| 1 |
 |
“...6
di Sto. Domingo, cu a hunga e mes dia. Pacuantos
cumprad que ta, e quier a bula p, pero cordando
s cu por ta su suerte, el a dicidi di cay cune
henter. Ora e pober homber a haya lista el a ranca
un careda, bolte den pia di un cach den porta di
winkel, pa duna Antonio e nobo grandi, e nobo
anhelado
Pober Antonio no por a quere- su bista; el a
dese, el a cumpra sigur cu un fe inquebrantable,.
pero p mir den su bista, e bendito nmero igual
c e otro cu ta premia cu 20 mil dollar riba lista,
esayi ta un suceso mucho importante; pasobra su
bida ta sigurh i awor ta sigur cu su goal ta alcansa.
E no a perde pa gana, ultimo placanan cu e
tabatin el a cohe den su baul i pensando quico el
por duna e homber, el a topa cu un placa di papel.
El a sali cu cara hubilante i a gratified e pober
bended cu 10 florin di regalo.
E pober cu tabatin su mest, no a busca mas i :
no a corda di ofrece pa bay troqu pa Antonio.
Esaqui a cay sinta den su stul di sosiego i cu e
billete den su...”
|
|
| 2 |
 |
“...9
. Alafm el a contesta Antonio di es manera:
i Antonio, mi ruman, mi ta felicita bo pa bo-
srlerte i mi ta contento cu Dios a corda di bo por-
ifi in. Pero mi no por larga di hala bo atencion riba
e fin absurdo, pa cual bo tabata desea e suma.
Prom bo corda riba sociedad, categoria i e res-
I peto flngi i tur e castillonan di aire, cu sa disparce
como huma, recorda bo situacion di un ora pasa
| i studia e modo cu bo por queda conserva e regalo-
cu suerte a toca bo, ,
Claro, Antonio ta contesta ta pesayi mes
f1 mi ta pensa com mi por hiba un mehor bida cu
I e placa i naturalmente den un mehor circulo di
j socidSid. ^
Ta bon cu cada un por subi, pero segun bo-
ll ta subi corda duna un mano na esun cu ta pasa trabao
pa subi bo tras 1
Bueno, Riki, never mind sobrd cos, ta ora di
j come, larga nos drenta cas pa mi por participa
I Luisa i su yiunan e bon noticia.
Nan dos a sali for di winkel i drenta cas pa ocu-
f pa nan puesto na mesa cu tabata buta caba. No...”
|
|
| 3 |
 |
“...16
nos lo no probecha di e placa; despues cu Dios a
saca nos foi nan condicion di bida, nos no mester
primi nan. Recorda semper, cu nos tabata pober
i cu%nto bez bo mes no a yama mi atencion ora
nan tabata subi precio di awa den secura.
Nos mester por bende pa yuda nan i no pa pro-
voca mas sudor foi nan frenta.
Basta Luisa, basta predicashi. Mi nbisa cu
pobernan semper ta stroba negocio? Bueno, larga
esayi para; despues cu reenbak tacld cu awa aden
i si tin mest, nos lo bende na conciencia.
Dios n permiti mas secura na Corsouw, pa-
sobra den e casonan di miseria, hende bon ta bira
berdadero sanguiwela. Enrique dici.
Bueno Riki, never mind tur e cosnan ayi;
loque ta bo ta queda encarga cu winkel, pasobra
mi ta bay haya mi asina tanto meti den e asunto-
nan cu lo mi n tin tem ni pa drenta mi winkel.
Mi ta bay duna bo s/4 di ganashi i lj4 ta queda pa
gasto. Bo n ta contento ?
Gracias Antonio, semper mi a spera cu lo bo
protega mi. Pero den qui riqueza cu bo...”
|
|
| 4 |
 |
“...22
Awor si mi ta perdi; mi ta haya mi meii
mei di dos fortaleza i si mi yiunan no yega na o-j
ra, mi mest entrega mi spada. Luisa, cordacudia ;
mars awor na dos seman Juan ta cumpii su 25 a-|
na. Despues di a pasa tanto tem asina queto, ta'
husto di celebra esaqui cu ta un fecha cu ta yena
nos corazon cu hbilo. I quico tur hende lo bisaj
si mi haci nada ? Nan lo yama mi tranca i papia
riba nos.
