| 1 |
 |
“... libra
dia di e atake riba ceroe oerca Fontein (25 Augustus], Mi
ta duda masjar na exaetitud di es notieia ai. A. de Veer
tabata jioe di Gobernador, i sigur lo el a larga spierta
SU fainia di mas jegA, prinoipalraente pasobra el tambe
tabata biba na coenucoe i el tabata na su coenucoe dia
18, 20 i 21 di Augustus.
Tocanti famia Lesire. un di su miembronan, Johanna
Lesire, koe tabatin un lugar di laba panja na banda bao,
tabata claramente na relacion coe revolucionarionan, pa
motiboe koe dia 25 di Augustus el tabata acusa, koe do*
bez el a doena judanza na negernan culpabel i pesai Con-
eho a bis pa en adelante el no protega mas ningun ne-
ger, koe 'a hui.Luego ni un otro lamia mas di Lesire no
tabata biba na un coenuco* banda bao....”
|
|
| 2 |
 |
“...86 -
ni despues, pa puntra e sacerdotemotiboe di su bi-
nimentoe. Despues koe naa a tend, nan a hib
na cas grandi dje coenucoe, camina el a haja
hopi neger arma i no arm, tarabe Toela, koe
SU companjeronan tabata jatna ,,kaptein. Hopi
catiboe, curioso pa sabi kiko es pastoor a bin
had, a rondon. Pastoor Schinck a doena in-
forme di su mision i a prirainti nan porJon, na
nomber di Gobernador i di Conseho, si nan bolbe
bai trankilo na nan coenucoe pa cohe nan trabao.
Palabranan conmovedorparcea haci unimpresion
grandi riba nan : ,,como un prueba di grati-
tud, uu dje negernan, koe a mira koe pistoor
su doosji di snuif tabata basji, a bacia loke
e tabatin den su doosji deu doosji di pastoor.
(1). Es ora ai Toela a toema palabra. ,,Nan
a maltrata nos muchoe tantoe, el did, ,,nos
no ta busca pa haci ningun hende maloe i ta
desea nos ta desea nos libertad sol. Negernan
Frances a haja nan libertad, Francia a vence
Holanda, pues aki nos mester ta liber tambe .
Pastoor a...”
|
|
| 3 |
 |
“...- 87 -
logra, pasobra uo por di aingua manera iguala
es isla chikitoe aki coe San Domingo; aki pron-
to lo haja falta di coeminda i nan no por
retira nan ni sconde den ceroenan. El a
moenstra e negernan reuni, com lo duel ,
nan wardador spiritual, si nan cai den desgra-
eia. Atrobe a paree, koe palabranan di pas-
toor a haci impresion, ma Toela no a larga
ningun bende toema palabra; el a manda nan
toer sali foi cas i ora nan no kier a sali coe
muchoe gustoe, el a larga descarga un tiroe
riba nan. Es ora ai toer a sali foi cas i a laroa
pastoor coe Toela sol. (1)
Toela a coeminza combersacion atrobe i a
bisa pastoor: ,,Sjon Pader, toer bende no ta
bini for di n tata Adam i Eva? Mi a baci raa-
loe, koe mi a libra 22 di mi roemannan for di
cadena, koe tabata mara nan inbustamente? (2)
Sjon Pader, libertad Frances a sirbi nos pa
tormento^ sol. Si tabata castiga un di nos, nan
tabata bis: ,,Bo tambe ta busca bo liberta 1 ?
Un dia nan a raara mi; mi tabata griba sin...”
|
|
| 4 |
 |
“...- 88 -
eu pia, alomenos nan ta cur. (1) Den es sen
tido ai Toela a sigi papia algun tempoe, caba el
a largae pastoorcoee cabaljeronan Van der Grijp
i Tieleinan sol;un di nan a bisa pastoor, koe
ora Sn Reverendo adrenta cas, un djelamantador-
nan, un antiguo catiboe di islauan Frances, a
haci es observacion: ,,Pastoor ta bini aki pa
moenstra nos su carinjo.
Pascoor no tabatin nada di kena di su
ricibiraentoe cerca e negernan. Catiboenan mu-
her di Porto Marie a trece coeniinda p, riba
nan cara tristoe bende por leza nan malconten-
toe (2); nan a doen un cuarto pa el droerni,
camina el a haja toer cos koe el tabatin mester,
basta un bijbel; coe boz primi negernan tabata
canta cantica Frances di libertad, pa no strobe
di droemi; coe un palabra, nan a trata pastoor
coe raasjar benevolencia i distincion.
