| 1 |
 |
“...7
pa hiba nos den camina di felicidad berdadera o ta
conduci nos den e arena movediza di perdicion.
Cuanto tin cu ta emboracha tanto bao di aroma
di e nectar metdlica i ta perde e ultimo razgo di
sintiminto humano, e consideracion pa cu su pro-
ximo, poniendo nan mes den un condicion ridiculo
cu nan orgullo insensato.
Capitulo II.
flpmacion pa billete.
BBjh lilia momento di e suceso nos ta contra Enrique
JBSnJI ta bini di Otrabanda. Poco fastidioso i
desapunta el a queda, ora cu un crid di
AM cas di Sr. Pimenta a bis na porta, cu e
Sr. a sali un dia prom pa Coro i cu te aqui un luna
e ta bolbe. Esaqui si ta un cataclisma, e dici: Toni
ta sara sigur, si e tende cu e meneer aqui a bay.
E homber aqui ta tranca pa paga, i si sigui asina
e ta demand sigur dia e bini. Enfin pensando
unda otro e por bay cobra, como e tambe mester
di placa, el a tende brug pita, cu ta. e serial cu
esun cu tin por bien bay complace poco cu nan stoma.
Asina el a dicidi di sigui pa Punda...”
|
|
| 2 |
 |
“...9
. Alafm el a contesta Antonio di es manera:
i Antonio, mi ruman, mi ta felicita bo pa bo-
srlerte i mi ta contento cu Dios a corda di bo por-
ifi in. Pero mi no por larga di hala bo atencion riba
e fin absurdo, pa cual bo tabata desea e suma.
Prom bo corda riba sociedad, categoria i e res-
I peto flngi i tur e castillonan di aire, cu sa disparce
como huma, recorda bo situacion di un ora pasa
| i studia e modo cu bo por queda conserva e regalo-
cu suerte a toca bo, ,
Claro, Antonio ta contesta ta pesayi mes
f1 mi ta pensa com mi por hiba un mehor bida cu
I e placa i naturalmente den un mehor circulo di
j socidSid. ^
Ta bon cu cada un por subi, pero segun bo-
ll ta subi corda duna un mano na esun cu ta pasa trabao
pa subi bo tras 1
Bueno, Riki, never mind sobrd cos, ta ora di
j come, larga nos drenta cas pa mi por participa
I Luisa i su yiunan e bon noticia.
Nan dos a sali for di winkel i drenta cas pa ocu-
f pa nan puesto na mesa cu tabata buta caba. No...”
|
|
| 3 |
 |
“...23
Tur ta queda queto sin sa cual ta mehor.
Alafin Matilde a propone asina:
Papa, mi ta quere cu un baile ta mehor. Nunca
nos n balia i aw cu papa por, quico ta stroba?
Sala ta grandi, papa su prom yiu ta cumpli su 25
aha; ta muy natural si. papa por complace cu nos,
na invita nos amigonan yuda celebra e gran dia,
n ta sina Juan ?
. __ nTa claro, Ti, mi n ta haya mehor cos cu un
baile i mi quier mira bo balia un dia; Esun cu nos
debe gratitud, nos por complace cu otro, na in-
vita nan yuda celebra nos fiesta, despues di a
regala un suma na e pobrecitonan, cu ora nos ta
goza, quizas nan ta drumi sin...”
|
|
| 4 |
 |
“... corda cu ta den un
otro poca nos ta awor. Mama n po ninga cu
modanan di awor ta mucho mas sport. Mira mi
fluz por ehemplo; mama n ta haya cu e moda
americano di ballondjip i solapa largo aqui ta mu-
cho mas nechi, mas stail, mas chic cu esun di pa-
pa, sin splis patras ? i Juan ta drei mei su tata
i ta bisa: Corda qu tende mi....”
|
|
| 5 |
 |
“... quid haci malo ni causa
| disgusto na otro. Den esun cu mi ta den, mi ta
: masha bon; gracias pa Toni sii oferta.
