| 1 |
 |
“...8
di Isla. E mentalidat ta kambia. No ta simplemente e hmber rudo, pero awor e bida mes ta bira diferente, sin ilushon, ku un par di sn wl, pero sin nada elev den dje kasi. E no ta su mes mas, ma parti di un mashin f un sistema. Asina por tin dos ruman, un ku a keda biba den kunuku, ku su kas, su dos kabritu i su pida tera wardando awaseru kai pa e por planta su mainshi i su bonchi ku pinda. Sin lus ni awa di pipa manera su ruman na Punda, pero e ta biba manera hende, a pesar di tur su fayonan e konos rspt i e sa ku tin un Dios. E otro ruman, a prd su
mes, bib na Punda den un kas ku apnas por karga e Kas di tabla di "obreronan".
nmber ei, sin mayor
speransa e ta kasi mas un kos ku un hende. E ta bira hasta rebld mirando duresa di bida. Esaki ta e "proletario" ku nos kier men i e ta un figura nobo den nos pueblo.
Refinera na prinsipio di funshonamentu....”
|
|
| 2 |
 |
“... pasahero. Pueblo a sakudi wl i un rebelin pa buska sierto rekonosementu a estay, pero obreronan sin formashon i hopi eksplot no por a "kapitalis" e movementu ak. Despues Felix Chakuto mes, ku a duna tantu speransa pa un movementu nobo, a eklips despues di a sali for di prizn i no kier a tende mes di e "hendenan ei ku no ta komprend nan mes balor i a lagu' na kaya".
Volksbond tin hopi plan manera nos a mira kaba. E skolnan di anochi na kual varios trahad den haf ta turna parti i otro hendenan di fishi ta kumins ku un formashon mas slido. E korant La Union ta hasiendo un trabou magnfiko. Den poko tempu Volksbond ta bira algu importante den pueblo. Defensor di derechonan di poblashon humilde i propulsor di kultura religioso. Interesante tambe ta pa mira kon e tempu ak La Union ta ofres oportunidat na eskritornan na "papiamentu", lenga di e pueblo hopi desbaloris pa kolonialismo. Diferente novela i poesa ta apares den e korant ak ku semper a keda di Volksbond i no direktamente di Vikariato...”
|
|
| 3 |
 |
“...94
influensha riba nos pueblo, pero s e ta duna pueblo un motibu pa soa i rabia. Hopi tempu despues e rabia ak lo manifest su mes na un manera hopi irashonal den e revolushon ku despues lo tuma lug.
Kasnan netamente hulandes na Julianadorp.
Yunan di Korsou simpel, hendenan di kunuku a kumins kere den nan mes un ratu. Gomez ta e "profeta" pero tambe e ta bira un "dolo", te hasta hende ta yama nan mes "gomista". Tg e kibramentu ku tradishon i para riba su mes, ainda no ta duna muchu speransa.
Despues di un viktoria grandi, Gomez ku su partido ta bai prd un elekshon, ku lo manda un otro dirigente bai firma un situashon poltiko i estatal nobo na Hulanda.
Esaki ta pone e pueblo kumins duda den su mes atrobe. E idea ku "nan mes no por" ta bolbe lanta. Pueblo ta prd konfiansa den su mes. Propaganda poltiko ta mustra riba e faktor "kol" hopi bia. Pero "blanku" ta sigui atra, maske bo a sinti nan peso riba bo lomba. Un chns mas tin ora ku den Statuut asept ku kada isla lo mester gobern su...”
|
|
| 4 |
 |
“...113
Resumiendo ant nos por mira kon e temporada ak bou di Outonomia ta bai kreando konfushon den pueblo. Poltikamente ta un temporada hopi tristu. No tin apresio pa hende, no tin rspt tampoko. Interes personal i ansha pa poder ta pone tur hende komet aktonan ku konsekuensha kasi ireparabel pa pueblo. Iglesia ta pasa su mal ratunan pero despues ta rekuper un poko ku kambio di herarka. Ekonomia no ta mustra muchu kos pa futuro, pero grasia na edukashon ku ta sigui krese por tin despues un algu bon ku por spera. Organisashonnan di obrero ta drenta despues di basta problema un tempu di speransa nobo. Algun grupo ta rekuper independensha di gremio obreril i ta kumins ku sirto formashon, pa maan tin lider kapas pa maneh e gremio di obrero. Otro organisashon ku ta lanta ta kooperativanan ku ta duna pueblo un oportunidat pa maneh su mes asuntunan. E por garantis un parti su mes futuro i su mes posishon. Poltika di mes no ta mira esaki ku bon wowo i kaminda por, ta stroba nan, tg e movementu...”
|
|
| 5 |
 |
“... lidernan ak ta bai haa nan ku un masa, ku manera semper ta amorfo i difsil di motiv, sin speransa hopi bia i sin energia sufisiente. Ehmpel di lidernan asina nos ta haa den figuranan manera Hubert (Bb) Rojer, Oscar Semerel, Papa Godett, Amador Nita i Willy Haize (lidernan sindikal). Esakinan kier kambio pero ta haa nan ku un masa ku ta parse ku no ke (of no por) move. Otronan manera Stanley Brown ta mas revolusionario i riba tereno kultural (Brown ta maestro di skol) nan kier kibra ku loke ta frus den pueblo. E korant...”
|
|
| 6 |
 |
“... di parti di empresanan, ku manera ta kustumber ta sosten partidonan tradishonal fuertemente, U.R.A. no por tabatin bida largu.