Permiti mi, Antonio; ta natural;*i muyi
husto cu boso celebra Juan su cumpleafios i cu
boso derecho; pero no ocupa bo nunca cu lo-f
que' nan quier bisa i papia riba bo. Bo ta;
dono di bo mes i di bo placa. Bo ta gast ora ta.
necesario i bo n tin di complace cu ningun. Seal
homber, i no larga otro manda riba bo cu nan di- ;
ceres.
Acord, lo mi haci asina, conseheronan prm|
dente Bam mira awor, yuda mi organizae fiesta. |
luna aqui Juan ta quita foi pacus i mi ta bay
pone un negoshi p. Pues larga nos duna ocasion
di ofrece su amigonan un fiestari oia tur cos caba
l...”
|
|
| 5 |
 |
“... purba nada henter
dia! .
-i. Enberdad papa, nos a lubida riba un misa
di salud, pero ta pesayi nos tin un bon mama pa
recorda nos arriba. Awor ta tio Enrique sol ta falta
pa duna su opinion!
Pues ya ta, boso mes quier tende mi opi-
nion, at anto :
Envez di un baile, caramba, un bon mesa di...”
|
|
| 6 |
 |
“..., semper a contesta
su saludo i nan dos tabata namora otro. Alafin ora
nan a quita scool, Balentin como amigo di Juan, por
a bishita cas di Matilde, cu tabata e moza cu el a
desea di casa cun un dia.
A duna oportunidad, un ocasion cu nan tabata
, 3...”
|
|
| 7 |
 |
“...44
Pa mi bisa bo cla, Riki, mi qui cu T\oni i
ta contento cu mi mas siendo blequero. Matilda
tambe a duna mi di comprende esayi. Pero mi ni
da bandona mi oflcio pa nada ,
Mi ta di acuerdo cu bo, Balentin -r nunca lo
mi bandona un oftcio pa simple cu e por ta!
I Ta qui nan qui bo bira awor ? Klerk di pacu
0 maestro di scool ? Mehor nan larga locura parai
un banda. Awe mes mi ta papia cu Antonio, bo
n duda! I sobre esayi mi ta bay mira te na unda
Matilde su caracter por a cambia. Claro, cu hopi
-dia caba, mi ta sinti cu Juan n ta manera antes1;:
awor ta cada bez nan ta invit na kloppartij, na
balia di esaqui, na picnic djesaya, efftin hopi dj
cosnan ayi mas. Maan anochi lo bo mira poco
cara straHo na fiesta. Percura pa bo t'ayi tempran,;
ya bo sd.
Pa no queda mucho reparable lo mi bini;
pero lo mi n sinti mi na cas. Sst, mi ta tende un
pia, sigur ta Juan ta bini!
Juan a yega di afor i a pasa dilanti cuarto di En-j
rique i a puntra na porta p. Enrique a abri
1...”
|
|
| 8 |
 |
“...48
Juan mes tabata para na entrada pa ricibi i/n-
vitadonan i mas cu un wowo amoroso a trata di
flecha su corazon na entrada caba. Apenas ultimo
parehanan a caba di yena sala, cu msico militar
a duna su anuncio cu fiesta a cuminza, Cada heer
a lamta nan dams marchando na forma di Virginia
Riel. Alafin esnan di padil.mti a yega na completa
e circulo, despues di pasa bao di un arco humano.
