| 1 |
 |
“...33
prinsipalmente esun di ekspanshon kontinuo di tantu kantidat di sosio komo di edukashon di e mes sosionan. E statuto ademas tabata konten sierto artkulo ku ta atent kontra otro prinsipio bsiko di koperativa ku ta kontrl demokrtiko, esta ku ta sosionan mes ta disid tur kos riba un base di kada sosio un voto. Den e koperativa menshon e asesor spiritual (figura ku nos ta haa den tur organisashon katliko di e tempu ei) tabatin derecho di "veto". Di un banda por komprend esei, unabes ku edukashon di e sosionan por tabata hopi abou, pero asina mes nos ta mira kon e "paternalismo di Iglesia" ta keda asentu den bida di pueblo.
(d) Sint Thomaskring ta otro organisashon ku tabatin gran akohida den nos pueblo. Hbennan maskulino ku a kaba nan edukashon i a grada na St. Thomascollege a keda organis den un sosiedat ku tin un toke kultural, religioso, di formashon orient riba bida pbliko, i tambe algu di dibertishon i deporte. Na aa 1929 bou di guia di frater Rigobert i Canutus i ku asistensha di pader...”
|
|
| 2 |
 |
“...Bonaire ku ta bai skol na Krsou, esta H.B.S., M.U.L.O. i otro tipo di skol manera ambachtschool. Agrikultura no tin interes di pueblo.
Ekonomia en general ta mehor notablemente pa gobirnu den e tempu aki: kolonia di Krsou tabatin
1910: entrada di f 854.389,- i na salida f 1.205.237,-1940: entrada ta f 11.925.660,- i na salida f 11.674,652,-
Ku e kompania di petroli ta importante pa Krsou i e otro islanan no tin duda, meskos mester bisa di Lago di Aruba naturalmente. Ant e petroli ak ta bira e base di mas importante pa nos poblashon. Asina por komprend tambe e influensha den poltika ku nombramentu di representante di refinera den Staten.
Importansha di nos haf komo puerto di trasbordo i pa abastes bapor ku kombustible (zeta awor i no mas karbon) ta duna Krsou un oportunidat mas.
Trfiko martimo den e temporada ak tambe ta importantsimo. E kompania di bapor hulandes K.N.S.M. ta trese varios bia pa siman bapor di Europa, di Sur-Amrika, di Golfo di Mxico, Merka i Srnam.
"El Libertador" saliendo...”
|
|
| 3 |
 |
“...di e otro islanan.
Na Hulanda ta disid ku partishon di puestonan den Staten lo mester ta a base paritario entre Krsou i Aruba, esta 8-8. E famoso "ocho ocho" mester tee Rubianonan kontentu, pasobra Henny Eman di Arubaanse Volkspartij (A.V.P.) ta di opinion ku Aruba ta muchu bou di gara i dominio di Krsou, nan ta un pueblo di m.o.m. 40 mil habitante, ku nan propio ekonomia ku tambe ta drif riba zeta (Esso tin su refinera LAGO na San Nicolas) asina ta ku nan por ta bas den nan mes kas. Gomez mester tuma den maske e mes ta prefer 12 8 ya ku Krsou tin kasi dbel kantidat di habitante.
Pa sigur su posishon den Staten e mester buska koalishon ku partido di Ernn i Antia tin un staten ku ocho representante di Krsou i ocho di Aruba. Un koalishon ku un f otro partido di Aruba ta un nesesidat.
Aki por mira e problema grandi di partishon di miembro a base di "isla" na lug di simplemente i demokrtikamente a base di "hende". E divishon ak entre islanan, ku di mes komo isla ta sin ti nan mes separ, ta bira...”
|
|
| 4 |
 |
“...87
M.U.L.O. Ai B.
6. Trabou sosial sin adaptashon na realidat histriko
Di mesun pueblo ku a konos sierto desaroyo den sentido di "un salario fiho garantis", si e logra algu mas di instrukshon, ku simplemente un edukashon bsiko, ta bai eksig tambe riba otro terenonan e mes oportunidat di por disid pa su mes. E ta kumins sinti ku e tin derecho pa eleg su mes lidernan poltiko.
