
no a corda di ofrece pa bay troqu pa Antonio.
Esaqui a cay sinta den su stul di sosiego i cu e
billete den su...”
|
|
| 2 |
 |
“... e ta goza di mira su ruman den colmo di ale- ^
gna, mes ora tambe a drent un duele i compa-1
sion di e pober alma, cu ta adora placa tanto, cu
e ta consider e nico medio pa ta feliz, e nico I
util den bida. Qui poco, hende por ta sinti nan, di
ta quere cu placa por realza nan i pone nan den
un categoria mas alto....”
|
|
| 3 |
 |
“...Pero quen lo larga di haci despues cu nos ta com-
r pletamente feliz i cu mama ni papa no tin di mo-
'i lestia tanto? N ta berde, tio Riki ? Matilde a
puntra.
Claro, Matildita, bo tin razon i mi ta aproba
mama Luisa su opinion; su gratitud pa Dios i su
compasion pa c s prhimo !
Bueno, Enrique, larga nos bam hunto pa e
asunto di cambio. -Tuan, ora bo sali pacus lo nos
por proyecta hunto riba e manera mas ventajosa pa
nos por traha cu e placa.
Pareuw nan a ca%a di come nan dos a lamta i
sali. Matilde a tuma palabra unbez.
Mama, awor si cos a drecha, Gracias a Dios,
mama por ssega poco, nos por sali pasea, mira
mundo poco. M' : '
Ay pober papa, ai, e ta oontento !
W ta natural ? Juan ta observa, Dios mes
a fada di tende nos pidi. E miserable sueldo cu
mi tin, n ta jega ni pa mi paga pana limpi i si:
garia. Awor lo mi por presenta poco mas sport
den sociedad!
Mi yiunan, no alarma boso mucho cu e pla-
ca. Sorto di riqueza asina, ta bay mes inespera cu
nan sa...”
|
|
| 4 |
 |
“...15
cas aqui, na un manera adeeuado, cu ta exigi. Pero
mester traha un cushina mas grandi, pasobra mi
n p quier pa mi mai sigui huma su curpa mas
den e hoki chiquito ayi!
Natiiralmente, lo meste bini un cria pa yuda e
pober eu trabaonan di eas, Matilde tam be lo haya
poco mas libertad di troca su paria tempran, ^ cual-
quier amiga bon di dj o di Juan cu quier bishita
nan lo haya nan den un mehor cofidicion pa ricibi
nan. Resumida cuenta, mi ta bay pone nos cas
up to date! Pero e principal cos' cu nos mester re-
solve ta, cual ta e mehor negocio pa nos haci;
£ quico ta mehor speculation awendia ?
j,Segun mi opinion, papa larga traha poco
casita cu nos por alquila na 10 a 15 florin, n tin
mehor negocio ! Juan ta propone.
Loque ta muy util i necesario tambe ta un
bon reenbank grandi, cu nos por usa afor ora di
secura i cu pobernan por haya cumpra. Luisa ta
bisa.
_ Semper bo ta hinca pober denturcos. Nta
malo, pero. .... pero.... e hendenan ayi semper ta
gtroba...”
|
|
| 5 |
 |
“...16
nos lo no probecha di e placa; despues cu Dios a
saca nos foi nan condicion di bida, nos no mester
primi nan. Recorda semper, cu nos tabata pober
i cu%nto bez bo mes no a yama mi atencion ora
nan tabata subi precio di awa den secura.
Nos mester por bende pa yuda nan i no pa pro-
voca mas sudor foi nan frenta.
Basta Luisa, basta predicashi. Mi nbisa cu
pobernan semper ta stroba negocio? Bueno, larga
esayi para; despues cu reenbak tacld cu awa aden
i si tin mest, nos lo bende na conciencia.
Dios n permiti mas secura na Corsouw, pa-
sobra den e casonan di miseria, hende bon ta bira
berdadero sanguiwela. Enrique dici.
Bueno Riki, never mind tur e cosnan ayi;
loque ta bo ta queda encarga cu winkel, pasobra
mi ta bay haya mi asina tanto meti den e asunto-
nan cu lo mi n tin tem ni pa drenta mi winkel.
Mi ta bay duna bo s/4 di ganashi i lj4 ta queda pa
gasto. Bo n ta contento ?