Den esayi nuebor a bati i Balentin a yama
bonochi i a bay despedi di Luisa den su cuarto,
como e tabatin" dolor di cabez. Cada un tabatin su
; pensamento distinto. Antonio cu su propiedad siempre...”
|
|
| 6 |
 |
“...pinion. Pa mi no ta basta cu aristocracfa o noble-
za a gab. Alcontrario mi tin basta criterio pa mi
larga otro huzga mi. Loque nan ta gusta no mes-
t bira un modelo pa nos. Pasobra si bo larga otro
su capricho goberna bo, bo ta haci bo mes poco, bao
di nan bista. Loque ta ridfculo i malo, no ta cam-
bia di aspecto, si b'o mir cu wowo di nobleza o di
campesino. Esun cu ta gusta ta su cuenta, ami no
ta mira nada di aprecio den un cos asina.
Antonio n gusta e giro di combersacion, como
e conoce caracter franco di Em ique, El a cambia
e cos bruscamente ofreciendo don Vicente un salud
di Juan su ana.
Dispensa mi, cu mi a lubida di participa don Vi-
cente aniversario di mi Juan; ayera el a cumpli 25
ana i don Vicente lo compaHa nos cu un salud, si
mi tin e honor.'*
Muehas gracias, Antonio, como mi n sa gasta
nada di licor. Pero mi ta felicita bo di tin un yiu
manera Juan, cu sigur lo comport digno di suta-
ta i mama. Dios conserv hopi ana na boso com
pania. Como...”
|
|
| 7 |
 |
“...m
co ? No, rios ta mes hende cu nan i nos mest
trata di ta cmpletamente independiente di nan
opinion.
Esayi lo mi percura pa n socede; camina ta
combini mi, ayi tin negociono quere cn mi ta
ningun macaco. Otro cos, ayera nochi mi a sinti
Balentin masM serio, qui falt, bo n sa?
Wel, e dianan aqui e ta poco preocupa cu
un asunto serio. E tin idea di propone boi Luisa
pa sera compromiso pronto ; asina e ta mas sigur di
su amor cu Matilde.
Segun mi, e cos n tin tanto pura, una vez
ma consder cs di mucha te ainda; i Balentin
no por casa ainda, una vez cu e no tin un bon
trabao, pe cria ni su mama na un drecho.
Per e no a deelara boso francamente cu e ta
stima Matilde cu intencion di compromete mas pronto
posible ?
' Si, mi no por nenga, pero e dia tabataotro.
Awor ta Matilde mest sa. Ta diez siete afla s e
tin i mi n sa qui gran felicidad n tin ta sper.
-- Pa mi n tin mehor felicidad cu esun cu Ba-
lentin por dun; i si bo ta aprecia su comporta-
cion i bon...”
|
|
| 8 |
 |
“...67
Bru, bo n papia absurdo. Quencu quipor mir,
mi no por rspond pa nan modo di apreci ; pero no
pone ningun gremiOj.ni raza, ni eol pa ehemplo,
pasobra mi n ta depende di ningun su capricho.
Si e ta condena, esun cu ta apreci n ta haci bon
cu su presentia, pa aristocrat cu e por ta. I mi
no ta quere mi di menos balor o menos criterio cu
ningun otro. Paquico Corsouw rrtest acepta un cqs
pa modelo, nicamente pasobra Paris o Caracas a
haci ? .1 si ta den Moulin Rouge el a balia na Pa-
ris, nos mest baha nos tambe pa acept, pasqbra
el a balia den e Moordenaarstraat" europeano ?
t rTa bon, pastor, bo sa defende moralidad na
su tem. pero corda cu ainda bo n drenta combento,
never maind e cosnan ayi, Iarga nos tira un ,sain-.
buya, i cu hecho na palabra tur a lamta tira un
cabez dn bafio. Despues di a goza un bano na nar>
gusto, nan a drenta i pidi un bon sandwich pa calma
e hamber cu e bafto a provoca.