Maske kuantu a mustra diferente di e integrantenan ku ta nesesario konos pueblo i su manera di biba i husga tambe di traha huntu ku nan den nan mes organisashonnan, ta difsil pa hbennan so logra konfiansa i interes di e pueblo votado.
Algn bes U.R.A. ta saka un persona, pero despues di e revuelta di 30 di mei 1969 gran parti di Uristanan ta bolbe e seno kaminda nan a sali, esta Partido Nashonal. Algn di e otronan tambe a bai i asina loke a pronostik uristanan a sali brdat: boso ta speransa, pero si boso faya lo bini un sorto di revolushon den pueblo.
Futuro skur
Ku e loke a ekspon aki ta fsil pa komprend ku e partidonan...”
|
|
| 7 |
 |
“... bida normal di pueblo den e temporada ak. E kier laga pueblo kompart i ta duna responsabilidat na laikonan tambe pa atend asuntunan di Iglesia. Konsilio Vatikano na kual Holterman a asist sin duda a laga algu atras ku por duna speransa tg, apesar di tur problema ku pueblo ta pasa den.
5. Pueblo instru ainda no ta pueblo eduk
Ningn hende por nenga ku pueblo di Krsou tabata gosa di un sirto instrukshon. No ku e ta hopi instrui, pero por lo mnos no por papia di un pueblo tknikamente analfabeta. Kasi tur hende a bai skol, tur sa lesa skirbi maske ta algu. Apnas tin algn ku no tin e habilidat ei, pero ta masha poko. Generalmente tabata asept ku kisas ta un den mil (0.1%) no sa lesa ni skirbi. Esaki ta sigur e porsentahe mas abou ku tin den Karibe. Tin di gradis sistema di gobirnu hulandes den asuntu di igualdat di derecho den instrukshon pa e logro importante ak....”
|
|
| 8 |
 |
“...133
Leerkrachten Curacao i despues S.I.T.E.K. (Sindikato di trahadnan den enseansa na Krsou).
A.B.V.O. ku a lanta den aanan trinta, ta kumins move poko mas awor den temporada di aanan sesenta. Tin hopi empleado di gobirnu ku a studia na Hulanda i nan kier un kambio tambe den nan situashon. E ambiente ta propisio pa akshon sindikal i pueblo ta poko fad ku un futuro skur sin speransa. Mester trata na defend loke tin logr kaba. Pa un korto tempu e grupo ta afili na A.V.V.C. pa despues bolbe para riba nan mes pia atrobe, ls for di tur federashon.
Ku esaki a trata di ekspon, nesesariamente poko largu i ku poko mas detaye, e situashon di sindikatonan di Krsou, ku sigur sigur tabata hopi aktivo den kurso di aanan sesenta, pero ku ta konos e diferensha grandi denter di federashonnan, no tantu ideolgiko, pero mas bien nos ta pensa ku ta konseku-ensha di e algu ku ta keda den algn grupo di sintimentunan poltiko, ku tg no a kaba totalmente ainda den prinsipalmente gruponan di Casa Sindical...”
|
|
| 9 |
 |
“... rival di ntes N.V.P. i D.P. ta sigui ku nan wega di semper. Tin bia hende no ta sia. F.O.L. s ta bai debilitando. M.A.N. ku no ta mira ku e tin muchu akohida den pueblo ainda, ta bai huntu ku F.O.L.. Despues, mirando ku F.O.L. no tin muchu aseptashon mas (pueblo a keda semper ku voto negativo) ta bai purba riba su mes i ta logra konvens pueblo ku hende di pueblo, di Bndabou, (Don Martina i Willy Franco) tambe por gobern.
E partido D.P. den kurso di aanan siguiente ta bai kada bes mas atras. Pa motibu di divishon interno (dirigentenan ta sali i lanta nan mes partidito kada bes: C. Kroon, S. Rosendaal, E. Cijntje. Pa falta di aseptashon den pueblo, ku ta bira algu mas konsiente, no tin muchu speransa mas. N.V.P. no tin nodi di preokup, ku salimentu di partido asina tantu, ni di divishon.