Gracias Antonio, semper mi a spera cu lo bo
protega mi. Pero den qui riqueza cu bo...”
|
|
| 6 |
 |
“... caracter di gatia hende, ma
bira indiferente p.
Mi n qui papia mucho cu Wiwi, e pober ta sinti
batimento di cabez ; i como e ta desea cu ta cu mi
su yiu lo casa, loque mi qui bis lo n sin t bon.
Bo tin razon, e pober mama no a troca nada;
t mes Luisa di costumbre, di tem di pobreza. Pero
qui cambio ba sinti den Juan i Matilde? Algo a pasa?...”
|
|
| 7 |
 |
“...54
placa ba trece, na bon ora. Toni a contest.
Ta duel mi cu n ta asina. Virginia n paga
ainda i como Toni a dun 2 dia caba, awe mapi-
di cas. Te ainda Luisa no a abri su boca, pero
mes ora cu el a tende asina, el a lamta bisando:
~ Toni, Dios libra bo saca e pober muher cu
tin un seman s riba luna, sigur el a hay stroba,
warda un dos seman alomenos p.
Luisa, si bo entremete bo den asunto di cas,
mi ta quibra pronto. Asina si negocio n p sigui.
Bo ta quere bo negocio por atraza cu e po-,
co cos ayi ? Ay no, muy poca consideracion bo ta
tene cu e pobre muher, cu awe ta recorda nos lo-
que ba drispidi ayera anochi, na trit hopi hende
cu antes no tabata nos amigo. Claro cu nos'yiunan
a goza cu nan fiesta, pero Dios lo no prolonga su
afianan si bo trata bo prhimo cu mal corazon.
7" At, ya ba cuminza cu bo predicashi; si
mi/ warda pesaqui un seman, otro biahe turta po-
ne mi warda tamb. Bo n conoce negocio di cas,
ta sina mest haci cu nan, si bo quid bay adilan-
ti...”
|
|
| 8 |
 |
“...55
Anto si han ta haci un malo, bo tambe mes-
t haci? Bonita ehempel ta cos di tuma, no esa-
yinan. Nan por bay dilanti, pero si nan ta trata
nan prhimo sin compasion, Dios lo marca nan i
bo n ta sa ora nan ta paga nan crueldad. Pa ca-
da un di e crimen di trata un pober- cu dureza,
cuanto enfermedad nan sa haya, cu pobernan ta li-
bra di dj, cuanto disgusto cu sa pone nan intran-
quilo, peor ep cualquier pobre! No, Toni, no haci
esayi; warda un dos tres dia mas p Luisa ta ro-
ga. ,J Matilde, bo n ta papia nada, mi yiu?
Aini, n ta mishi den e asuntonan ayi,. ta
papa mest sa ; quizas mama ta -pidi pe mujer ayi,
i pdiser e n bal pa haci! Matilde ta contes-
ta.
No, mi yiu, mi n spera esayi di bo ; sigur
e pober ayi ta mn hende decente, ma infrma d£
tur e hendenan cerca Anita. I po quere bo, cu nos
por ta asina bruto di huur cas cu hende porai, un-
da tin bisinanan drechi ta biba. Sea mas caritativa
i Dios lo no bandona bo nunca.
Ai Dios, papa n p complace cu...”
|
|
| 9 |
 |
“...65
N momento aqui cu nos ta na bisti' di
bano, mi ta corda riba e funcion di ayera nochi.
Felix ta bisa, i com boso ta haya e balia ayi ? Ba
bay, Juan ?*
No, mi n bay, porque mi n sa gusta un
bailarina, mas lih mi ta mira un pelicula di serie.,
Mi n ta di acuerdo cu bo, Juan, su ami-
go Gilberto ta opina, bo n dsgaba un cos cu bo
n conoce, mi ta sigura bo, si oa mira Surca Vert-
caya, awa la basha foi bo boca; homber, arte a
yega na su colmo!
Ami si n goza nada di arte; pa' mi bida
mi n mira cos mas obseno te ainda, i bochfnche-
ronan s por a goza un cos asina. Arte di bora-
* cheria i e di Surca ta den mes lina. Sebastian ta
cay adem
, Hei, ata un piedra grandi ayi, Pastor subi
< bo preekstoel i bo predica poco, Felix ta contesta.
No, no haci chanza, realmente ta vies bo
mira sorto di balia asina; anto p pober sefiori-
tanan den palco cu mest a baha cabez ora diffe-
rente di boso den luneta tabata busca nan pa mira.