Ora tur tabata na lugfi, un senor cu nos a mi ra.
caba na cas di Antonio a tuma palabra. Tabata e
galante G-ilberto Damn. E tabata para enfrente
Juan de brazo cu Matilde; na un banda Antonio
i Luisa. Despues di a saca su lenso di seda cu un
gracia inimitable, el a dobl na. cuater i a primi
na su banda di cara i frenta cu cuidao, pe no
quita un tiqui di e poeier cu el a buta. Luego el
a cuminza un discurso di fiesta. Cu ademanes di
un orador notable el a duna rienda suelto na algun
frases na tempo i su deseonan pa felicidad diJuan
tabata aplaudl frenticamente. Prom cu Antonio
quier...”
|
|
| 9 |
 |
“...58
retrato cu ta duna honor na su nomber. Mas abao,
cu el a balia i a gana laurel na Paris, Caracas, en-
fin lugfinan di mas aristocrat. Sociedad CurazoleSa
mest bin goz i nan ta confia riba sintimento ar-
tistico, cu tur lo bini sin excepcion di religion, col,
raza o categoria.
Mi n ta quere cu ta gran cos pa gaha
laurel, si un bailarina por gan. Qui bo di, Juan ?
Pa mi bisa Tio cla, nunca mi n mira un
di nan baile na Teatro.
Ai, homber, aqui riba mes bo ta haya un
idea di su balia; unico cos, cu su bisti ta mas
tant un traje pa bao sea na Vista alegro o na
Barges Bad. N bal la pena mira un cos asina.
Ami ta gusta mira un pelicula tragica, cu
ta. haci impresion riba hende, masque e anochi ayi e
stroba mi di drumi! Matilde ta bisa.
Den esayi Antonio i Don Vicente a bolbe trpbe.
Ta quico bo tin ayi? Antonio ta puntra
Enrique.
Ta un programa di teatro ; paree ta un muher
ta ofrec pa duna les den landarfa. Mira su bisti aqui.!
Su oficio ta mes extravagante cu...”
|
|
| 10 |
 |
“...59
i su danzanan ta aplaudi frenticamente. No larga
di goza e biahe aqui, di arte den su perfeecion
Enrique no a responde nada, pero e ta profun-
disa e cara astuto di e gran seflor.
Don Vicente ta un autoridad pa papia riba
e terreno; el a mira hopi di es espectaculos i e
por duna un bon opinion di nan, Antonio ta ob-
serva.
Pues, bo tin razon, ma mira basta funcion
di arte den mi bida, como ta loque ta ilustra hen-
de mas tanto; aqui na Corsouw nos ta tras di muil-.
do. Nos falta hopi cos ainda pa cpnoce loque ta
civilizacion.
Don Vicente lo no tuma mi na malo, si mi
bisa bo cu tal cosnan no ta ilustra hende; n tin
nada di civilizacion tampoco, mas bien un recuer-
do di paganismo greco-romano, si nos mira un
bailarina balia na un bisti di bano.
1 Pordon Enrique, no 'ta e bisti di bafio riba
e mes ta bunita i arte, sino e gracia di e msico
cu ta compafid e compas di su danza cu ta duna
realce na su obra. El a balia dilanti aristocracfa i
nobleza di Europa...”
|
|
| 11 |
 |
“... asina, pa duna e baila-
rina placa pa come i bisti na su capricho?
Bonita sacrificio na arte, pa perhudica pdor i
quita berguenza di un seHorita cu e tin di mes pa
cu un homber, si e ta drechi.
Tur a queda queto un rato i nan no por a con-
tradici Sebastian. Alafln Felix a bisa:
Pro hbpi hende di categoria a bay mir balia,
tapto na Corsouw, na Caracas i sin conta Paris cu ta
cuna di aristocracia....”
|
|
| 12 |
 |
“...68
bebe mas eu ne asma. W ta su* costumber. Juan
a drenta paden sin abri su boca.
Ay no, nos tampoco n' sa haci e cos ayi,
tur ora, pero ta muy poco nos a tuma. Memoria
paden, seflora, nos no quier stroba senora di bay
drumi. Buenas noches.
Luisa a sera porta i nan a bay.
Esaqui si ta un compromiso; mi n quid pe
muh ayi haya mal sanger pa mi. Pa mas mehor
ma trece Juan cas pa mustra cu mi ta cuid i
awor ta pasa cu ta mi ta sin bebe. Enfln ta
Juan mes lo drecha tur cos pa mi.
Mainta Luisa a duna Juan un scual i ni un pa-
labra e n responde contra.
