|
|
|
|
|
| 1 |
 |
“...1 Mundu
Globo
Horizonte,
Lia ekwatorial Polo norte, polo sur Seru, seritu
Pia, barika, kabes di seru
Kunuku
Mondi
Hfi, dam, bodogo
Pos, roy, tanki
Pos di pia
Laman Chik
Nos ta biba na Korsow
Un kas den kunuku
Kan a riba kaya
Na bahada, subida, di un seru Laman ta subi tera.
Renbak a yena te basha 'fo.
Un seru par
Laman Karibe
Entrada (boka) di haf
Un barku mar na waf
Druml den solo riba playa
Na kant'l awa
Den kustia di un baranka
Sabana di Wespen
Un patruli entre dos kunuku
Un trank rond di un terenu
Un serk pa warda bestia
Nos ta waya (hala waya rond di
un terenu.
Den Kaya Grandi di Otrobanda tin hopl tienda i pakus.
Den tempi awa varios tanki ta yena ku awa.
Tera pretu ta bon pa mta.
Tera gordo ta tera frtil.
"Tera bibu (bow di tera morto mas ariba) sa uza pa traha poron ku wea.
Krakstenchi ta haa kant'i laman.
Greis no ta wanta awa.
Santu blanku (di laman) ta mara mi ku santu mul.
Santu di Ruba (kol marn).
Yerba shimaron, stinki, di mondi (beu...”
|
|
| 2 |
 |
“...A kay un pali awa. (Un awaseru duru).
Ken ku kere ke por karga mundu, ta pasobra te a trah. (No preo-kup pa tur loke hende bibu ta papia, di pursi bo no por satisfas tur hende).
Bo parse luna kla. (un sokete malu).
Laman ta yen! (Ekspreshon pa avis ku ta yegando un persona ku no mester tende loke un grupo ta papiando).
Flaku manera kabritu alfashi ku a muri (pasa) hamber na sabana. (Mash seku i deleg).
Ba kwe mid den Laman Chik! (Bo karson ta hafustngel).
Pasa bui. (sali for di haf di Korsow).
Frontera
Baranka, kleps, sababa Pieda di kandela Pieda di bos Wowo di awa Warwar Orkan, sikion Os ta trk
Koriente di bientu, di laman Strom ta hala pabow, parlba
Un tera tin frontera.
Kada kos tin su lmite.
Koba den baranka. (traha trabow pis).
Pa sende e katuna den "sakad (kachu di kandela) tabata uza "pieda di kandela I "rabn (pida heru).
"Pieda di bos ta e hachanan di pieda ku antes indjannan a uza. Sigun un kreensha blew nan a yama nan "pieda di bos, suponiendo ku ta kaminda...”
|
|
| 3 |
 |
“...Tin hende ta pretend ku un kuminda kushin riba konf ta sali mih ku riba stof di gas o korozin.
Barika no sa yama danki. (No kome pa loko i lubid ku tin maan, ora bo barika lo bolbe pidi mas).
Felipi su barika ta na su man. (E ta kome kiko ku e haa).
Den dos man funchi no por sali papa. (Dos huntu por mas ku un so). Kome zupia, bebe awa! (Moda chistoso dl bisa un hende ora e bisa ku e tin hamber).
Na kada banda di nos garganta tin un wea di funchl.
4 Kuminsamentu fin
Kumins i finalis (kaba) un trabow
Start un motor
Enkabes un karta ku________
Origen di un idyoma Na final di kwenta Na fin di siman Na kabamentu di siman Na prom momentu mi no a rekonosebu
Porfin (finalmente) el a papia brdat.
Duna un toke final.
Punto di salido, di yegada.
Hasi algu ku un propsito.
Lo bo kaba malu (bo fin lo ta trlstu).
Alex a traha duru, te ku el a bin logra su propsito.
Pone un fin na e soketada ei!
Punto final, (tras di un frase ku a kaba).
Den kuminsamentu Dyos a krea shelu i tera...”
|
|
| 4 |
 |
“... e tapushi ku nan ta uza prome ku tur, ora ta bai bolbe planta. I esei nan ta yama "Bandera di maishi.