Dirigentenan den poltika ta bai bira kos di hende di pueblo: Maria Liberia Peters, Don Martina. Eksponentenan di hende ku porfin por bai mustra ku pueblo mes por maneh su asuntunan. Tempu netamente...”
|
|
| 10 |
 |
“...1
150
Elekshonnan ta sigui otro, pero no tin tantu interes di parti di votadnan
i pueblo engeneral pa asist na mtinnan. Tur e partidonan ku ta na mando kier hasi algu sigur i e ideanan un tantu sosialista f sosialisante ta trese poko speransa. Ma e situashon ekonmiko ta difsil i no por hasi tur loke hende ke.
Ora ku pa fin di siglo den aanan ochenta Aruba ls for di restu di Antia (1986), e problema ku a kita tantu tempu di gobernashon pa "pueblo" i a pone atenshon na gobern pa "islanan" ta bira mnos f mih dicho ta kambia algu. Awor lo mester tee kuenta ku e islanan chikitu manera prinsipalmente St. Maarten i un poko Bonaire. Masha hopi energia i esfuerso i tempu ta bai na e asuntu ak. Islanan ta boga pa kambio di Statuut, Hulanda ku a menas un tempu, di manda "independensha pa pst" ta bk un poko. Mester buska un f otro manera pa sigui.
Ultimamente den aanan nobenta ak, kos ta hopi bru i demasiado atenshon ta bai na diskut ku islanan chikitu, ku no tin bida kasi di nan mes...”
|
|
| 11 |
 |
“...152
na un manera hopi positivo i ta logra manten kupo di trabou i atend forsa laboral na un manera adeku. Porfin ta disid di privatis i ta manda tur trahad kas. A sigui tg, pero sin duna nunka muchu klaridat kiko ta kiko eksaktamente den asuntu di Dokmij.
A pesar di tur problema ku ta present, tg por logra un adelanto den ekonomia di Krsou. E rumbo nobo ku ta buska por result, pero hopi bia e pueblo simpel tin di warda muchu pa mira resultado positivo, ku esnan mas ariba ta gosa di dje, yega te den kas di famianan obrero. Aki ta algu di sosialisashon den pensamentu di hende lo por yuda.
Pueblo di Krsou sinembargo semper kier biba di speransa pero un rumbo nobo no mester warda muchu pa yega na tur habitante.
4. Religion: retroseso of purifikashon?
Pa pueblo di Krsou, religion tabata semper masha importante i no por nenga ku te ainda t'asina, ounke ku religion no ta determin asina tantu mas e sistema di bida di nos hendenan.
Tempu ku pobresa ekstremo tabata reina i no tabatin...”
|
|
| 12 |
 |
“...157
su trabou ku poko poko a keda bou di guia di CLASC, despues CLAT, ora kambia e nmber. Hopi dirigente sindikal tabata (i ta) asist na kursonan dun na Universidad Obero di San Antonio de los Altos na Venezuela. Di A.V.V.C. diferente ta asist na Merka i algn parti den Caribe. Di e bntnan independiente maestronan i mtenarnan ta akud ku regularidat na kursonan di CLAT na Venezuela. Hasta ta yega na funda INFOSCAR (INSTITUTO DI FORMASHON SINDIKAL DI CARIBE) ku sede na Krsou. Tin interes pa edukashon i formashon, ma lstima ku semper ta tee kursonan internashonal i hasta nashonal na Venezuela i no na Krsou mes.
Sindikato di maestronan. Un desaroyo ku ta duna speransa den sindikalismo ta e kaso di maestronan ku manera nos a mira a kumins lanta diferente bnt, pa diferente grupo. Tur tg a bin un den V.L.C. (Vakbond Leerkrachten Curacao) ku despues ta kambia e nmber pa S.I.T.E.K. (Sindikato di Trahadornan den Enseansa na Krsou). S.I.T.E.K. ta bai kobrando forsa i hasta ta deklar wlga pa...”
|
|
| 13 |
 |
“...159
Opservashon Final
Den su totalidat por bisa ku e kambionan ku a turna lug durante kasi un siglo na Krsou a saka e pueblo di un situashon di kasi miseria pa un bida, difsil hopi bia, pero ku speransa. Mas inisiativa i mas konvikshon personal di su propio balor i responsabilidat pa su futuro, por yega na pone Krsou kaminda tur hende ta dese: komo kontribuid na un mundu mih, kaminda tur yu di Dios ta gosa di loke Kreador a pone pa tur Su Yunan sin eksepshon.
1. Sekularisashon nan ta yama e manera di pensa i di biba, komo si fuera tur kos por sin un dimenshon mas ay (Dios). "Saeculum" ta nifik tambe "mundu", di ei sekularisashon ta nifik ku hende ta simplemente un parti di mundu i ta determin pa leinan ku ta regi naturalesa di mundu....”
|
|