| 1 |
 |
“...12 BESCHRIJVING VAN
den Oroba enz. of naar Europa beftemd zijn,
moeijelijk valt, tegen den ftroom op te werken;
doch de Koloniale en Amerikaanfche fcherpzei-
lende goletten barken enz. kunnen dit veel be-
ter dan de Europefche fchepen doen, vooral
de zoogenaamde Pilotboab. Voor of een wei-
nig ten Oosten der haven, ligt een koraalrif
even onder water.
Westwaarts vindt men de baaijen Piscadero
of Visfchersbaai ; St. Mie hi el, waar een ver-
laten fort is; verder Porto Maria, St. Mar-
tha St. Kruis enz. Benoorden liggen de
Baaijen St. Joris, St. Pieter of Pedro en
Hati; deze laatfte is merkwaardig, om eene
onderaardfche grot of fpelonk, bij de plantaadje
van dien naam, welke eene aanzienlijke ruimte
heeft, en wttarin men met moeite nederdaalt.
De bovengenoemde zeezoutzure gefteldheid
der lucht, het gebrek aan groote bosfehen,
nevens de fmalheid en al te groote nabijheid
des eilands aan de vaste kust, maken de
jaargetijden zeer ongeregeld, en den vruchtbaar
makenden regen zeer ongplijk, ja...”
|
|
| 2 |
 |
“...HET EILAND CURASAO. 31
dezelve hier ook bijna nooit. Hun vleesch
is fmakelijk, beter dan in Holland, en tevens
gezonder. De melk wordt veel gebruikt,
en onder de koeijen melk vermengd. Op
fommige plantaadjen, vindt men tot 1000
fcjiapen.
Talrijker nog dan de fchapen zijn de gei-
ten of cabricen, die hier grooter, ftouter en
fraaijer dan in Europa zijn, maar anders van
de gewone foort. Zij dragen groote hoornen,
zoo wel de bok als de geit; geven goede
melk, en het vleesch, mits van jonge cabri-
ten, is bijna zoo goed als fchapenvleesch. Op
Bonaire en Oroba zijn zij het talrijkst. Der-
zelver huid geeft een goed leder.
De varkens alleen lchijnen aan dit eiland
en aan Zuid-Amerika eigen te zijn; dezelve
zijn zeer klein, meestal zwart of grijs en geel
gefpikkeld. Fijner gevormd, zijn zij geens-
zins zoo walgelijk als in het moederland. Der-
zelver vleesch is vrij goed, maar kan niet in-
gezouten of gerookt worden.
Honden en katten zijn er in groot aantal en
van
de fchapen gefchoren werden...”
|
|
| 3 |
 |
“...3a BESCHRIJVING VAN
van dezelfde foort als in Europa. Wegens de
eerstgemelde, moet ik het veelal in Europa
geloofd wordende fabeltje tegenfpreken, dat de
honden in Amerika digt bij den Evenaar derzel-
ver vlugheid, en het vermogen, van waakzaam-
heid en blaffen, zouden verliezen. Neen, waar-
lijk, zij hebben hier even dezelfde hoedanig-
heden als in Europa, en behoeven in fchran-
derheid, getrouwheid, waakzaamheid en moed
niet te wijken.
Ezels, fchoon eigenlijk van de vaste kust
ingevoerd, zijn hier,bijzonder ook op Bonaire,
talrijk. Dit nuttig, veelal miskend dier, dat,
met weinig tevreden, groote dienden doet,
bezit hier veel meer vlugheid dan in koudere
landen. De witte en grijze ezels worden tot
rijdieren opgevoed, en evenaren in fnelheid
bijna de paarden, immers eenigen, die eenen
goeden telgang en galop loopen.
Muilezels worden hier van de kust inge-
*
voerd, maar niet aangeteeld; zij worden voor
karren en chaifen en*ook onder den man ge-
bruikt.
Apen worden op Curagao niet gevonden...”
|
|
| 4 |
 |
“...grijze
kleine valken, en den gefpikkelden nachtuil,
doch niet in groote menigte. Bij fommige
winden, en in den regentijd, heeft men ook
eenden en welligt trapganzen.
De Tjutjoebi is eene foort van lijster,
graauw van kleur, doch zeer liefelijk van zang.