Ku un "man sushi ta kita fruta hopi haltu na palu.
Fruta fresku ta bon pa sal. Fruta brd, reip (kasi hechu), hechu.
Kska di banana. Wowo di koko. Piplta di mango. Simia di fruta. Zjilt dl pinda (e flishi rond di pipita di pinda).
Kachu di pampuna (e pidasitu dje ranka ku e keda na e pampuna). Kurason di patia ta e parti meimel sin pipita.
Djus di fruta.
Un mondi ser o abr.
Rama di palu mes ta tumba wea. (Un kowsa chik por tin konse-kwensha grandi).
Esun ku ta bow di palu, mester wanta kaka di para. (Bo tin ku
soport kos desagradabel den e sitwashon ku bo ta).
10 Palu, mat, yerba
Tronkon i rais Brasa i rama di palu Mondi, hfi, kunuku Indju, watapana, mansalia Mahk, mespu, kenepa Kibrahacha, wabi Srsaka, patia, milon Datu, kadushi
Shimaruku, bshi
Laraha, lamunchi dushi
Un kama di infrow, salada, tomati
Un mondi di datu
Un ranka di patia, pampuna
Kaska di palu
Kap un...”
|
|
| 5 |
 |
“...Hinka palu bow di kandela. (Okashon mas bruashi pa via di mete den e asuntu o pone algu mas aseka).
Kore te roza mondi. (kore asina duru, ku kaminda bo pasa mondi ta keda roz).
Un galma ku kol di mespu.
Buis a kai manera patia brd. (dal abow duru).
Un owto wabi (blew, mankaron, bulpes).
No laga nan kome kadushi, bin limpia man den bo kabes. (No laga nan tumabo hasi sokete).
Tur shimaruku ta hechu. (e asuntu a keda kla).
Rnka dl pampuna ta kore mash lew.
E palu di flamboyan a rement tur na flor.
Taha palu. (gaa traha).
Kaska a wanta palu! (Ekspreshon ku ta uza pa hendenan ku ta baa de bes en kwando).
Si bo koba den tera, bo ta saka bichi. (Si bo mete den porkeria, ol malu ta dalbu).
Si no yobe lo pinga. (Si bo no logra shen por shentu, maske ta algu ta kai).
Tur krga di kunuku ta yena Punda. (Tur tikl ta yuda).
Un palu karg (yen) di fruta.
Dader (fruta di datu). Tin dader skalein (e kuminda paden ta blanku). Nan sa yam tambe "dader hudiw". Ademas tin dader kr i orao...”
|
|
| 6 |
 |
“... kach. (Dos baina no ta mete ku otro).
Yuana ku kome lew foi kas, ta muri mal morto. (Esun ku buska peliger, ta topa ku peliger, desgrasia).
Warawara tin miedu di gai, e ta turna vengansa riba pultu. (E ta lembe grandi, abuz di chiki).
Dia totolika yu ta mas kontentu, su mama ta bula bai lag'e. (Despwes di legria tin tristesa).
Si bo bira stropi, muska ta komebu. (Si bo ta muchu humilde, nan ta sub bo kabes).
Sabf manera djake kaa, manera sokle. (Mash bibu).
Na su kas ta pushi ku kach sa drenta sal. (Tur sorto di hende ta bai seka dje).
Elena parse hende ku a kome prikichi. (E ta papia mash, sin guli skupi).
Mi no sa ta ki patu a brui e. (Mi no konos su sal, di ki famia e ta). Un muska morto: Un chocho, sokete, lpkk.
Morde supla manera ratn: Gaa un hende ku palabra dushi.
Makaku ta hunga ku su yu, te ora e saka su wowo. (Hasi lokura te ora bo pega barku).
19...”
|
|
| 7 |
 |
“...15 Karga, wanta, soport
Hisad di peso
Un baka, kabritu, karn karg
(ku barika)
Karga responsabiiidat Wanta ku pasenshi Karga speransa Mi n por wanta e hmber ei (mi no gust)
Faha kustia pa hisa kos pis.