Ma di ningun manera ta di stranja, koe Su
Reverendo, sabidor koe e tabata di inconstancia
di negernan idinan inclinacion na impresion mo-
mental, a baj unpoco perta...”
|
|
| 5 |
 |
“... tin ningun fundamentoe, ma
por nada. Comprendiendo koe el no por a bi-
ni cla coe palabra i mirando koe algun neger
tabata mik nan scopet riba dj, no obstante
di nan promesa, i a descarga basta algun ti-
roe coe bala, Van Westerholt a retire, moens-
trando e catiboenan un biaha mas consecuen-
cia seria di nan obstinacion.
E troepanan a avanza toer huntoe contra
e negernan i a ataca nan cerca cas di sjon di
Porto Marie, camina nan a para riba pleintji i...”
|
|
| 6 |
 |
“...
banda despues di un resistencia corticoe, koe a
costa bida di Sr. Pieter Beek Brugman i e mu-
lato liber | Martin Sintjago. Muchoe neger a
moeri den es combate i un gran cantidad di
herido a cai preso; esnan, koe nan a cohe coe
arma na man, tabata fusila inmediatamente.
E otro lamantadornan a hui pa un camiua,
koe Van Westerholt no tabata sabi di dj, nan
a pasa den mondi i den troncon i na altura-
nan, koe casi hende no por subi i oenda ca-
baljeria no por a poersigi nan i nan a bai
Banda bao....”
|
|
| 7 |
 |
“...Den es corabate a moeri tarabe Sr. W. Van
ytrecht; di repiente su mes pistool a descar-
ga, e bala a dal na su pia i poco dia des-
pues el a moeri di es herida. (Prot. 1795.)
Su manece 26 Aug. Van Westerholt a poer*
sigi e negernan koe a hui, caba el a pone su carn-
pamento na coenucoe San Guan pa warda aja
jegada dje barcoenan, koe, segun e proposicion
koe el a had, lo mester a hiba raaisji i bestia-
nan na Punda, ma cuater dia despues el a ha-
ja uobo, koe nan lo no manda ningun barcoe,
asina koe no tabatin di si^i spera. Pesai el a
kibra su campamento coe idea pa coeri coe ne-
gernan for di ceroe St. Christoffel (1) i otro
ceritoenan ai banda, camina nan a traha trin-
chera i foi oenda nan tabata corre e otro
coenucoenan aieerca, kima cas i kibra toer ma-
gazina i coer, di bestia, pa hiba toer loke nan
cohe na nan campamento.
Pa motiboe di distancia grandi, koe ta sepa-
ra diferente coenucoe di banda bao foi otro, for-
za di Van Westerholt tabata muchoe poco pa...”
|
|
| 8 |
 |
“...- 95 -
funda i Banda Eiba, koe te awor tabata stro-
ba di uni coe e lamantadornan (1), lo uni coe
nan; ceroe di San Christoffel tabata ceroe
di raas peligroso di henter isla; coe uu palabra,
Van Westerholt tabata considera situacion
asina critica, koe, pa el sol uo decidi. el a
convoca un conseho di gera, pa papia ri-
ba medidanan, koe lo toema. Pa haci ca-
tiboenan^ somete, es conseho a recoinenda como
medio di raas bon i di raas propio, pa kiina
asina liger koe por toer maisii, koe tabatin den
algun magazina rondo di ceroe di San Chris-
toffel; pa manda Punda toer bestia, koe nan
por cohe; i pa tira cadaver den poz, pa nan no
por bebe su awa raas. Esai a socede. Donjo-
nan di coenucoe Spencer, A. George i L. G.
Meijer (Rekw. 1796) a hacie di nan mes caba.
Entretanto Van Westerholt a mira rnasjar
bon, koe por a costa masjar trabao pa saca e
negernan for di nan posicion fuerte; pesai el a
busca coe negociacion promer, loke podiser
lo costa mnchoe bida di hende...”
|
|
| 9 |
 |
“...- 100 -
i koe el a spera di bira. gobernador. (1).
Dastiaan a reconoce, koe pa orguljo el a uni
na es troepa maldita i koe el a ganja e la-
mantadornan, koe su sjon, Sr. Kikkert, a doen
un jabi pa abri depsitonan di gobieroo i doena
catiboeuan scopet, municion i viveres. Natu-
ralrnente es dos negernan aki i Pedro Wacau,
matadornan di maestro di school Sabel, naii a
castiga inas pisa. Es sentencia, saca contra nan
i ehecuta dia 3 di October 1795 tabata;
1. lo nan trece loela, cabez principal di ne-
gernan rebelde, koe tin bijnaam di Rigaurl, sin
otro forma di proceso, na Ingar oenda sa haci
ehecucion; mare na un cruz, lo nan kibr su we-
soenan di abao pa riba, caba kima su cara
i kita SU cabez afor, despues pone e cabez
riba paloe di horca;
2. despues koe Bastiaan, coe bijnaam di
Carpata, a mira es ehecucion, lo el sufri e mes
casLigoe.