Nan a sigui despues cu auto, pasa cumpra un
Kwajongen dubbele kroon...”
|
|
| 9 |
 |
“...09
Quizas e ta sinti algo; ora mi sali pacus mi ta
pasa mir.
Capitulo XI.
Hmlstad pellgposa.
P>a e momento ta jega un bishita padilanti
i Matilde ta contr cu un braza, Ta un
amiga nobo di dj i ora cu el a drenta
saluda otro hendenan di cas el aholheden
antesala cerca Matilde.
Com ta, sport? ta dos dia mi n por a sali;
bo n mira e persona e dianan aqui?
. Quen aw, Alicia ?
Felipe no, quen mas anto ? Bo n mira e pasa
aqui banda ? Homber, Cos ta sigui forza aw; e
hende aya ta loco p.
Ahan, esun cu tin idea riba Elenita ?
Ma mir pasa aqui banda antayera.
E ta un flni hoben, bo sa, i bo ta quere cu e
cos ayi ta serio ?
Wel, pa mi idea, Elenita n ta pas pa frei
Felipe. No cu e ta mal mucha muher, pero bo-
sa, cu e pober n sa combersa aunque sea, i pa
bon cas cu Felipe sa bishita, mi n sa com e por
bay hinca su curpa den un afdak asina. Ta sfgur
cu tin un mehor pia ta sper i Dios sa qui bon
suerte, bo n ta haya ?...”
|
|
| 10 |
 |
“... falta di menos cantidad lo ta buth
afor den serena i frio di anochi, expuesto na di mas
grandi sufrimento di un pober. Oh, cu qui poco
cos un hende por enoblece su alma i cu qui grandi
satisfaccion Dios lo retribui es obra na esun cu ta
hacid I cu esperanza di agrada Dios bao di e for-
ma, e muher santa a prepara su obra. Su manece
tempran ya Juan a bay haci diligencia di cumpra...”
|
|
| 11 |
 |
“...84
cu nos ta goza cun awor, cuanto desgraciado ma-
nera e muher aqui a quita pida pam foi nan boca
i nan yiunan pa acumula e cantidad cu a bini den
nos manor Ta un parti di nan sanger nos ta chupa
i nos no por tene compasion cu masque ta esun di
mas den* miseria cu a hinca nos den abundancia ?
No, un placa asina no por probecha nos, si nos trata
nos prohimo den miseria cu indiferencia.
El a yega cerca e yiu i a fula su pulso i cabez;
e pobercito su cayentura no a qufca ainda, pero e
ta menos, segun e mama. Virginiaja hiza su wowo
bana di l&grima i a weita Luisa, *como si fuera e
quid saca un secreto scondf den su corazon. Luisa
cu quier a consola i alegrd e pober a braz i a bis :
Virginia, mi ta sinti pa bo, como den bo
caso mi ta recorda uno cu a pasa cu mi mama,
tem mi tabata hobencito di 9 ana i mi otro ru-
man cinco. Te ainda mi tin e escena den mi bista
com mi mama sin amparo, viuda manera bo, mes-
ter a bende e ultimo i di mas apreciada prenda, cu
ta renchi...”
|
|
| 12 |
 |
“... un desapunte, di ta me-
nos den trato. Ta sinti mi pa Wiwi, pero mi ta-
bata sabi cu e cambio den bida a bini pa trastor-
na e amor sencillo i puro cu Matilde tabata profe-
sa mi yiu.
Enfin, mi sabi di antemano, cu esun cu mas
tin di sufri den e asunto lo ta mi, como mi no...”
|
|
| 13 |
 |
“... ? Bo n sa cp e
amor ta esun mas sincero? No confundf amor cu
freimento; e ta mas, pasobra freimento ta enemigo
di amor, como e ta haci imposible, pa berdadero
bendicion di suerte. Pareuw bo stima mas cu uno,
ya no ta amor mas....”
|
|
| 14 |
 |
“...99
Anto segun bo idea, si esun cu el a stima
prom, n qui adelanta su mes, e mest priv di
sociabilidad pe queda atras hunto cu n ? No,
esayi rrii xi ta hay husto tampoco! Antonio ta
contesta, - , : ........