Lanta pia! (kana mas lih)
Lanta fo'i soo
Un kalor insoportabei
Hisa benta (yanga na manera
eksager)
Hisa pareu! (Ora ta lanta morto) Un palu karg (yen) di fruta.
Bida ta un peso pa Katrin. Bapor di krga E ta karga nmber di su tata.
Krga di tur kunuku ta yena Punda. (Tur tiki ta yuda).
Nan a transport un kas di tabla di Punda pa kunuku.
Laga e kaso na mi enkargo.
Te ainda nan sa uza merln pa lastra krga.
Buriku ta bestia di krga.
Kargad di saku largu no sa konfia su kompaeru. (Ladrn ta kere ku tur otro hende ta ladrn).
Kada hende tin ku karga nan krus den bida.
Si bo a hisa leba pone riba bo lomba, bo tin ku wanta konsekwensha.
Trese e buki pa mi.
Hiba e paki ak pa Manuel.
Hibad di rospondi ta bira doo di kestion.
Dochi no a hiba ni trese. (E no a reakshona; el a...”
|
|
| 8 |
 |
“...Mi kabes ta pis. (Di soo, kansansio).
Wanta bo wil, pa mi no baha bo chupi (Trata desente i ku kalma, sino mi ta regla bo kwenta pa bo).
16 Obheto, intento, propsito, meta
Logra (alkans) un propsito Awor si ba pasa meta!
El a fiha un meta den su bida
Obheto di e karta akl ta pa_________
E motibu di mi bishita seka bo ta______
Un bida sin meta ni intento ta bash.
Kada hende mester praktik efikasia.
E material ak no ta adekw pa loke mi ke.
Bo por tin bon intenshon, pero.. Bo ta konsiente di loke bo ke
Despwes ku bo haa un bon idea, bo tin ku intent realis.
No tabata mi intenshon di molosti bo kurason.
Nos ta realis un plan o lage para.
Trata semper na solushon tur problema bo mes.
E ladrn tabatin intento di hrta.
Yanshl a hasi un esfwrso pa e bini kla.
Ora muchanan ta hunga nlnichi, nan ta marka un meta den tera.
Ku un krenchi mas energa bo mester por yega.
Un peon ta uza su forsa di brasa.
Mi owto tin forsa dl shen kabai.
Si bo ke bringa, krda ku un oso tambe tin...”
|
|
| 9 |
 |
“...Hasi algu pa malu.
Si bo faya, purba un be mas.
Bo por saka e charada aki?
Tur mi esfwrso tabata enbano.
Pa bo tin kslto den bida, bo mester ta prepar.
Lema dl padvlndernan ta: "Para kla.
Nos a pasa varios lug, te nos a yega nos destinu na Paris.
Perkur pa bo ta bon prepar, konos bo deber, traha ku entusiasmo i brio i ku tur sigurldat lo bo bini kla ku bo deseo.
Drumi saka ka despwes di un paranda sep.
Bo mester tin stoma fwrte pa wanta rm ship, (rom blanku)
Nan ta bisa ku esun ku bebe limonada, ta "kria vruminga
Dal un mas. Bo n por bai riba pia sol Awa a pasa haria! (e ta balente fuma).
Dis ta un burach di marka may ku sa kwe su awa tur dia.
Felipi ta bow di su awa. (Bon betr)
Djo ta boko. (Bebed grandi)
Yoshi tin mash mal bibida. (E ta hasi frfelu ora e tin dos aden). Eufemistikamente nan sa bisa di un hende ku a kraks un par, ku e ta "alegre o kontentu.
Bo parse hende ku a drumi fuma, lanta burachi. (Bo ta tur bru, tolondr, kns)
Un burach semper tin motibu pa bebe...”
|
|
| 10 |
 |
“... humano (di hende)
Semper nos mester ta franko (kurason abr) i (h)onrado.
"Honesto ta nifik korekto, kortes, di bon manera.
Nos mester tin pasenshi i nos mester ta gradisldu, firme den nos desishon i sinsero den nos trato ku otro.
Si nos ta limpi na kurpa i na sint, di mes nos lo traha ku efikasia. Un hende obedesidu i humilde por soport tur difikultat.
