| 1 |
 |
“...14
un poco mas espacioso cu esaqui, como ya mi
yiunan a bira grandi i mi tin conque haci awor;
pero mi n sa quico Luisa lo opina di esayi; ? com
bo ta haya, Luisa ? Lo n ta bon si nos ctimpra
pida tera den cero di Quinta o den Scharlo i traha
un bonita cas aya banda ?\
Segun mi, n tin lugar mehor pa nos biba
cu aqui mes. E cas aqui ta traha cu sodor di bo
frenta, ta orgullo di bo ofieio i prom regalo cu un
tata por a haci na su familia. Tur loque ta falta
ta dos cuarto mas, pa nos yiunan ; un reparacion
general i un palacio e ta resulta bao di tur hendq
su bista.
Lo costa mash A trabao prom mi por descus-
tumbr for di aqui banda. Nos ta biba fresco i
ningun hende ta molestia nos. Quico mi yiunan
ta opina?
'Manera mama ta pensa,'mi ta haya masha
bon, Matilde a con testa.
Ami tambe ta quere mescos cu mama S i
sigur tio Enrique tambe ta di acuerdo. Unico cos
cu mi ta pidi papa, haci es sala un poco mas
grandi pa algun bez mi por tene un kloppartij cu
mi...”
|
|
| 2 |
 |
“...22
Awor si mi ta perdi; mi ta haya mi meii
mei di dos fortaleza i si mi yiunan no yega na o-j
ra, mi mest entrega mi spada. Luisa, cordacudia ;
mars awor na dos seman Juan ta cumpii su 25 a-|
na. Despues di a pasa tanto tem asina queto, ta'
husto di celebra esaqui cu ta un fecha cu ta yena
nos corazon cu hbilo. I quico tur hende lo bisaj
si mi haci nada ? Nan lo yama mi tranca i papia
riba nos.
Permiti mi, Antonio; ta natural;*i muyi
husto cu boso celebra Juan su cumpleafios i cu
boso derecho; pero no ocupa bo nunca cu lo-f
que' nan quier bisa i papia riba bo. Bo ta;
dono di bo mes i di bo placa. Bo ta gast ora ta.
necesario i bo n tin di complace cu ningun. Seal
homber, i no larga otro manda riba bo cu nan di- ;
ceres.
Acord, lo mi haci asina, conseheronan prm|
dente Bam mira awor, yuda mi organizae fiesta. |
luna aqui Juan ta quita foi pacus i mi ta bay
pone un negoshi p. Pues larga nos duna ocasion
di ofrece su amigonan un fiestari oia tur cos caba
l...”
|
|
| 3 |
 |
“...28
e tata e lista, el a splica su tata com lo hacil
p tin nan semper gand.
Papa ta comprend, mi no por complace cu j
tur, i di mes, hopi lo queda malcontento o queda-
sin bini, sea pa falta di un bon flus o pa nan no haya !
nan den -tercio cacao. Mi ta combida tur den Boletin '
i algun cu tarheta!
N ta mal idea, pero n ta mehor nos ba,yi
in vita nan na nan casmes? AsinanostasAowmas. 1
Si, papa tin razon. Pero Matilde tambe mest .1
bay, como e tin di combida damsnan. Papa, otrojj
cos; m'a bay coh midf na Sastreria Ba Tijera i j
ma encarga nan tres flus, n ta bon ?
Claro, mi yiu, bo tin mest di nan.
Den esayi ta drenta un cartero cu mail. Pen ei
cartanan a bini un flgurin di National' pa Matilde. |
Juan a tum pe bay sorprende Matilde cu n. PeroJ
Matilde ta straHa algo, como e no a manda busca;
ningun.
Juan, sigur ta bo a haci e gracia aqui di
pidi pa mi, e ta bisa.
Ami no; sigur ta papa, larga nos puntr.
Pero no tabata Antonio tampoco. Nan a sinta
pensa i...”
|
|
| 4 |
 |
“... a salud. '
Tio, que tal ; xoh ta bo> tayi, Balentin ?
Com ta bay ? maan ora asina aqui, ta otro. Bo!
n tin ningun discurso prepar pa bo amigo ?