Ta pesayi boso ta queda semfper atras...”
|
|
| 10 |
 |
“...66
Vi
Para, un poco, lo mi sina bo, Juancho, pa-
sbbra Gilberto n sa, ata e recet ? Cumpra tin di e
brilnan artistiek cu un sbCidad corrumpida di Paris
a inventa pa mira arte. Den dj tur cos ta arte
den dj' un Cleopatra, Mesalina 6 Burgofia tur ta
resulta santaasina e inventor a trata di cubri
ma'ldad cu arte, e mes arte cu nan ta yama dim-
na. Mescos ui asesino por yama un crimen arte i
Surca Vertcaya cu ta escandaliza corazohnan ino-
cente ta cubri su crimen cu e palabra arte. Pa mi
idea, si un cos ta bon, pasiquico mest mir na
un modo especial ? Sebastian ta opina.
Sebastian, bo mest comprende cu n ta e muher
su falta, Juan ta contest, nan mest a invitaartista
na s bin mira o bende e ingenioso brilnan na
entrada. E pober muher ta su bida e ta bsca.
Bonita manera di busca bida, Juan; pero mi
quir pUntra bo un cos, Gilberto, si bo tabatin un
ruman muher lo bo a permiti mira tal cos ? Bo ta
quere ta husto pa mi expone mi ruman muher o
mi frei na mira un cos...”
|
|
| 11 |
 |
“... na camina. Bitter a cohe
nan curpa i nan a dicidi di pasa rond!
Juan menos acostumbra a yega bao di su awa banda
di diezun or di anochi, ta tranca cu porta. Luisa a bin
abri unbez como e tabata warda Juan prom e drumi.
Bonochi, Senora, nos a paseaun rato cu Juan,
pero e pober a dal un salu i biento a burache. pero
at na cas i nos ta quere di .a cumpli cu un obli-
gacion di amigo di trec.
Masha danki, pero haci mi un fabor di rio...”
|
|
| 12 |
 |
“...09
Quizas e ta sinti algo; ora mi sali pacus mi ta
pasa mir.
Capitulo XI.
Hmlstad pellgposa.
P>a e momento ta jega un bishita padilanti
i Matilde ta contr cu un braza, Ta un
amiga nobo di dj i ora cu el a drenta
saluda otro hendenan di cas el aholheden
antesala cerca Matilde.
Com ta, sport? ta dos dia mi n por a sali;
bo n mira e persona e dianan aqui?
. Quen aw, Alicia ?
Felipe no, quen mas anto ? Bo n mira e pasa
aqui banda ? Homber, Cos ta sigui forza aw; e
hende aya ta loco p.
Ahan, esun cu tin idea riba Elenita ?
Ma mir pasa aqui banda antayera.
E ta un flni hoben, bo sa, i bo ta quere cu e
cos ayi ta serio ?
Wel, pa mi idea, Elenita n ta pas pa frei
Felipe. No cu e ta mal mucha muher, pero bo-
sa, cu e pober n sa combersa aunque sea, i pa
bon cas cu Felipe sa bishita, mi n sa com e por
bay hinca su curpa den un afdak asina. Ta sfgur
cu tin un mehor pia ta sper i Dios sa qui bon
suerte, bo n ta haya ?...”
|
|
| 13 |
 |
“...If
71
Matilde no a responde unbez, como el a corda
riba Balentin; el a recorda cu prom ", sufrimento
eu el ocasion, ta pa motibo di Gilbert ; sinem-
bargo cu el ta stiraa su prom amor ainda, e n'
ta gusta su moda, como e ta mucho jalurs i el a
dicidi di conta su amiga loque ta pasa.
Alicia, 1)0 sa cu tin un hoben blequero cu
ta stima mi &i infancia; pobre, pero decente; awor
cu nos tin poco consideracion den sociedad, ta claro
cu nos a haya diferente bon amigo i nos n por
yuda cu mundo ta exigi esayi awendia, nos no por
queda atras tampoco. Balen tin no ta mira mi ami-
go i amiganan cu bon wowo; e pober ta yalurs i
masque cuanto ma munstr ecesidad di esayi
/ ora bo n qui queda atras den bida i cu e tambe
mest sali for di e modestia exagera, no a sirbi. I
mi ta sinti cu e cos ta preocup masM. Mama ta
na su partida i den tio cu ne, nan qui forza
papa pa nps copapromete pa caba. Pero ma sinti
cu mi ,ta perde hopi digoza, prom mi casa i papa
tampoco no a acepta...”
|
|
| 14 |
 |
“...76
ma bo i su condition di bida ta pon poco atras
quizas. Luisa ta observa.