Mi yiu, libra bo foi mal amigo ; corda bon cu
bo tin cu abri pacus tempran i si bo corre paran-
da, bo tin cu perde sono i bo ta hala un bicio riba
bo curpa. Tem bo tabatin Balentin s pa amigo,
bo tabata otro, pero awor bo n' ta tal Juan mas.
Te ainda mi ta amigo di Balentin, mama n
p papia asina; pero nos n p queda atras sin tin
amistad cu otro amigonan social tambe.
Si ta pa Balentin s ni mundo hende n ta conoce.
E...”
|
|
| 13 |
 |
“...72
No rabia, pero mi n ta quere cu bo suegra lo
haci mucho papel anochi di casamento den sala. N
ta fastioso pa un seftorita elegante manera bo, tin
un suegra preto, anto cabez marl Matilde a haci
manera e n tende, como e tabatin berguenza di re-
conoce e locura di mundo i un poco duele pa sigui
riba e asunto. *
Per ta imposible pa G-iiberto por a mira mi
un dos trez bez, sin combersa drechi cu mi, cu ya
e por ta stima mi. Ta un simpatia e por tin pa mi,
como amigo di Juan, nada mas.
Alicia a queda mira Matilda cu un wowo facina-
dora pa trata e golpe decisivo pe logra su inten-
ts. E tin un arma invencible, pa triunfa i como e
tin sumo interes na yuda su aliado, G-ilberto, el a
halza e trampa pa cohe Matilde aden i a bis.
Pa mi bisa bo cla, Gilberto a scirbi bo i co-
mo e tin mi mescos cu ruman el a pidi mi duna
bo e carta aqui p. At. i e ta saca un envelop
for di su bus i e ta entrega Matilde. Matilde no a
tum i a contesta:
Bo sa cu mi no por tum, prom como...”
|
|
| 14 |
 |
“...T9
h mas alto consideration. Bay sosega i quico cu do
tin mest cu mi por yuda bo, ocupa mi libremen
te. I e yiu maid, ba yama docter pe ? Com dop-
ter a, hay ? .. , . y
-r- Ai 'Shorn Luisa, ... pordon, Wiuriipi quid
bisa,, ma yama dieter an biahe, pero mi n' por a
sigui yam mas, comp mi n tabatin sufleiente pla-
ca pa bishita. I e pobercito ta yora.
Pues, ata 5 florin i e ta saca un papel di
placa for di un cashi den cushina i ta duna Vir-
ginia, b'olbe yama docter i larga mi sa com tacu
n. 'Pa qui numero bo casta?
' -. Number seis, Wiwi. Masha danki pa Wiwi
su obra, Dios.se lo paga. Ocupa mi libiemente^i
lo mi ser un esclavo pa sirbi bo,
Dios libra, Virginia, lo bo no ser mi ca-
tibp nunca; loque mi ta ofrece bo ta mi deber;
nos n ta yiu di e mes. Dios cu a man da nos sti-
raa otro ? Bay lih, bay cuida bo yiunan, cu ma-
yan sigur lo recompensa bo pa loque awe bo ta
sufri pa nan. Ay.
E pober muher ta sali, contento di a topa un
alma, no solo compasiva sino...”
|
|
| 15 |
 |
“...80
Luisa a pensa un rato i a dicidi di probecha
for di loque nan a ofrece. Masque e tabata pa bay
alafin, pa compana Matilde principalmente, e] a
quibra biahe pa haci un obra mas grandi.
'i~7',^ gusto di bay pa compana boso, pero
mi n ta bon ainda, mi cabez ta molestia mi; ma
como mi tin derecho riba mi biahe, quiere decir 25
florin i pa barata diez mas pa gasto, mi ta recla-
ma esayi na placa.
Claro, ta husto pa duna bo, bo parti di go-
zo; cumpra loque bo quid i si bo goza cu ne nos
tambe lo ta contento. Antonio ta contest.
,.Si, pero mi quid mi parti awe mes, pa bo
n lubida.