Pues, deseonan sincero lo mi tin pa bo, aun-j
que mi no por expresa nan na discurso; pero lo
n falta algun di bo amigonan intelectual cu lo
tira un bon speech....”
|
|
| 5 |
 |
“...46
T' m
Bon, qui bo ta dicidi ? Yuda mi cu mi weaonr Jf
nan di flor o yuda papa yena bebida ?.... Bo ntildJ
por responde berde, bam..I T Matilde ta coh nJ
na sa braza pone carga algun wea cu lelie pa pronk
den hukinan di cas riba nan pedestal. Dspues di
un rato un empleado di luz a bin aumenta claridad
cu 1 luz mas pa trece luho na fista. Asina nan
a sigui traha henter dia na drecha cas como su
manece ta fiesta. Ultimo hende cu a yega tabata
un mucha di winkel cu a trece fluz di Antonio i
-Juan. Masha strafio esaqui a queda com Enrique
no a larga cose un fluz nobo i el a risca puntr
si ta hoga e ta.
No, mi n cose ningun nobo, pasobra^mi tin
un fluz bon i nobo dos bez bisti. I como mi n ta
ricu, esayi mes ta bon/ Juan no a haci mas obser-
vacion. Balentin a tende asina, su corazon a dal
te den su boca, como e no por a larga cose un
nobo tampoco. Pero ta obligacion cu e meste ta
nobo? E quier a sa quico Matilde ta pensa di esayi,
e ta bay cu e poco usa mes i...”
|
|
| 6 |
 |
“...47
Capftulo VIII.
Cample-anos di Juan.
SfSfeSi*io ta posible describi e bista festival cu prpm
IMMl bez a alegra e barrio unda Antonio tabata
Tur e' casnan na vecindario tabata mas
o menos di pobres, cu tabatin uno, dos luz elctrico,
otronan lampi di kerosin mas tanto.
Pero awe e gran dia, cu bisianan tabata spera,
algun cu entusiasmo, otro cu envidia, otro cu curi-
osidad pa por agtomera dilanti e tralinan cu ta
aparta nan pco di e porta di gadrey padilanti;
a we cas di Antonio Salazar, doHo di diferente otro
casita ayi banda, tabata destacd den un mar diluz
for di es scuridad apenas sorprendf pa otronan ayi
banda.
Dos poliz na gran tend tabata tene un pasashi,
abri mei-mei di e mironesnan, pa invitadonan por
pasa libremente. Pa sietor ya autonan a cuminza
invadi e poco tereno enfrente e cas pa trece i bolbe
busca otronan.
Tabatin un mezcla di col di tur sorto di yersey,
seda espejo, amor i metalique etc., no tabatin
ningun dams cu bahando for di nan auto a...”
|
|
| 7 |
 |
“...m
co ? No, rios ta mes hende cu nan i nos mest
trata di ta cmpletamente independiente di nan
opinion.
Esayi lo mi percura pa n socede; camina ta
combini mi, ayi tin negociono quere cn mi ta
ningun macaco. Otro cos, ayera nochi mi a sinti
Balentin masM serio, qui falt, bo n sa?
Wel, e dianan aqui e ta poco preocupa cu
un asunto serio. E tin idea di propone boi Luisa
pa sera compromiso pronto ; asina e ta mas sigur di
su amor cu Matilde.
Segun mi, e cos n tin tanto pura, una vez
ma consder cs di mucha te ainda; i Balentin
no por casa ainda, una vez cu e no tin un bon
trabao, pe cria ni su mama na un drecho.
Per e no a deelara boso francamente cu e ta
stima Matilde cu intencion di compromete mas pronto
posible ?
' Si, mi no por nenga, pero e dia tabataotro.
Awor ta Matilde mest sa. Ta diez siete afla s e
tin i mi n sa qui gran felicidad n tin ta sper.
-- Pa mi n tin mehor felicidad cu esun cu Ba-
lentin por dun; i si bo ta aprecia su comporta-
cion i bon...”
|
|
| 8 |
 |
“...67
Bru, bo n papia absurdo. Quencu quipor mir,
mi no por rspond pa nan modo di apreci ; pero no
pone ningun gremiOj.ni raza, ni eol pa ehemplo,
pasobra mi n ta depende di ningun su capricho.
Si e ta condena, esun cu ta apreci n ta haci bon
cu su presentia, pa aristocrat cu e por ta. I mi
no ta quere mi di menos balor o menos criterio cu
ningun otro. Paquico Corsouw rrtest acepta un cqs
pa modelo, nicamente pasobra Paris o Caracas a
haci ? .1 si ta den Moulin Rouge el a balia na Pa-
ris, nos mest baha nos tambe pa acept, pasqbra
el a balia den e Moordenaarstraat" europeano ?
t rTa bon, pastor, bo sa defende moralidad na
su tem. pero corda cu ainda bo n drenta combento,
never maind e cosnan ayi, Iarga nos tira un ,sain-.
buya, i cu hecho na palabra tur a lamta tira un
cabez dn bafio. Despues di a goza un bano na nar>
gusto, nan a drenta i pidi un bon sandwich pa calma
e hamber cu e bafto a provoca.