Mama n p qui mi biba manera soeurden
combento pa su motibo. Mi corazon ta hoben ain-
da, mi qui goza di mundo poco mas i mi n por
yuda cu mi tin hopi nende na mi curpa.
Pero ta strana mi, Matilde, si bo ta stima
Balentin, n ta importa bo e hendenan na bo curpa.
Alomenos si e ta haci jalurs, ta pasobra e tasinti
cualquier indiferencia di bo parti. Enrique ta bisa.
I ami no ta quere cu lo dura mucho ainda pa
boso compromete. Luisa ta buta acerca.
Ami n sa, ta Maltilde su asunto. Mi n' ta
obliga mi yiu haci nada,\pa manan ta mi ta causa di
cualquier disgusto. Larga e pens bon prom.
Antonio dici.
Pues pa mi bisa francamente, mi n ta cu-
minza mara mi curpa ainda. Mi n tin pura di
casa, mi qui biba poco afla mas cerca papa i mama.
Con que sea, bo mest particip di bo biahe
i ofrec pe compana boso, asina hende sa haci.
Ta claro cu e pober n p dispone di e 25 florin
.asina facil manera...”
|
|
| 15 |
 |
“...77
tar Tehuis, ta pesayi mi n tabata sa dj biahe aqui.
Si Gilberto n' ta den, mi n yama Juan. Tur camina
bo ta hay, esayi si, e ta un beidadero hornbre del
dia. Mas dibertido cu n mi n conoce ainda.
Juan, bo tin razon, den tur bo amigonan e ta
mas tratable. Lo nos pasa un rato agradabel cu
ne. Matilde ta opina.
,,Danki Dios, a bini e bendito Gilberto pa
boso distrai boso tanto; antes tur cos tabata Ba-
lentin; gpro awor el a cay perde, ta don Gilberto
ta manda. Luisa ta bisa cu bofon.
Nos n lubida Balentin ; t mes ta ten atras !
Bueno larga nos bam calcula gasto di biahe
na Aruba. Antonio & cay aden.
Den esayi Pedrito ta drenta i ta yama Antonio
den su oficina. Di un rato nan ta sali hunto i An-
tonio ta bisa su senora:
Luisa, bo protegida ta comport malo, te
ainda e n por regia e cuenta di cas, Ma dun 8
dia i te awor e n bini eld.
- Quizas mafian mes lo e por cancela e cuenta,
warda masque ta tres dia mas pe pober.
Qui interes bo tin den e muher ayi ? Bo...”
|
|
| 16 |
 |
“...78
~ ijEsayi mi n por yuda; si bo bay asina, tur
hehde ta subi bo cabez. Ultimamente mi ta bisa
bq, si te tro maflan e n paga, mi ta manda bode
pe...' *f"
Mes ora .a pasa up idea den Luisa su cabez Fel
a ijueda queto.
Antonio^a considers e silencio, cu el a vence e
bstapulo porfin cu ta conturba su negocio. Di un
rato Pedrito a sali i nan a sigui papia riba asun-
to di viahe.
Luisa a bay hay a Virginia ta sper den cushina
pa pidi trata pa Antonio warda dos dia mas pe.
Short Luisa, e ta sclama, tene eompasion cu
un pober mama biuda; ay, rAira qui trabao mi ta
pasa cu mi yiunan pa cria nan; ta duro pa mi ms-
t falta cu mi honor, mi ta traha duro pa mi n
tin di pidi yudanza di otro i falta cu su memoria.
Mi ta traha paga mi cas, pro e dianari aqui como
ini yiu menor tin cayentura, mi n por haci nada,
e pobercito ta yora i mi n por traha i mi mes
atendle. Papia cu Short Toni, pidi tene compa-
sion cu un pober viuda.