Nunka nos no mester ta mlshirikeira (papiad di redu) ni kinikintr (mete den asuntu di otro hende).
Un persona indiferente ta bira meskos ku spi sin slu pa otro hende. Freskura, krueldat, brutalidat i kurason duru ta kita hende foi nos kurpa.
Bo orguyo ta molosti otro hende.
Un mucha chikitu por ta tmido. Un hende grandi mester tin kurashi i brio.
Ku kobardia bo no ta logra nada.
Ta hende mash tap tin miedu di spiritu.
23...”
|
|
| 11 |
 |
“...Un mucha muh karioso i simptiko ta manera sku pa muskita. Un tata ku ta dedik tur su atenshon na su famia, lo kosech un mangasina di amor.
Sea mansu i karitativo.
Generosidat (grandesa di kurason) ta haa su pago den bida eterno. Te anda un hmber ta prefer un muh virtuoso pa kasa kun.
Si bo tin ambishon, want semper riba frena.
Ora un hende su kurason kai (prd kurashi), bo mester kurash. Kita kir di un mucha ku tempran.
Un hende ku kabes sushi (vanidoso) ta hasi hopi ko'i makaku.
Esta laf (frfelu) e gai e ta. E tin mi pasenshi den un flasko (bter). Un artista generalmente ta un persona sensitivo.
Un hende sensible, bo por "pika su kweru" mash lih. Un dokter mester tin dede sensible.
Sensualidat ta inklinashon pa plaser seksual.
Si bo "spiritu ta bibu, bo ta sint ki ora tin peliger den bwltu.
Karakter di un kriatura ta forma den e prom dos aa di su bida. Ornelio Martina, un di nos eskritornan, sa deskrlb karakter di su figuranan na un manera bibu.
Un persona di mala higra ta...”
|
|
| 12 |
 |
“...20 Fiesta
Hasimenti aa Kasamentu Bowtiso, bowtismo Konfirmashon Pasku di resurekshon Pasku di nasementu Dos dia di Pasku Aa Nobo Birn santu Webu Santu Pantekostu
Tur santu Tur difuntu
Semana santa, Siman Santu.
Sabe aleluya (Saba di aleluya)
Un seremonia
Misa solm, kant, dl tres pader. Dia di fiesta
Dia di statuut ta fiesta di gobirnu. Feria, kabatu, sirko Prom Santa komunion Kana den proseshon
Dumingu di rama
Festival di kansion ta mash na moda awendia.
Awe ma hasi aa.
Ma kumpll dies aa na trabow.
Dia di mi aa (mi hasimenti aa) mi ta trit mi amigunan.
Chebu ku Tida a hasi bintisinku aa kas.
Nos ta felisitabu. Hopi bida ku sal. Nos ta deseabu hopi aa mas di bida.
Den tempu di Pasku i Aa Nobo kayanan ta yen di hende nervioso. Den prom misa di Pasku di nasementu mash hopi hende ta bringa pa nan lug den banki, pero riba dos dia di Pasku kasi por tee kareda di kabai den misa.
Djis despwes di tiru di Aa nobo kantidat di hende sa turna blndishon di obispu.
Un padrinu pelow...”
|
|
| 13 |
 |
“...Awor a para bira ku mondongo tin polt. (e ta masha karu)
Nan ta uza e ekspreshon putri di plaka na Korsow, Argentina, Kolombya, Chile, Ekwador, Mksiko, Panam, Portoriku i Beneswela. Despwes di esaki ta rspt so mi debebu. (Ekspreshon ku un hende ta uza ora e kaba di paga su debe).
Riku ta hasi manera e kir, pober manera e por. (Esun ku ta den pobresa tin ku maneh su bida ku kwidow, e riku ta habri af). Skars manera manga di zjilt: Blo bash.
SI Mani a manda beter, e tin di skupi. (e mester paga)
Kumpra Minima pa sokete pa bo prd bo plaka. (Si bo kere ku e ta un choncho, bo ta sali ga).