Nan a sigui despues cu auto, pasa cumpra un
Kwajongen dubbele kroon...”
|
|
| 9 |
 |
“...
cu e ta n fini mucha homber i muy tratable.
Den di hs s, Ti, bo n ta sinti cu e ta
namora bo ? i e ta cohe su manonan tene.
Namora mi ? Mi n ta quere nos ningun di
dos ta pensa esayi.
' Pues, mi sa sigur, cu e qui bo Cu locra,
quizas ta bo por tin algun contratiemp....”
|
|
| 10 |
 |
“... di. matrimonio, pa nan no buta nos na
caya. Pues, contenta bo, ata 85 florin ta loque Dios
mes a conserva pa bo, como nunca e ta bandona
su criaturanan pa nan suerte. Mas acerca desgracia
i mas severo miseria ta, mas cerca consuelo i ale-
gria tambe tayi, i e ta entregu e 35 florin cu el
a haya di chque cu el a larga cambia na banki.
Unico cos cu mi ta pidi bo, paga esun luna i per-
cura bo yiu pe cura pa bo sigui bo trabao i no bisa
ningun hende di mas confla di bo loque a pasa....”
|
|
| 11 |
 |
“...'87
whitenan di Corsouw'. -' Lugo ini a queda contehto,
como tin an palabra de a hierro mata a hierro
muere. .'v;i
Ta quico Riki, conta nos, aqui banda nos, n'
conoce e peste di haci grandi cu otro, aqui n .-fcin
Shon ni catibo. Conta nos.r '
ls ' Semper ma ga ba Arubianonani nos simptijco
i tratabi Bonerianonan. Pero larga mi sigui. Bo mes-
ter sa cu un estrarihero a larga un copa pa clubnan di
Tennis lucha p. Claro cu tur club lo mester tin
drcho di lucha p i hunga. Com cu ta, nan a
tene nos amigonan afor. Tin ta bisa cu ta pa esuri
cu tin e actual copa no perd, pero ami cumilen-
ga n' sa bira den mi boca papia soquetada, mi ta
bini af cu n, manera-su mama a pari At
compai, nan no qui p arisnan second hand subi
nan tereno, nan rio qui ningun contact, si nan
fanna por ta hunto, den nada.
. Nan cu tin e copa no quier mira ni un tiki ca-
chicachi cofi bruha den nan lechi. Alberto bo sa,
nos n por drecha mundo. Tin miles sociedad pa
nos ta unf manera ruman, ma...”
|
|
| 12 |
 |
“...88
ta busca di mescl den aris p tambe por pasa
pa aris i quico ta resultado semper ? Un bochorao
nan ta ricibi ria man di esnan di categoria. Esayi
a socde semper, pero orguilo, e vicio estpido ta
haci hende sin berguenza i masque nan ta mira un
draw-back padilanti caba, nan ta risca acerca esa-
yanan. Envez di busca cultura, den instruccion i
'art, independencia pa nan gremio, nan mes ta haci
nan poco di busca pa otro su compafiia haci nan
grandi. Basta nan haya dos cens, ya nan n ta
bo pare uw mas;
,',Riki, mi ta aprecia bo pa bo franqueza. Ta
duel mi di e sorto di curazolenonan. Gracias a Dios,
ns ta den un tera di menos locura o ningun.
Mucha honra pa boso, pero como mal ehem-
plo sa pega, queda Aruba pa boso no carga e ma-
leza trece- den pueblo. Pasobra na Corsouw tur es-
traflero ta bira despota o nos mes ta haci nan. E
mes cu bo ta topa sea na Venezuela, Colombia, Sto.
Domingo, tan tratable, tan demcrata i sans-gne, ta
cambia asina tan to na mi pober...”
|
|
| 13 |
 |
“...,,Pues ainda mi! ft por dada bo ningun de-
talle di esayi; mi sabi cu Balentin tabata stima
Matilde, pero mi no Sa; seriedad* di e cos, como e
no tabata participd na pblico ainda.
