| 1 |
 |
“... gobirnu nunka no a tuma inisiativa pa enseansa sekundario sino te den tempu di gera, pero atrobe no tantu pa yuda nos hendenan bai dilanti, progres. Mas bien ta pasobra yunan di empleadonan haltu di Isla, estranhero i yunan di empleadonan di gobirnu no tabatin chns di bai sigui nan estudio na Hulanda.
Asina ant ku tur e desaroyo i plaka ku tabatin, ningn hende no a pensa ainda riba skolnan sekundario. Apnas dos tres hben ta sali pa sigui estudio f pa kumins nan estudio sekundario na Hulanda f na Merka. Ma ta hende ku rekurso so por hasi esei. Pueblo mes ta keda stank ku su M.U.L.O. (anto Mulo-a, ta esnan mas fortun so ta logra Mulo-b) i su ambachtschool. No tin un sistema di beka na drechi ku por duna yu di pueblo tambe un chns pa sigui desaroy.
Den e tempu aki algun laiko katliko ta lanta "Mgr. Kieckensstich-ting" presisamente pa yuda esnan mas kapasit pa bai buska mas adelanto den estudio, pero ta e interes so di e fondo por usa esei ta keda naturalmente hopi redus.
Maestronan di skol...”
|
|
| 2 |
 |
“...86
E "Centrale school"-nan ta kambia tambe den Huishoudschool i ta bira asina un sistema nobo rekonos pa gobirnu.
Loke ta masha importante ta e echo ku ta kumins duna beka ku mayor frekuensha pa muchanan bai studia na Hulanda. Esaki tabata konsekuensha lgiko di e demokrasia, ku a kumins na Krsou i Antia.
Mester bisa s ku no tin muchu atenshon pa edukashon den sentido di tknika.
Ambachtschool St. Jozef, ta sali di Montekristu bieu i ta muda pa un edifisio nobo djis ei banda mes na Rif. Hbennan ku sigui un kurso espesial (V.M.T.O., Voorbereidend Middelbaar Technisch Onderwijs) lo por yega na pasa un eksamen pa por sigui enseansa tkniko sekundario na Hulanda (M.T.S.), pero ta masha poko por logra, pasobra e programa di skol di fishi no tabata kontempl posibilidat pa instrukshon mas ay. Na Isla ta eksisti "bedrijfschool" kaminda ta prepar muchanan pa traha den refinera i diferente hben ku sali di A.B.S. St. Jozef ta sigui nan formashon tkniko na e skol ei.
Entrada di M.M.S. awe...”
|
|
| 3 |
 |
“... eilandsraad ta result den un viktoria pa Partido Nashonal.
Beka pa estudio
Un di e trabounan mas importante di e gobirnu insular ak, nobo manera e ta, ta di manda hbennan ku sirto kapasidat Hulanda pa bai sigui ku nan formashon. Kantidat di hben ta bai, ya no solamente pa sigui estudio superior na universidat i skolnan superior, ma tambe pa maestro di skol, pa estudio tkniko medio, pa enfermero i enfermera, pa partera, trahad sosial i den otro ramonan, ku ta poko konos ainda na Krsou. Hbennan ku diploma MULO ta rondia tur kaminda pa nan bai sigui studia i ta yena barkunan italianu, hulandes, spa pa manda Europa.
Mester bolbe remark aki e falta di vishon: pa estudio tkniko, ku ta birando kada dia mas importante, ta masha poko beka tin i pa muchanan di skol di fishi asta ta kasi imposibel alkans un beka.
Atrobe ora na un momentu dado tin 10 hben di pueblo simpel ku ta grada na skol tkniko i kier sigui nan estudio ta 4 (kuater) di nan so por haa chns pasobra no a tee kuenta ku posibilidat pa...”
|
|
| 4 |
 |
“...97
Nos por ripar ant ku tg no ta alumnonan di HBS so, ma tambe di Mulo i di LTS por haa beka pa bai af pa estudio, algu nunka visto na nos islanan. Di tur e loke Partido Nashonal a hasi den e temporada aki inmediatamente despues di outonomia, kisas ta e asuntu di beka ta bai result lo mas importante.
Riba nivel sentral, den Staten ta mesun wega poltiko ta tuma lug. No ta import asina tantu, kiko por hasi pa pueblo, ma ki imgen bo ta krea ku e loke ta hasi. Un problema ku ta tuma lug riba tur dos nivel ta e asuntu di hinka hende komo mtenar den gobirnu. No ta import asina tantu e nesesidat, ni e kapasidat, ni formashon, ma ta asuntu di "yuda" partidario i votadornan. Ku esaki tantu riba nivel insular komo sentral ta krea un situashon asombroso, ku enorme kantidat di empleado di gobirnu, loke despues ta result kontraprodusente.
Penshun di Behes
Riba nivel sentral tambe ta bini algun areglo ku sigur mester elogi, esaki ta inisiativa di Partido Democraat, maske na prinsipio e manera...”
|
|
| 5 |
 |
“... aanan, aanan sesenta, ta bini un kambio basta grandi den akshon eklesial na Antia, ant basta positivo.
5. Instrukshon pa un posibel futuro
Pa e faktor instrukshon, e temporada siguiente despues di outonomia ta sumamente importante. Lo mester ripit aki tambe algu ku a bisa anteriormente, pero ta nesesario pa mih komprenshon.