Van de Tropiale, heeft men twee foorcen, de
gele en blaauwe, en de orange, wit en blaau-
we. Deze fraaije vogel fluit insgelijks zeer
liefelijk, maar is even als de Tjutjoebi bezwaar-
lijk lang in het leven te houden, en nog
moeijelijker naar Europa over te brengen,
De kolibriet, vindt men hier in onderfcheide-
ne foorten. Dit lief vogeltje, naauwelijks
twee duim groot, welks eitjes in het kunftige
nestje naar kleine witte erwten gelijken, ver-
levendigt het loof door de pracht van deszelfs
kleuren, fnelheid van vlugt en het bijachtig
gebrom, dat het maakt. Dit diertje, dat de
Ca ui'....”
|
|
| 5 |
 |
“...36 BESCHRIJVING VAN
£
ulterfte fchakel tusfchen de vogelen en de
gevleugelde infekcen vormt, leeft van het fap
der bloemen en van kleine infekten.
Paauwen en kalkoenen, zelfs in eenen half
wilden ftaat, parelhoenders, gewone hoenders,
tamme duiven en tortels zijn op dit eiland
vrij talrijk, en zelfs beter koop dan in Europa.
Onder de watervogelen, vindt men de groot-
te Amerikaanfche en de gewone eend en
gans.
Langs de ftranden, ziet men verfcheidene
foorten van meeuwen. De Ideine foort, tot
de fregatvogels behoorende, en hier Jirandloo-
pers genaamd, kan, jong zijnde, tam gemaakt
worden, wanneer zij in huis zeer nuttig is
om kakkerlakken en ander ongedierten te ver-1
drijven. Deze vogels leren zelfs alles eten,
en gehoorzamen aan den item hunnes mees-
ters. Deze dieren zijn iets grooter dan een
duif, hebben eenen zwarten bek en gevliesde
pooten; de vleugels zijn fraai loodkleurig, de
ftaart is gevorkt en iets donkerder, en de borst
en buik wit.
Op klein Curasao en de eilanden Roe ai
Aves...”
|
|
| 6 |
 |
“...HET EILAND CURASAO. 47
der worstelen. Menigmaal hangt dezelve als
verzengd met de bladeren tegen den grond;
doch behoudt zij Hechts eenen levenden wor-
tel, en komt er genoegzaam regen, dan fpruit
zij op nieuw weer uit, en fchijnt in kracht
en fterkte door de onderdrukking toegenomen
te zijn. De mais is een gezond voedfel; zij
verflrekt hier tot fpijs voor ieder, vooral voor
de Haven, en geeft, even als in Europa de
aardappelen, de grootfle vervulling. De
mais is zeer vruchtbaar, want eens eene Ta-
poes of Aar tellende, die niet van de aller-
grootfle was, telde ik meer dan 4000 graan-
korrels in dezelve.
Tot dus verre de Heer k. van eekhout.
' Behalve de kleine mais, teelt men ook de
groote mais of Turkfche tarw, die een witter
meel uitlevert; doch dezelve is niet zeer al-
gemeen.
De groote mais of Turkfche tarw is meest
aan dezelfde infekten onderworpen als de klei-
ne mais, en wat het flimHe is, dezelve kan
geene droogte verduren. Somtijds plant men
tot drie of vier keer op dezelfde...”
|
|
| 7 |
 |
“...ET EILAND CURASAO. 53
tt vruchten, vindt men het geheele jaar door,
doch het overvloedigst in en na den regen-
tijd, wanneer men 100 goede oranje appelen
voor 3 of 4 realen (12} of i6j ft.) en 100
limoenen voor 5 of 6 ligte Huivers, waarvan
de 72, 50 ft. Boll, doen, verkoopt. Van
hier, dat men die tot fchoonmaken van hou-
ten tafels, vloeren enz. bezigt, iets, hetwelk
men in Europa wel zou laten.
De Pompelmoes en Adamsappel, eene foort
van chinaasappel, ter grootte van een zes ponds
kogel, groeijen hier in kleiner getal, als me-
de zoete en zure citroenen, waarvan men ech-
ter weinig werks maakt, omdat limoenen be-
ter zijn.
De tamarinde, deze, in de gewijde gefchie-
denis zoo beroemde boom, verheft zijne prach-
tige kruin in bijna alle tuinen op dit eiland.
Dezelve is hoog als een notenboom, doch
doorgaans dikker, grooter en lommerrijker;
de bladen zijn donker groen, uit negen tot
twaalf paar kleine blaadjes beftaande, even als
van den gouden regen. De bloemen hangen in
< kleine trosfen...”
|
|
| 8 |
 |
“...$4 BESCHRIJVING VAN-
fijp in warm water gelegd, leveren eene ver
koelende lekkere limonade op.
Van de tamarinde, wordt intusfchen weinig
werks gemaakt, als alleen voor confituren.