Pto lo mt informa cerca Matilde1'mOS. i $#$i|i
sa dom tur asunto ta para. - : ,
*. Pero ya e mes atardi cu nan a'drenta C^ofixf
su siguiente mainta Gilbert a. forma Matilde n
declaraeion serio i Matilde a priminti di dun on-
testa despus. Pesayi, cu Gilberto a forma su plan
di ataque, informando ceroa su amigo Joan di e
relacion di Balentin i Matilde. ' >
Bueno Juan, larga nos tuma un ponche cre-
ma, mi n ta tufia bitter e dianan aqui!- i el a
pidi dos kelki di e bebida. Despues di un rato nan
a parti fr di otro, como Gilberto tabatin un asrK
to di bay regia i Juan a sigui pa su cas. Gilbert
su oflcio tabata pacotiyero, pero su tata ta pas al-
go pa luna pa su mantenecien. E ta yiu natural
di Don Pascual Damon, di cual e ta usa su ape-
llido ilegalmnte. Su mama ta na Puerto Cabeilo i
su...”
|
|
| 14 |
 |
“...95
go di confianza, pero mi asunto cu Matilde tabata
un asina delicado cu mi n tabata sabi com cuminza
cu n.'*
-~,Pues, mi quid regia tur e asunto awe mes i
mi quid pa bo ta hunto. Mi ta stima bo como mi
yiu i si ta para na mi poder so, Matilde n'por casa
cu dtro hende si n ta cu bo.
Masha tan to mi ta aprecia Wiwi su consider
racion pa mi, pero aunque mi ta stima Matilde como
mi prom amor, mi a bin comprende e dianan aqui,
cu ta bin tin masha obstaculo pa vence prom mi
por casa cu n.
V
traha ?
mest ?
Ta strafo, mi n ta mira ningun. Bo n ta
Bo n* ta comporta bo bon ? Ta quico mas
Wiwi su caracter ta asina sublime, cuWiWi
n ta quere cu tin mest di mas cos den inundo.
Ta pasobra Wiwi no a cambia di humildad na or-
gullo, manera otro sa cambia di pobreza na riqueza,
ta psayi Wiwi ta quere tur hende ta opina mes-
coS. Matilde antes, tern nos tur dos tabata yiu di
artesano, e tem e tabata mi pia pa casa, pero awor
cti tant e i -Juan a drenta den un bida nbo, unda...”
|
|
| 15 |
 |
“...97
por cambia loque ta malo den bon; pero si taba-
ta para na mi mano s, anto ningun di e locura-
nan cu bini cu placa i posicion lo por a drenta mi
:cas ni den cabez di mi yiunan. Mi ta bay Anita;
Balentin, corda semper cu bo ta queda mi yiu cu
oni ta stima, i tur mi esfuerzo lo ta haci pa mi
mira bo unf un dia cu Matilde. Adios, te maHan
i e ta sali pa su cas. Pero Balentin a compan te
|na porta i el a bira atrobe sin nan sa paden cu
lel a yega te ayi. Ora el a bolbe cas su mama a
|bis asina:
Mi yiu, mi ta comprende pa bo i ta duel
pi, pero hopi dia caba como bo mama, mi quier
Ia munstra bo cu lo bo haya bo pura den asunto di
Icasamento cu Matilde, pa via cu tanto , su tata
i ruman a cria polet awor i cu sigur nan n ta
|quere bo nan igual; i si mayan bo casa cu n-
: bashf manera bo ta, semper e ta queda cu un po-
lder riba bo. Sorto di matrimonio asina ta peligroso".
I Si mama, tur razon mama tin, pero lo peor
|ta, cu ma tende sigur, cu G-ilberto, e hobencumi...”
|
|
| 16 |
 |
“...98
Capitulo XV.
huisa ta haya prom mal impresion di Gilberto.
11 manece anochi tabatin un consulta basta
serio na cas di Antonio. Enrique tabata
gftyj presnte, pero na ora di mayor combate
tSs^el a sali, como e tabata consumf masha i
no ta su luga, el a comprende cu e no tabatin
nada di manda den cas di Antonio.
Luisa a yama nan tur na mesa den. sala i aya
el a euminza informa Matilde com su asunto cu Ba- 'l
lentin a queda. Prom el a queda queto, como e
n tabata sabi.quico respond e ora ayi pero des- '
pues el a tuma un brio i a contesta:
Mama, mi ta quere cu Balentin ta haci cos
di mueha; e n ta contento cu ningun hende i cu .
ta p s, mi,por bien drenta derde orde. Mi bisa
mama c\£, mi ta quere cu ya e mes a lubida riba
hos amistad cu otro caba.