3. ,,lo nan cologa cabeznan di Toela i Bas-
tiaan riba dos paloe riba Rif, pa toer hende
por mira nan;
4. lo nan lastra Pen'ro...”
|
|
| 10 |
 |
“...- 100
i koe el a spera di bira gobernador. (1).
Bastiaan a reconoce, koe pa orguljo el a uni
na es troepa maldita i koe el a ganja e la-
mantadornan, koe su sjon, Sr. Kikkert, a doen
un jabi pa abri depsitonan di gobierno i doena
catiboeuan scopet, muuicion i viveres. Natu-
rahnente es dos negernan aki i Pedro Wacau,
matadornan di maestro di school Sabel, nau a
castiga inas pisa. Es sentencia, saca contra nan
i ehecut dia 3 di October 1795 tabata;
1. lo nan trece Joela, cabez principal di ne-
gernan rebelde, koe tin bijnaam di Iligaud, sin
otro forma di proceso, na Ingar oenda sa haci
ehecucion; mare na un cruz, lo nan kibr su we-
soenan di abao pa riba, caba kima su cara
i kita SU cabez afor, despues pone e cabez
riba paloe di horca;
2. despues koe Bastiaan, coe bijnaam di
Carpata, a mira es ehecucion, lo el sufri e mes
castigoe.
3. ,,lo nan cologa cabeznan di Toela i Bas-
tiaan riba dos paloe riba Rif, pa toer hende
por mira nan;
4. lo nanlastra Pedro lEacan...”
|
|
| 11 |
 |
“..., sin embargo io nan por ta
castigA hustamente coe morto, nos a haja bon di conflr-
ma e pordon, koe e oflciainan a doena nan i awor nos ta
pone acerca un Amnestfa General coe pordon di toer cas-
tigoe na ter i na cada un di es lamantadornan negei-,
koe tabata den es conspiracion maldita.
Ma esai io socede solamenDe coe e catiboenan, koe ber-
daderamente a somete nan na nan sjon i koe ta traha den
hoffi i den coenucoe; ma di ningun manera coe esnan, koe
a haci nan eulpabel na desobedencia di mas chikitoe of koe
a hui foi nan sjon i ta sconde nan eurpa ainda den mondi.
Toer esnan, koe den trmino di dos seman despues koe a
publica es decreto aki. no a bai cerca nan sjon i pone nan
bao di nan obediencia, io ta castigA se^erainente; i si an-
tes nan por tabata den e negernan, koe a lainanta, nan io
ta eastiga coe morto, sin otro forma di proces of sin gracia.
I pa evita toer keho hustoe, koe aigun catiboe por tin
contra nan sjon, fitor i bomba, (1), sea pa motiboe koe nan
(1...”
|
|
| 12 |
 |
“...- 104 -
un resolucion, koe ninguQ hende no tabatiii
nada contra.
*
* *
Ainda a resta mi pa bisa, koe Conseho no
a loebida di recompensa .esnan, koe tabatin
uu parti activo pa sofoca es lainantaraentoe.
Di proiner Van Westerholt. Den un carta,
koe Conseho a skirbi, Conseho ta recouoce,
,,koe na su balenteria i bon disposicion sol
mester ta atribui, koe es desgraciado laman-
mentoe a stop asina liger i koe e lamanta-
dornan a somete nan asina corapletamente. Lue-
go Conseho ,,a gradici Van Westerholt na ma-
nera di mas solem pa su conducta, pa loke
Conseho tabata sumamente satisfecho. Con-
seho a suplik, ,,pa acepta como un prueba di
aprobacion i reconocimiento un spada coe ca-
bez di oro, koe Conseho tabata regale (1).
Van Westerholt mes a haia masjar judan-
*a di Sr. Mr. C. Spencer, e\& declara: ,,koe,^ape-
sar koe nuuca el tabatin amistad coe Sr. Spen-
cer, al contrario el tabatin algo contra dj
sin Spencer ni el, ni Heshushis por a haci al-
go pa descubri e...”
|
|
| 13 |
 |
“... matroosnan di Heshusius, koe a
comporta nan asina bon, a haja un surna di
fl. 2269,85 pa danjo i perhuicio di nan bistir,
koe a sufri hopi na biaha di Banda bao.
Marcus Anthony, luitenant di.uegernan li-
ber, a haja un ,,carinjo di 100 florin i liber
di toer sirbisji personal den cuerpo di neger-
nan, mientra Conseho a doen permision tambe,
pa na caso di alarma el bai cerca troepanan
regular riba bateria i procd aja, es tempoe
ai un honor particular pa un neger, mulato
oi hende di color.
if...”
|
|