23 Felisidat, fortuna, swltu
Un matrimonio felis Djo tin swltu ku brichl Un famia kontentu Sirkunstanshanan ta favorabel. Bo mes ta forma bo destinu. Nan ta den apuro (den prt). Tira un par Purba swltu ku un repi.
No riska bo bida.
Fell a hasi un fortuna den nogoshi. Afortunadamente el a yega na tempu.
Awe bo ta di lechi (bo tin swltu) Tira kontrabanda semper tin risku. Konsekwensha di e wega a...”
|
|
| 14 |
 |
“... kabes, "melmei, den bom.
Ma libra, (ma gana eksaktamente mes tantu ku ma gasta)
Hunga dilanti o patras (sigun sifranan dilanti o patras dje premionan grandi)
Un "Yangabashi ta: 1. Un hende ku ta hasi grandi, pero e no tin mode muri. 2. Un hende ku ta papya ku mash formalidat, pero ku tin koko bash.
Si no yobe, lo pinga. (SI bo no logra shen por shentu, maske ta un tiki koos ta kai).
24 Emoshon, sensashon
Sinti satisfakshon Haa un sorpresa Keda babuk, boka abr Hiba un sustu Nan a keda sorprend El a sinti un spantu Miedu a kwe su kurpa Keda desapunt
Bo palabranan a pika mi kweru E mucha ta un pster.
Ninita a hasi un bon impreshon na fiesta.
Ansha a but tolondr Su kurason a dal te den su garganta (boka)
Mi alma no tabata den mi kurpa (di sustu)
Nrvio ta kaba kun
E por muri di deseo
Mester tee dwele di un burdugu?
A drentami un miedu
Ta straami ku bo no sa.
31...”
|
|
| 15 |
 |
“...Nan a rabia, sinta kunsumi te kasi hasi bira djigei (razu).
No trata ningn hende ku despresio.
No rabia, pa bo sanger no bira awa.
Shishi tabata asina hostin ku e por a bebe su sanger pa awa. (e por a rement).
Un hende ku sanger na wowo, ta un ku por hasi kos strao ora e ta sar o rabi.
Mi no tin sanger di kakalaka. (mi no ta sin sintimentu o sin heful) Bergwensa a buta su kol kambia.
Semper Chofil tin mal beis (mal genio).
Si bo rabia, no prd kabes.
Nos no mester sinti bergwensa si otro hende sa mas ku nos, pero nos mester "hinka nos kara den saku si nos no a sia tur loke nos por. Krda semper na momentu ku bo rabia ku bo tambe a pifia i faya hopi be.
Un kontsta karioso ta buta asta kach brabu waya rabu.
Unabes ku ningn hende no ta perfekto, nos no mester ta eksigente. "Tur kos na mid ta konta pa legrla ku tristesa tambe.
Pa papia brdat, mi no tin miedu, pero mi tin un tiki andun. (Esaki ta hende ku miedu su fas palabra, pa nan tapa loke nan ta sinti) Kurason kayente ta mata...”
|
|
| 16 |
 |
“...Kada baka ta lembe su bis. (Kada ken ta stima su yu mas ku di otro. Un hende ta yuda su mes o su famia yeg prom ku otro).
Banana a muri ma vpe tei. (Tata o mama a muri, pero el a laga yu ku por kwlda e famia).
Un muh ku mash mal barika. (Tur su yunan ta kwe mal kaminda). Bin semper ta tira pa mondi. (ta nifik meskos ku "Kada baka ta lembre su bis).
Traha manera buriku di wela. (Duru i konstantemente).
Si ta kasa bo ke kasa, kabaron lo bo kome. (Despwes di kasa lo bo sinti duele).
Kabritu ta tira pa seru, karn pa ter abow. (Meskos ku Kada baka ta lembe su bis).
Pa chik ku kach ta, e sa kon grawat su sarna. (Asta mucha chik sa kon defend nan kurpa).
Na su karna di behes, sarampi: 1. Hmber grandi (biew) ku ta hunga papel di chabalitu. 2. Muh ku haa yu na edat avans.
Kamisa ta mas yeg ku saya. (Yuda bo mes i bo famia prom ku otro).
Bo por rndu rnt mundu si bo ke, pero kas ta kas.