No solamente skolnan ta oument konsiderablemente (poblashon ta krese), skolnan sekundario tambe ta oument drstikamente. E mandamentu di mucha Hulanda ku beka, ta un programa ku ta bai duna resultado den poko tempu. Hbennan mih form, ku mas konosementu ta kumins bini bek na fin di aanan sinkuenta i ta yena skol komo maestro i dosente, ta kumins traha komo trahad sosial, ta atend enfermonan etc. etc.
Pero tambe tin otro kambio mes importante i esei ta e adaptashon di material edukativo na nos propio bida. Ya no ta frater Realino par su so mas,...”
|
|
| 6 |
 |
“... wega ku ta hunga kun e i e dominio ku e ta sinti ainda. Tur esaki ta krea un sentido di frustrashon. Fa e sigur su bida e ta sigui esun ku e ta kere por yud e, sigur un entrada, un beka of un kas. E tin di entreg su mes i kasi no ta permiti pensa pa su mes.
Asina na lug di bira mas independiente por bisa e ta bira kada bia mas dependiente, mas dominio tin riba dje. Esaki mes ta stroba un desaroyo den sentido di solidaridat, di kooperashon i di konstrukshon di su mes futuro, di un komunidat sano. Konsekuentemente desaroyo den bida sosial ta stanka f ta bira mas bien un reakshon violento kontra e loke ta stob. Simplemente e ta wanta pasobra no por otro, pero den su paden e no ta turna, ma ta monton un avers-hon kontra tur loke e ta sinti ta kontra dje.
Gritunan ku nos ta tende den seno di partidonan poltiko manera "mau-mau pa nos pueblo" (e grupo form na Kenya, Afrika ku ta bringa na un manera...”
|
|
| 7 |
 |
“... tampoko no ta falta su problemanan, pero deb na su mih organisashon interno, mas estrikto, ku poder den man di un grupo redus, ku tin mando (esta sierto famianan), ku e oportunidat tambe di hunga ku fasilidatnan di gobirnu (Volkskredietbank i Bouwkredietbank, beka, kas di pueblo etc. etc.) nan por ehers un mih kontrol riba e pueblo. (Krda loke nos a mustra ku ta pa "kos" pueblo ta biba awor!) Asina e grupo ak por domin tur peliger ku por present den su seno. Kon leu e influensha riba sindikatonan ta yega, di parti di e partido ak, lo tabata pa hasi un estudio deten.
Ni e salida di Rafael Rosario for di partido i fundashon di su mes partido UNPOCO, huntu ku su ruman Guillermo Rosario, no a afekt Partido Demokraat mayormente. Tampoko e problema ora ta buska un ministro president nobo pa reemplas Efrain Jonckheer ora esaki mester baha. Tin tres kandidato: Ciro Kroon (homber di pueblo di kuna humilde), R. Isa (di famia sirio, arabir i abogado) i S. (Boy) Rosendaal (kende a sigui sirto estudio...”
|
|
| 8 |
 |
“... no na e kantidat di ntes, ademas e poblashon ta krese muchu rpido pa logra sufisiente maestro di af i tin kantidat di yu di Krsou, ku a bai studia ku beka i a regres nan pais. Mayora ta afili na e organisashon "Don Bosco", pero no por papia di lucha di reivindikashon di derechonan, maestronan ta konsider meskos ku amtenar, sin derecho di wlga, mas bien ta dedik atenshon na asuntunan di skol. Komo tal Don Bosco nunka tabatin un impakto riba komunidat. Mester bisa tambe ku kantidat grandi di maestro ainda ta hulandes i nan ta bini pa algn aa i no ta logra integr den komunidat kompletamente. Antiyanisashon i e ambiente ku ta reina lo pone e situashon kambia totalmente.
Ta lanta varios otro sindikato di maestro pa skol di gobirnu i pa skol di fishi. Dosentenan den instrukshon sekundario tambe ta bini ku nan mes organisashon. Un berdadero maremagnum di sindikato den enseansa, ku no ta duna ningn sorto di efektividat na trabounan nesesario. Dimes un situashon asina no por sigui muchu tempu...”
|
|
| 9 |
 |
“...141
"Pueblo tin hamber" ta un artkulo ku a sali asina grandi den korant La Cruz na aa 1959, pero Iglesia, meskos ku tur e otro sektornan importante na Krsou no a rekonos plenamente e brdat aki. No tabata un hamber di kos, ma un hamber spiritual, den e sentido mas amplio di e palabra. Kisas e loke ku mons. Holterman a hasi a yega muchu lat i no generalis den klero. Ni e ideanan ku ta lantando den Iglesia Latino-Amerikano no ta yega Krsou i tg nos ta biba den sirkunstanshanan similar, ounke no ku e mes gravedat: ta un Iglesia met den misa i no tantu den bida di pueblo.
5. No por warda mas pa adapt nos enseansa
Situashon na nos institutonan di enseansa ta sigui meskos ku ntes. Tin sierto adaptashon den bukinan na skol bsiko, pero henter sistema eskolar ta sigui Hulanda den tur kos i no ta prepar e hben adulto pa su mes maan. Sikiera tin mas atenshon pa enseansa tkniko i esaki ta oument na un manera formal. Tambe tin chns pa haa beka muchu mas fsil ku ntes pa e ramo ak di enseansa...”
|
|