I Balen tin por yuda cu e no tin mas gana
men to ? Te mes qui queda atras ? San Francisco
a bisa un palabra masha prudente : Senoritas, warda
boso prom amor pa boso prom man.
Larga mi splica loque Luisa ta bisa na otro
manera: aunque_ mi n tin nada di papia.. No
frei un hende nuna, promer bo ta sigur cu bo ta
berdadera namora di dj, i ora bo ta completarnent
sigur di bo amor, bo casa cu n. Enrique ta cay aden.
Pero mi no a frei Balentin, pues mi np
tin ningun comprmiso cu n, sino mi palabra. E
tem, mi n tabatin sinti, ma awor ma mira cu
quizas 'tih un mehor felicidad ta warda m.
E ora Enrique a corda riba Gilberto i cu escusa
di bay be be poc awa el a larga nan s cu nan
asunto.
' Si mi yiu, quizas cualquier di bo amigonan
nobo tin, un dj gran tiponan, ta...”
|
|
| 15 |
 |
“...107
trato ta mustra, pero podiser ta su bist! di ciinuco
esun que sa bini ayd. Mes ora cu su wowonan a
mira mi cara el a fiha nan un rato i ta manera el
a pronuncia un sentencia riba mi di mi desgracia.
El a puntra mama, si ta su yiu mi ta i luego el
a sigui cu papa riba asunto di bestia pa cum-
pra.
Pero su wowonari n tabata quita di mi cara ie
por a haci esayi como e tabata enfrente mi sintd.
Papa a puntr su nomber i el a duna Gilberto
Damon, hurfano di mama i tata. E homber tabata
entreten papa astutamente i su modo familiar i
chistoso a pone nos haya bon sanger p'e. El a
yama ay, dunando nos tur mano, pero ma sinti cu
el a primi di mi xpresamente. Mi a hala mi mano,
aunque cu papanan no a ripara. Mi tabata bobo i
mi n por a flgura mi su idea bon.
Pro ta manera mi tabata birando curioso pa sa
ta qieo e quid meen. El a sigui bini, prom tur
seman, luego tres bez pa seman, te alafin nos a bira.
familiar cu ne i mama tabatin duele di dj, paso-
bra e tabata hurfano...”
|
|
| 16 |
 |
“...121
casa cu bo. Mi ta spierta bo, pa bo evita bo di
dj cu tempo, pa bo n bira manera mi. Adios:
Ta quico esaqui awQr ? Leza aqui, Alicia!
Alicia a les i el a cuminza hari.
Ay mi ruman, ta pualquierinuher loco 4uier
haci yalurs.i
Qui mishi e haciyalurscu mi, ta loco eta?
Ah no, si e tin querida, mi n ta casa cu ne.
Para un poco Tidaehi, corda cu ta hoben
Gilberto ta; claro cu nan mest sa cay den nan
hubentud cu un of otro hende; pero esayi ta pa-
sahera, ta pesayi nan ta bandona e locuranan i
drenta un bida serio. Qui interes e muher ayi tin
na spierta bo ? Bo n ta sinti cu e ta invidia bo ??
' Bon, i esun cu Gilberto a gana, ta husto pa
loque e ta haci cu ne?
Ta claro cu no; pero pa bo, ta mehor si Glii-
berto conoce mndo prom, ya ora e casa ya l a
fada den tur locura di mundo. Un hoben mest
conoce malo i bon prom e casa!