- Corriente, mi amor, at aqui, tuma! i e ta
saca un cheque di 35 florin pe larga cobra.
Gracias, pai, awor si, boso por bay c tur
libertad i Dios lo ta cu boso, el a tuma e pida
papel den su man i cu cuidao el a dobl i ward
den su cahita di placa. E pida simple papel ayi
cu ta sirbi pa uno goza un dia o dos, ta sirbi tambe
pa evita tristeza di otro, pa seca lagrima amarga
di uno cu pa...”
|
|
| 16 |
 |
“...89
cuminza duda den fieldad di Matilde su amor pa
Balentin i e ta ripara cu tanto Antonio i Juan ta mi-
ra e carinonan di Gilberto cu aprobacion.
Berdad, ta dificil pa un hoben pobre, sin mas
date cu su. oficio barata por pensa na sigui un a
mor cu a cambia di tono. Como e ta haci paven-
ce e obstaculonan na bista cu ta exigi den un ma-,
trimonio, quere decir traha muebles na moda, al-
quila un cas grandi i biba na e categoria cu e mo-
sa mest ta den ? Un matrimonio asina, unico mo-
do cu e por ta realiza ta si e mosa ta di acuerdo
pa baha den condicion di e hoben i nan biba sim-
ple i decente manera e por pa su ganamelito. En-
rique tabatin idea di haci algo pa su amigo, pero ya
el a sinti cu esayi lo duna mas mal resultado cu bon.
Pasobra nada iorza ta bon i un bida asirfa lo no
tin paz aden. Na ultimo ora di despedida el a con-
tra cu su hendenan na playa i nan a subi bordo.
Aya cada un a conta lo feliz cu nan a pasa i bon
moda di trata cu Arubianonan conoce. Un...”
|
|
| 17 |
 |
“... ta sinti cu
lo e ser e angel pa protega mi den mi bida!
I Matilde sa di bo aprecio pe? ,
t:; v,,M'a papia cu ne dos tres biahe i aunque
pu C; no a duna mi su si di amor ainda, mi ta
quere cu lo mi no ta desapunta den esayi....”
|
|
| 18 |
 |
“... te camina mi conoc, e ta tur na mi gusto.
Como amigo di Juan, e tambe por duna su opinion.
Wel papa, como e asunto ta asina serio, lo mi
haci mescos cu papa, larga nos informa di dje
prom.
Papa mester sa, cu ma informa di mi parti...”
|
|
| 19 |
 |
“...*
101
cerca Alicia eu conoc mashd bon, i el a duna mi
tur bon recomendacion di dj, Matilda ta bisa.
I mi yiu a informa tambe di Alicia cerca
'otro? Pasobra si e ta bon, G-ilbertO por ta bon;
pero si su comportacion ta larga algo di desea, bo
ta haya su aliado mucho mas peor. Mi no conoc
drechi i awor a bira cu bo amiganan ta drenta i
ta cu bo sol nan sa conbersa i semper ma hala
bo atencion ariba. Tene cuidao, mi yiu, warda bo
amor pa bo felicidad i no malgasta e tesoro den
aventura vana. Corda cu bida di matrimonio n ta
wega di popchi; ta un camina largo cu nos mest
camna, i esayi ta depende di e amor cu a principi :
si bo n ta sigur den bo camina, bolbe atras, pa bo
n queda na mitar.
E palabranan di Luisa a forma un silencio strano,
ta manera e otronan tabata na duda di nan idea.
E mama no por a papia mucho, como e n tabatin
ningun na su fabor i Matilde a haya un forza caba
den Juan i nan tata. El a dicidi di bebe te ultimo
gota for di e caliz di amargura.
E...”
|
|
| 20 |
 |
“... lo mi pone tan- ij
to falta riba dj cu nan mes ta duna mi razon,
pasobra mi n gafla, e ta caba mi unbez. Matil-
de lo quere mi tur loque mi bis, pasobra tur mu-1
cha muher tin rabia riba otro.
Alafin el a yega i e n ocup mas c e cos.
Aya e n haya Matilde na porta pa contr. Des- j...”
|
|