Korsow ta mal mama ma bon madrasa. (Esnan djaf ta haa mih trato ku yu di tera).
Bon kri, mal fad...”
|
|
| 17 |
 |
“... ta bendebu, kumprabu. (E ta papia ku fasilidat i ku boka dushi).
Ora bo ta bai kobra un chk, bo tin ku firm part patras.
Aki nos ta bende na preis di galia flaku (na preis di famia): barata.
Tira un par: Hasi un nogoshi risk, sin ku bo tin siguridat ku lo bo logra. (E ta nifik tambe: Saka ventaha di un sitwashon ku a present) Den henter istoria di Korsow nos por lesa di tiramenti kontrabanda. Sa tin komersiante di mala higra ku ta ranka hende su sanger. (Kobra, gana di mas) Ta bende: Owto, tayer i piesa.
Mrka industrial I derecho di owtor ta kana parew. Si bo uza nan sin permiso, nan ta demandabu.
Maan ta fia!
Shon Fia a muri.
30 Univrso
Sinku kontinente Globo di mundu Mapa di mundu
Biaha rnt mundu Firmamento Astronan selestlal Solo, luna, strea, planeta Salida i bahada di solo Solo ta haltu na shelu Luna nobo, luna yen
Solo ta sali I baha (drenta) Rayo di solo Byentu ta supla Airu ta rondon nos
39...”
|
|
| 18 |
 |
“....
Prom ay tabata kustumber di duna e portlr, e mesonero, e kama-rera i e llmpiad di sapatu un teps (propina), pero awendia esaki ta inklu den bo kwenta.
Nos a drumi te ronka den e kamber ku airu kondishon.
Nan a kome nan barika yen.
32 Hotl i restorant
Doo di hotl Gerente
Reserv kamber (kwarto)
Mesonero
Kamarera
Sirbi na mesa
Hosped den un hotl
Pidi un knchi di kfi Primi knpi pa yama Apetlt
Un hamber di grita Pasa boka ku fruta Tur kwarto ta okup Un pension
42...”
|
|
| 19 |
 |
“... den stoma den refrigeradora (frishidr).
Elenita parse chinchirinchi. (E no por sinta ni para ketu).
Dal e duru! (Rbusak e, kaska su rk, zundr)
El a bal un biaha dl Zjil. (El a bai largu).
Pober Manuel a kore gil den su bida. (Pasa hopi trafat, den hopi diflkultat).
E por kana ku su frenta na laria. (pasobra e no a hasi nada brgon-soso).
Nan a kore yega bela yen. (ku mash frt)
Nos a gana (yega) kas dos ordi mardug.
E ladrn a lembe lakl prom ku polis a yega. (el a dirti).
Chambuk den lodo, (move ku difikultat).
Djo su manteke wowo a kaba. (E ta keda lant mash lat)
44...”
|
|
| 20 |
 |
“...Ku danki mi kushna no por huma. (Palabra bunita no ta yena mi stoma)
Djo ta biba te den chokamata. (Tras di lombe Dyos, den kul dl mundu, mash lew).
No kibra forti, traha batrei. (No destru loke bo tin, pa traha algu di menos balor). (No bandon loke bo tin, pa buska algu di menos balor).
Nos a gana kas banda di tres or, (yega kas--------)
Bo no tin nada di bisami. Bai manda na kas!
Asina pone span riba kas, mester hisa bandera; ora koba pas dl W.C. mester mata un gai o un galia, basha su sanger den e buraku.
Kombid un hende na misa, na mesa i na kas. (kombid pa asist na
sakrifisio di misa, pa risib Santa Komunion (mesa) i fiesta na kas.
Morto ku morto na santana, bibu ku bibu na kas. (mester lubid tris-tesa i dal bai).
Porfin ma kwe bo nshi! (Porfin ma haa sa unda bo ta skonde bo kurpa)
E kowchi palomba ku nan a ofres nos ta mash pert. Ei den bo ta keda manera saldinchi na blekl.
Sokle di: Mih flaku na mondi ku gordo na kas. (Mih mi tin libertat ku stoma bash, ku barika yen...”
|
|
|