Ta di lament s, ku un pueblo sin lider di base, maske kuantu lider tin den tp, lo sufri konsekuenshanan fastioso. Fsilmente nan por bira vktima di interesnan personal partikular i asina result trahando kontra nan mes, manera a sosed. Algu di esaki nos lo kontra kun den e siguiente desaroyo di nos pueblo. Mester tee kuenta ku maske kuantu skolnan ta bai dilanti, ta keda e fayo grandi di falta di un formashon sosial, ku ni mishon katliko no ta duna. Volksbond ku un tempu a mustra ku su korant "La Union", di kier ofres pueblo algu mas, a mira su intentonan frustra ora ku pader Reginald Dellaert O.P. mester a bandon Krsou...”
|
|
| 5 |
 |
“...100
den e ramo ak ta para bira un kos natural i poko poko tur negoshi ta hasi meskos. Ma ta henter bida ta bira asina, tur kaminda mester kumins strimlain.
Amplia base di ekonomia:
Den gobirnu algun hende ta buskando un base mas amplio pa nos eksistensha, no solamente petroli ku tg no ta di nos. Pero ningn hende no ta pensa ku e kompania di Shell lo por bai.
Turismo:
Tg lo ta interesante pa mira si por bini ku un hotl manera esun ku nan ta konstru na Aruba knter di playa. Riba ref e ridikules di fundeshinan sun di e loke mester tabata Stuyvesant-hotel a keda durante hopi aa un rekuerdo di un paso en falsu.
Ku turismo mundial ku ta krese enormemente mester bai pone algu di atenshon na esaki. Hendenan no mester bin kumpra so durante un dia i sigui ku nan bapor, nan lo mester keda drumi. Pero no tin fasilidat. Hotl Amerikano na Awas no ta adeku i no tin idea kiko asina lo por hasi den e sentido ak. Ma kiko asina?
Lo dura hopi prom ku konstru e hotel Intercontinental nt na entrada di haf, komo...”
|
|
| 6 |
 |
“...ta leu for di e panorama di nos hendenan.
Tg no ta tur kos ta negativo den Iglesia. Holterman, e obispu grandi manera un kas, ta motiv i ta anim kaminda e por.
E ta lanta hasta un sentro katektiko pa hiba sistema di enseansa di religion mas den pueblo, mas adapt na e situashon, pero esnan ku mester traha ku e institushon ak no ta kapas na haa e direkshon adeku, no ta fsil tampoko. Den "Legion di Maria", ku ta haa sosten kompleto di obispu, ta kumins sia hendenan ku nan mester ta aktivo riba un base religioso i di benefisensia. Den su "Kursiyo di Kristiandat" e kier forma i motiv lidernan pa tur aspekto di bida di pueblo. E ta para firme tras di e movemento Jocista i di credit union i sindikatonan di orientashon kristian ku ta lantando, hasta e ta yuda lidernan ku kai presu pa por manten nan famia. Enfin e mes no ta lansa tantu inisiativa, pero e kier motiv, sosten i anim tur ku kier hasi algu, ku kier biba nan kristianismo. Den poltika e no kier mete ma e lema di su obispado e ta duna bon...”
|
|
| 7 |
 |
“...sindikal. Kursonan pag engran parti pa gobirnu merikano i empresanan di Merka i tambe algu di parti di fede-rashon di "Unionnan" (sindikatonan) di e pais ei. Mester kontrarest podis e ideanan di INFORSIQ?), ideanan netamente di orientashon kristian (ku den bista di hopi hende ta hole komunismo!?).