Eene geringe hoeveelheid ingelegde en ge-
droogde wordt Hechts naar Europa verzon-
den; Ook wordt deze boom, om deszelfs ver-
kwikkend lommer, meer dan om het voordeel
geacht. 2 Of 3 pond tamarinde, koopt men voor
eene plak of 5 duiren, en meestal wordt de-
zelve om niet weggegeven.
Onder de verdere vruehtboomen, verdient
de Banane of Pi fang de eerfte plaats. Djt
gewas fchijrit een overgang tusfchen de boo-
men en kruiden te zijn, hebbende eigenlijk
nocb hot noch ichors, met eene dikke
mergachtige fteng van 8 tot ia voeten hoog
opgroeijende. De bladen zijn ligt groen, zacht
als fatijn en van zes tot negen voeten lang,
en op het meest twee voet breed. Van de-
zelve worden ook matten enz. gemaakt. D,e
vrucht is langwerpig, van boven rond en van
onderen plat, rijp zijnde, met eene gele zacb-
,te fchil, die het even...”
|
|
| 9 |
 |
“...vol zorgen is, en zich
vaak in den grond helpt in dure jaren, ver-
teert de Haaf zijn gezet randfoen mais in ge-
ruste onverfchilligheid. Het is waar, fomtijds
moet hij door gevoelige Hagen tot zijnen plgc
gebragt worden, maar zelden gefchiedt dit
zonder reden; dikwijls hebben zij het dubbel
1 verdiend, daar zij vadfig, lui en diefachtig van
aard, en door woorden moeijelijk te regeren
zijn, gelijk ieder, die Hechts een poos in de
West Indien geweest is, ligtelijk zal ontwa-
] ren, en zijne, in Europa opgedane gevoe-
j lens van vrijheid en gelijkheid der Negers la-
j ten varen.
Men veroorlooft hier den Neger een voor-
werp zijner keuze te nemen, en met haar als
man en vrouw te leven. Somtijds wordt deze
foort van huwelijk in de Roomfche kerk inge-
zegend, doch niet door de regering bekrach-
tigd. Alle negerkinderen worden gedoopt, en
ontvangen eenig onderwijs in den R. C. gods-
dienst....”
|
|
| 10 |
 |
“...gaat, en oud en gebrekkig geworden, vaak
een voorwerp der diepfle ellende is! Een
oude flaaf of flavin, die niet meer kan wer-
ken krijgt den kost om niet. Ten bewijze
verder der goede behandeling dient, dat on-
danks de belette invoer van vreemde flaven,
het getal derzelve op Curagao meer toe dan
afneemt.
De Negers en gekleurden, zoo vrijen als
flaven, en men kan het bijna algemeen van
den geringen Hand der blanke Creolen zeg-
gen hebben veel minder behoeften dan wij
verfijnde Europeanen.
In Europa, zegt de Heer van eekhout
te regt, moeten de menfehen des zomers
voor den winter zprgen, en des winters ver-
teren, wat zij des zomers yan hunne winsten
opleggen; maar hier en elders in warme lan-
den, weet men niet van zulke zorgen. Heeft
iemand een paar pakjes dunne kleederen, uit
drie Hukken beflaande; een Hroohoed en een
paar...”
|
|
| 11 |
 |
“...gewonnen of gebedeld, en daar
weet men zich ook zeer wel van tp verzor-
gen mits men aan het geld dat denkbeeld
niet hecht omtrent de waarde, zoo als in Eu-
ropa, want in de meeste gevallen van de nood-
wendigheden des levens, moet men hier pen
duiver, tegen een duit gerekend, uitgeven;
kommetjes, kopjes, fchoteltjes, borden en fcho-
tels groeijen aan de. boomen en kosten niets
of niet veel; dus komen de zorgen voor den
gemeenen man in geenen deele in evenredig-
heid met die, welke dien dand in Europa,
vooral in het noordelijk gedeelte, drukken.
Deze fchets is echter Hechts gedeeltelijk
op den midden- en voldrekt niet op den ver-
mogenden dand, uit Europers, of uit Euro-
pers gefprotene familien, toepasfelijk. Deze
heb-...”
|
|
| 12 |
 |
“...Ferdinand van Waldonk, of het gemis van Wereld- en Menfchen-
kennis, eene bron van veele teleurftellingen en rampen, door den
Schrijver van den Ring van Gyges wedergevonden met een gegra-
veerden Titel en Vignet van kamphuysen en velijn, in itn Deel
compleet.
fischer ( c. a. ) Tafereelen van Madrid. Met gegraveerde Tijtel
en Vignet van Portman naar Kuyper.