Virginia, pa cuminza no yama mi Short, pa-
sobra...”
|
|
| 17 |
 |
“...T9
h mas alto consideration. Bay sosega i quico cu do
tin mest cu mi por yuda bo, ocupa mi libremen
te. I e yiu maid, ba yama docter pe ? Com dop-
ter a, hay ? .. , . y
-r- Ai 'Shorn Luisa, ... pordon, Wiuriipi quid
bisa,, ma yama dieter an biahe, pero mi n' por a
sigui yam mas, comp mi n tabatin sufleiente pla-
ca pa bishita. I e pobercito ta yora.
Pues, ata 5 florin i e ta saca un papel di
placa for di un cashi den cushina i ta duna Vir-
ginia, b'olbe yama docter i larga mi sa com tacu
n. 'Pa qui numero bo casta?
' -. Number seis, Wiwi. Masha danki pa Wiwi
su obra, Dios.se lo paga. Ocupa mi libiemente^i
lo mi ser un esclavo pa sirbi bo,
Dios libra, Virginia, lo bo no ser mi ca-
tibp nunca; loque mi ta ofrece bo ta mi deber;
nos n ta yiu di e mes. Dios cu a man da nos sti-
raa otro ? Bay lih, bay cuida bo yiunan, cu ma-
yan sigur lo recompensa bo pa loque awe bo ta
sufri pa nan. Ay.
E pober muher ta sali, contento di a topa un
alma, no solo compasiva sino...”
|
|
| 18 |
 |
“... falta di menos cantidad lo ta buth
afor den serena i frio di anochi, expuesto na di mas
grandi sufrimento di un pober. Oh, cu qui poco
cos un hende por enoblece su alma i cu qui grandi
satisfaccion Dios lo retribui es obra na esun cu ta
hacid I cu esperanza di agrada Dios bao di e for-
ma, e muher santa a prepara su obra. Su manece
tempran ya Juan a bay haci diligencia di cumpra...”
|
|
| 19 |
 |
“...81
maleta pa tur na cas i p'e i na benida el a topa
cu Gilberto cu tabata bini su cas. Di dj el a bin
tende cu Felix, Sabastian i hasta Felipe cu ta gusta
un steef ta bay. Pero, como msico el a haya pa-
sashi por nada. Mientras Gilberto i Juan a yega
cas i cu Gilberto a cuminza conta cu orgullo cuanto
punta di Venezuela i Colombia el a pasa, Enrique
tabata na camina foi 6 orpa haci un bishita na
Balentn, su amigo preferido. El a haya e pober
den su stul ta leza un novela.
Ariba bru, con ta ? Bon dia Nita, con ta bay aqui
banda ? Ma bini tempran pa mi haya bo, Balentin, mi-
ra un cos aqui, nos tin un biahe pa Ruba, bo ta ban ?
,,Un biahe pa Ruba, ta quico esayi ?
Wel, un biahe sport, nos tur di cas ta bay, i
bo mest compafla nos. Pidi Mr. Hortly permit.
Rixi, pa bo mi n ta sconde nada. Bo sacu
mi ganamento n ta permiti mi e luho. I caba po-
diser lo mi casa un dia mi mest cuminza econo-
miza, una vez cu quizas .... ta cu un hende cu
algo lo mi casa, manera bo sa...”
|
|
| 20 |
 |
“...84
cu nos ta goza cun awor, cuanto desgraciado ma-
nera e muher aqui a quita pida pam foi nan boca
i nan yiunan pa acumula e cantidad cu a bini den
nos manor Ta un parti di nan sanger nos ta chupa
i nos no por tene compasion cu masque ta esun di
mas den* miseria cu a hinca nos den abundancia ?
No, un placa asina no por probecha nos, si nos trata
nos prohimo den miseria cu indiferencia.
El a yega cerca e yiu i a fula su pulso i cabez;
e pobercito su cayentura no a qufca ainda, pero e
ta menos, segun e mama. Virginiaja hiza su wowo
bana di l&grima i a weita Luisa, *como si fuera e
quid saca un secreto scondf den su corazon. Luisa
cu quier a consola i alegrd e pober a braz i a bis :
Virginia, mi ta sinti pa bo, como den bo
caso mi ta recorda uno cu a pasa cu mi mama,
tem mi tabata hobencito di 9 ana i mi otro ru-
man cinco. Te ainda mi tin e escena den mi bista
com mi mama sin amparo, viuda manera bo, mes-
ter a bende e ultimo i di mas apreciada prenda, cu
ta renchi...”
|
|