Di tur manera esaki tabata otro paso mas di avanse hustu pa gremio obrero di Krsou. No solamente ta kibra ku imposishon di ideanan di poltika partidista, ma ta trata na yega na formashon di lidernan di base den e organisashon di obrero. Loke ta normal ta sosed ku e lidernan di e bntnan nobo ku ta luchado fuerte, nan ta tildanan di ta komunista, ora present e kaso di Haiti (mira mas abou) ant ta prueba esei ta di komunismo puru.(?) CLASC (Confederacin Latinomaericana de Sindicalismo Cristiano) tambe, siendo revolushonario, ta keda mark komo komunista, mintras ku tur ta boga pa un revolushon no violento sino kambio drstiko den struktura general di henter bida di nos pueblonan....”
|
|
| 8 |
 |
“...ion of Free Trade Unions).
P.W.F.C. ta un bnt hopi fuerte, ta kalkul miembresia pa aa 1959 na riba 3000 afiliado. Ku kontribushon ku ta keda kit na trabou mes, e sindikato ak no tin dol di kabes manera otronan. Ku asuntu di "strimlining" riba Shell, e bnt kier turna over un supermerkado, pero un par di trahad ta opon fuertemente i ku un par di pamflt ta logra para e idea ak ku sigur lo tabata prdida di hopi plaka di trahadnan. Ora e grupo pidi Shell pa nan mes kumpra i lanta un supermerkado a base di kooperativa Shell ta nenga rotundamente, pasobra si no ta bende ku PWFC no ta bende ku ningn trahad tampoko. E aktitut ak ta pone lidernan en general di diferente bnt duda den e libertat, ku sindikatonan mester tin.
Na aa 1964 ta lanta C.F.W. (Curacaosche Federatie van Werknemers) dirig pa e sindikalista Ewald Ong a Kwie. E bnt ak ke afili tur trahad, maske kon chikitu e empresa ta, no tin grupo speshal, pero tur trahad di unda ku ta. Den poko tempu (tee kuenta ku idea di lucha di bntnan ta...”
|
|
| 9 |
 |
“...Lucha ta asina fuerte tin bia ku den kuestion di dos tres luna ta tee varios wlga tras di otro. Tabata interesante pa mira kon un dirigente di NKV di Hulanda, konsehero di Horecaf, hmber di hopi eksperensha den sindi-kalismo kier asist Horecaf den su lucha kontra Hilton. Na un manera poko ingenuo e kier sinta dialog, mintras ku lidernan lokal, konosiendo personanan ku tin di trata ku ne ta mustra forsa i ta dal man riba mesa, lanta bai ora kos no ta kamna i asina ta mustra ku mester di rspt i ta a base di forsa por logra algu. Esaki ta sosed tambe. Diferensha di mentalidat ta keda klaramente ekspon den e kaso ak.
Ma no ta den hotl so tin problema. Shell ta laga tur trahamentu di bleki, drum etc, den man di e kompania hulandes ku ta estables, esta Werkspoor. Esaki ta turna hendenan ku Shell ta kita di trabou i ta manda nan bk ku areglo hopi mnos kumbiniente pa e trahad. Ta kumbin Shell, ta kumbin Werkspoor pero ta un desgrasia pa e trahad ku ta bai atras. No tin areglo legal pa asuntu di kitamentu...”
|
|
| 10 |
 |
“...tenementu atras, no ta bira nada ta bira rasial ma tur kos ta huntu, ta un situashon sosial general. E resultado mas bisto kisas tabata e punto kulminante ku ta result poltiko enbrdat, esta ora ku Nita present na radio i eksig retiro di henter gobirnu na mando.
Asina ak pueblo porfin ta manda gobirnu kas, awor ta bai mira kiko ta bai kumins ku ne.
Ta sigur ku manera e loke un dirigente poltiko a trese dilanti, esta ku "semper ta manten mayora di stm di partidonan i p'esei e kier sigui riba e mesun base di semper", komo hulandes atrobe, e no ta kai na kuenta ku ta un pueblo ta lanta eksigiendo un rumbo nobo. P'esei e kontesta na e hulandes ak tabata: "Awas a kima, pero Awas lo bolbe bini bk, ma ta sigur ku lo e NO ta meskos ku ntes"....”
|
|