Tafereelen van Valentia. Met dito.
fokke fj.) Gefchiedenis van de Agttiende Eeuw; bevattende al
het merkwaardige, het welk, zoo in als buiten Europa, in de laatfte
honderd jaren is voorgevallen, op eene zaaklijke en beknopte wijze
befchreven en uit de beste en geloofwaardigfte Aurbeuren en oor-
spronkelijke Hukken, bijeengetrokken, 6 Deelen compleet met volledig
Registeren een (tel fraai je uitflaande platen van Finkeles, enz.
Dito met Proefdrukplaten....”
|
|
| 13 |
 |
“...laatllen druk uit het Hoogduitsch vertaald, met onder-
fcheidene belangrijke bijvoegfelen en aanmerkingen tot hede i ver
tneerderd, door j. van wyk rz. en voorzien van de noodige Kaar-
ten, alle naar de laatfle bepalingen, nieuw in het koper gegraveerd
door C. van Baarfel, I Deel.
Hetzelve Werk, met Iosfe Kaarten op best Velin Roijaalpapier,
in de limiten gefcheiden en geheel met kleuren gedekt
fokke sz. CA0 Boer ige Reis door Europa, voorzien met het
welgelijkend Portrait van den Autheur; een aantal van bij de 30
Cnricatuurplaten, de afgezette Kaart van Europa; Europa in de ge-
daante eener Vrouwe; en den Platten Grond van London, in 7 Deo
len Compleet, tweede d>uk
In dit Werk worden de Gefchifidenis van Engeland en Franiriik op
een Vernukelijken en Boeriigen trant hefchre\en zijnde het zel.e
ook ftuksgewijs onder azoaderUike rt|tl* te etoiren. als het;
Ifte Deel de geheimzinnige TocbereiJfelen ; s Ie Deel de Paketboet: 3de
Deel London, behelzende deze 3 Oeelen te latnen de Gtft-hu en s ran...”
|
|
| 14 |
 |
“...en van Eu-
ropa, op het einde der achttiende en begin der negentiende Eeuw,
a deelen met uitflaande Platen.
Spectatoriaal Topneel voor de Vaderlandfche Jeugd, 2 Deelen
met Vignetten, 8vo.
spiess Muizenvallen, Blaasbalgen Koop! eene wonderbare maar
echter zeer natuurlijke Gefchiedenis, met gegraveerde Tijtel en
Vignet van Finkeles.
------- Reizen door de holen des ongeluks en verblijven der
ellende met gegraveerde Tijtels en Vignetten door Finkeles,
3 Deelen, gr. 8vo.
Staatkundig Tafereel van Europa zedert den veldflag bij Leip-
zig, gewonnen den 18 October 1813.
stein (k. ) Levensbijzonderheden van eenigen der meest ver-
maarde Mannen van den Tegenwoordigen Tijd.
stierung (g. swartendyk ) Brieven aan Sophia over de keuztt
van een Geneesheer; een Handboek voor alle Standen.
*swan (a. v. d. ) Altereerde Beginfelen der Gefchiedenis onzes
Vaderlands voor de Scholen, tweede vermeerderde druk.
*----------- les Premiers Etemews de iHistoire de Notre Patrien
11ufage des Ecoles, traduits du Hollandois...”
|
|
| 15 |
 |
“...bij de Maleijers waren ge
vangen geweest. Alsmede een Bijvoegfel, bevattende verfcheidene
ontkoraingen van Schipbreukelingen onder groote gevaren bekom-
meringen en gebrek.
villers (c.) Proeve over den Geest en Invloed dr Kerkelij-
ke Hervorming van Luther. Verhandeling welke den prijs heeft
weggedragen, door het Nationaal (r.ftituut van Frankrijk gefleld op de
beantwoording der Vraag: Hoedanigen Invloed had de Hervorming van
Luther of den Staatkundigen toe ft and der onderfcheidene Staten van
Europa, en op den vrortgang der Verlichting? Vermeerderd met eene
Korte Schets der Kerkelijke Gefchiedenis.
vonk (l. c. ) Gefchiedenis der Landing In Noord hlland 1799,
9 Deelen met Register, Kaart en een (tel van zes uitflaande Platen
oor D. Langendyk en R. Vinkeles.'
Voor Kinderen, met 12 nieuw geinventeerde gecouleurde Plaatjes,,
vierde druk in Cartonneband.
w alr (j. van) Heide bloemen met gegrav. Tijtel en Vignet
van R. Vinkeles, en het welgelijkend Portrait van den Dichter,
naar het Schilderij...”
|
|