Matilde a queda un poco tranquilo pa es pala-
branan di Alicia cu tabatin interes di defende Gil-
bert. Pasobra ta Gilberto tesun cu tin...”
|
|
| 17 |
 |
“...132
Te homber aqi, e ta pensa, te mi tin di
gradici, cu a euminza bruha cabez di mi yiunan; i
awor el a busca un dote pa suamiga Alicia tambe,
despues di a sigura esun di dj. Dos bonita suegro
lo rni tin, un petirntre cabez bashi, orgulloso, i e
otro, coqueta cu lo caba Cu e dos cens cu Juan lo
haya, den un fregd di wowo. Esta mal cabez mi
tin, mi Dios! Mi qui troca nos posicion, cu es
bida di antes, pa mi no mira mi yiunan den boca
di e lobonan humano ayi. Como e no quier a
papia nada dilanti Gilberto, el a lamta bay patras.
Gilberto ya a custumbra cu su moda i el a guli tur
cos basta e casa.
Mi n bisa bo, Gilberto, pobrecita mama tin
duele pa nos bay lage! Juan dl.
Ta claro, Juan, ta mescos ta pasa cu etiadi
mi i aunque ta contentfsima cu Matilde.
Juan, larga tur cos na mi cuenta i lo mi papia
cu mama*. Matilde a agrega acerca. Como ta te
otro scman Juan ta pensa di hiba su hendenan ria
cas di Alicia, nan a larga e cos para, pa sigui su
manece cu mas calmo....”
|
|
| 18 |
 |
“...134
dos, te ora Bios mes salh^?^ P ueg0 a bira
el a eumia^#*, ft-*
m,- esun cu a hura na Alberto dj pro-
n; alcontrario awor e Pta harige U l 6 <^Sa cu
bez. hasta fuma e ta hini SU promesa 1 fc
tres dia sin bini i sin iarJ?3desPues di a queda
su yiunan. Pero sin pensa^mfsT P& aliment di
Pasa el a drenta cas ?TJZ SS menos un luna
.. T- Hendrbaa ZuetlZ^ ^ lo si^te:
uu ta manda un truck bin corotoilan 1 aqui rato
troca cas?' b,n car^a **n. Nos ta bay
mes?TrCa ^Wiev nos nte bon aqui
^ un ^as"Zr'JT fbi 1 ta malo,
ns ta mehor. den Jua-domingoayd
su, mam^p^ro^r v^dfaif ^ ^ maS leUW di
unda 'Grilberto qui Sin D?nif nf mest bay>
queta su cosnan i a+o ,.papia nada e pober a pa-
drumi den cas nnhn a r 1 ^a nan tabata cla pa
TsT^t W/t 1
^Tars:rjs: * SA .s
mama a bay te ava na i? SU ?iunan' n di...”
|
|
| 19 |
 |
“...139
ta aai yiu i eii m!a tende e ta bay! casa c bo yim
Ta duel mi pa mi bisa bo, cu bo yiu lo no tin un
feliz matrimonio cu un yiu cu ta nenga su mama,
desconoce su existencia, pa nico motibo di orgullo.
Su tata i tia a trata di haci lubida mi i qulzas
nan a calmnia mi cu n. Asina cu Gilberto ta
menosprecia mi, pasobra mi ta un pober labadera,
i mi ta mara cabez. Awor cu mi ta malo, ma
scirbi pidi un yudanza di yiu pa su mama, i el
a cntesta mi cu e no tin mama. Ma bira un ame-
naza pa su porvenir, como su futura esposa ta di
posicion i categoria. E n ta manda nada i e ta
pidi mi lubida cu ma pon riba mundo. Pues pa
bien *di bo yiu, mi qui sia bo conoce caracter di
esun cu quier haci bo yiu feliz; huzga bo mes i
ser alerta.
Bo S. Servidora
Petra Alvares
E carta a sali cay foi mano di Matilde i el a
cuminza yora. El a reconoce dilanti su mama, cu
mhor el a sigui cu Balentin, cu aunque pobre i
simple, tabata decente i di bon caracter.
No duda, mama, si Gilberto ta...”
|
|