Ma mi yiu, bo ta quere ta husto, stima un
bon mucha homber asina, for di tem ba haya tino
di amor, pa bo mest lag solamente pasobra e ii
ta gusta e iocuranan Cu tin na modaawor?; Quico
ta di tur e tempo cu bo a stima...”
|
|
| 17 |
 |
“...99
Anto segun bo idea, si esun cu el a stima
prom, n qui adelanta su mes, e mest priv di
sociabilidad pe queda atras hunto cu n ? No,
esayi rrii xi ta hay husto tampoco! Antonio ta
contesta, - , : ........
I Balen tin por yuda cu e no tin mas gana
men to ? Te mes qui queda atras ? San Francisco
a bisa un palabra masha prudente : Senoritas, warda
boso prom amor pa boso prom man.
Larga mi splica loque Luisa ta bisa na otro
manera: aunque_ mi n tin nada di papia.. No
frei un hende nuna, promer bo ta sigur cu bo ta
berdadera namora di dj, i ora bo ta completarnent
sigur di bo amor, bo casa cu n. Enrique ta cay aden.
Pero mi no a frei Balentin, pues mi np
tin ningun comprmiso cu n, sino mi palabra. E
tem, mi n tabatin sinti, ma awor ma mira cu
quizas 'tih un mehor felicidad ta warda m.
E ora Enrique a corda riba Gilberto i cu escusa
di bay be be poc awa el a larga nan s cu nan
asunto.
' Si mi yiu, quizas cualquier di bo amigonan
nobo tin, un dj gran tiponan, ta...”
|
|
| 18 |
 |
“...*
101
cerca Alicia eu conoc mashd bon, i el a duna mi
tur bon recomendacion di dj, Matilda ta bisa.
I mi yiu a informa tambe di Alicia cerca
'otro? Pasobra si e ta bon, G-ilbertO por ta bon;
pero si su comportacion ta larga algo di desea, bo
ta haya su aliado mucho mas peor. Mi no conoc
drechi i awor a bira cu bo amiganan ta drenta i
ta cu bo sol nan sa conbersa i semper ma hala
bo atencion ariba. Tene cuidao, mi yiu, warda bo
amor pa bo felicidad i no malgasta e tesoro den
aventura vana. Corda cu bida di matrimonio n ta
wega di popchi; ta un camina largo cu nos mest
camna, i esayi ta depende di e amor cu a principi :
si bo n ta sigur den bo camina, bolbe atras, pa bo
n queda na mitar.
E palabranan di Luisa a forma un silencio strano,
ta manera e otronan tabata na duda di nan idea.
E mama no por a papia mucho, como e n tabatin
ningun na su fabor i Matilde a haya un forza caba
den Juan i nan tata. El a dicidi di bebe te ultimo
gota for di e caliz di amargura.
E...”
|
|
| 19 |
 |
“...< ...............1
I
IO161
SU boz si-te mes di dj. Ta com mi ta haci mira )
su cara, tia ?
>*Para un poco, pa bo n tin di bay padilanti
ainda. Mi ta cohe su retrato i bo ta conta mi algo
dj cu bo sa, i el a coh riba mesa.
Mes pra cu Luisita a mir, el a hiza su wowo
ningun hoben mas.
yiu, conta mi libremente i Dios lo pordona
bo si bo a peca i si bo quier trata esayi na...”
|
|
| 20 |
 |
“...112
Capitulo XVI.
Gilbento ta cumiDza hay den pana.
atilde n' ta gusta e labadera cu nan tinr
pasobra e ta quibra su pafianan. E mes a
sali pa busca un otro. El a tira un bista
den e casitanan di su tata i un di nan a
munstr cas di un labadera. El a drenta i a haya
un pober muher ta duna yiu lechi.
Bon dia, ta labadera bo ta ?
Si mosa, ta un hende mosa mest ?"
Si, mi mest di un hende pa laba na cas i ma-
nera mi ta mira, bo tin dos yiu chiquito; pero
esayi lo stroba bo?
Ta duel mi, mi n por hiba nan na cas di
ningun hende, pa nan no molestia i fada cu nan)
i mi n por laga nan s pa un desgracia n pasa
nan.
.,Bueno, lo mi manda pana pa bo. Pro-
m di papia riba prijs Matilde quier a informa ta.
quen e muher ta.
Bo ta casd ?
** Si mosa, mi ta casa i awe cu mi ta pasa
trabao cu mi dos yiunan, mi tin di gradici mi mes
estupidez cu a hinca mi den e malora aqui. Paso-
bra mi tabata un mucha cu bon principio, cu pla-f
ca, cu cria, for di chiquito den cas, bon...”
|
|