| 1 |
 |
“...Curasao na 1795.
Denter di desgracianan, koe a bini ariba et
isla aki, lamantamentoe di catiboe na 1795 ta
ocupa sigur un di promer lugar, principalmen-
te pasobra el a socede den un tempoe, koe isla
tabata den circunstancianan raasjar critica. Bas-
ta anja caba comercio tabata paraliza ; taba-
tin desunion den habitantenan; tripulaiitenan
revolucionario di e tantisirno piratanan Frances,
koe tabata bisjita haf, tabata haci mantenecion
di trankilidad i orde casi imposibel; coe tra-
bao di mas grandi solamente Gobierno por a
tapa gastoenan di toer dia, coe un palabra,
situacion tabata di tal manera, koe si adver-
sidadnan aumenta, masjar consecuencia fatal pa
isla (1) no por keda atras.
Na causanan, koe mediatamente i^ inmedia-
(1). Mira no* tradnccion anterior : Un poca muchoe
trastorni....”
|
|
| 2 |
 |
“...- 83 -
Pleghev a rnanda Anthony, companjA di
dos militar i 10 neger liber, bai spiona, ma
un troepa grandi di rebelde a atak. El a de-
lende te na ultimo i te ora el a haja tres he-
rida grave na su cabez i algun rasco mas leve
na SU man, el a entrega su mes. (1)
Ora Conseho a haja noticia di derota di
Plegher, el tainbe a raira, koe es lamantamen-
toe tabatin un caracter mas serio koe nan a
supone na principio. Pesai dia 19 di Augus-
tus nan a resolve, riba proposicion di Gober-
nador (2) pa manda banda bao un destaca-
mentoe di 1 kaptein, 2 oflcial subalterno, 5
sergeant i bombardero, 5 korporaal i 60 bomber,
tantoe infanteria coino artiljeria i pa suplica
contra-alinirante Wiertsz pa juda es destaca-
mentoe coe un cuerpo di marinero i matroos.
Wiertsz a declara koe el ta dispuesto pa haci
(1) . Henter au bida largoe el a keda manearn, ma
Conseho a doen un pensin.
[2] , Domi Simons i otro ta bisa, koe tamianan de
Veer 1 Lesire, koe a wanta miles ansia, tabata libra
dia di e atake riba...”
|
|
| 3 |
 |
“...Siete of ocho di nan a bi-
ll). Se^un un manuacrito bieuw, koe tin pa titnlo-[
,,Memorial der Gesehiedenisse op t Byland Caragao in i
Jaar onzes Heeren 1796, koe M^. J. J. A. Van Baars ta:
batiu araabidad di moenstra ini i koe ta masjar exaeto
en cuantoe su feelianan, un ciertoe Thomas Paradis a bai
caba foidia 18 Augustus cerca e catiboenan rebelde pa bus-
ca di trece nan na raetnoria.
(2). Asina Van Westerholt ta conta den su informe ma
ta paree koe 6 tin herA, como distancia tabata mucho*
grandi pa el regresa asina liger. E pastoor mes no ta bisa
den su informe tampoco nada di es promesa....”
|
|
| 4 |
 |
“...86 -
ni despues, pa puntra e sacerdotemotiboe di su bi-
nimentoe. Despues koe naa a tend, nan a hib
na cas grandi dje coenucoe, camina el a haja
hopi neger arma i no arm, tarabe Toela, koe
SU companjeronan tabata jatna ,,kaptein. Hopi
catiboe, curioso pa sabi kiko es pastoor a bin
had, a rondon. Pastoor Schinck a doena in-
forme di su mision i a prirainti nan porJon, na
nomber di Gobernador i di Conseho, si nan bolbe
bai trankilo na nan coenucoe pa cohe nan trabao.
Palabranan conmovedorparcea haci unimpresion
grandi riba nan : ,,como un prueba di grati-
tud, uu dje negernan, koe a mira koe pistoor
su doosji di snuif tabata basji, a bacia loke
e tabatin den su doosji deu doosji di pastoor.
(1). Es ora ai Toela a toema palabra. ,,Nan
a maltrata nos muchoe tantoe, el did, ,,nos
no ta busca pa haci ningun hende maloe i ta
desea nos ta desea nos libertad sol. Negernan
Frances a haja nan libertad, Francia a vence
Holanda, pues aki nos mester ta liber tambe .
Pastoor a moenstra Toela, koe Autoridad...”
|
|
| 5 |
 |
“...punta i a larga descarga algun tiroe
riba e lamantadornan, koe a hui pronto na toer
banda despues di un resistencia corticoe, koe a
costa bida di Sr. Pieter Beek Brugman i e mu-
lato liber | Martin Sintjago. Muchoe neger a
moeri den es combate i un gran cantidad di
herido a cai preso; esnan, koe nan a cohe coe
arma na man, tabata fusila inmediatamente.
E otro lamantadornan a hui pa un camiua,
koe Van Westerholt no tabata sabi di dj, nan
a pasa den mondi i den troncon i na altura-
nan, koe casi hende no por subi i oenda ca-
baljeria no por a poersigi nan i nan a bai
Banda bao....”
|
|
| 6 |
 |
“...had, lo mester a hiba raaisji i bestia-
nan na Punda, ma cuater dia despues el a ha-
ja uobo, koe nan lo no manda ningun barcoe,
asina koe no tabatin di si^i spera. Pesai el a
kibra su campamento coe idea pa coeri coe ne-
gernan for di ceroe St. Christoffel (1) i otro
ceritoenan ai banda, camina nan a traha trin-
chera i foi oenda nan tabata corre e otro
coenucoenan aieerca, kima cas i kibra toer ma-
gazina i coer, di bestia, pa hiba toer loke nan
cohe na nan campamento.
Pa motiboe di distancia grandi, koe ta sepa-
ra diferente coenucoe di banda bao foi otro, for-
za di Van Westerholt tabata muchoe poco pa
stop es ladronicianan; siruacion politica tabata
di tal manera, koe enemigoenan stranjero por a
ataca Punda, koe tabata toer priva di troepa
(2); si no a suprimi e lamantamentoe di neger-
nan liger, tabata coeri risco, koe negernan di
(1) Segun lista oflcial es eeroe ai, di mas altoe di hen-
ter isla, tin mas of menos 1200 pia altoe.
(2) Ademas nan a manda majoor temporal di guarni-
cion...”
|
|
| 7 |
 |
“...toer maisii, koe tabatin den
algun magazina rondo di ceroe di San Chris-
toffel; pa manda Punda toer bestia, koe nan
por cohe; i pa tira cadaver den poz, pa nan no
por bebe su awa raas. Esai a socede. Donjo-
nan di coenucoe Spencer, A. George i L. G.
Meijer (Rekw. 1796) a hacie di nan mes caba.
Entretanto Van Westerholt a mira rnasjar
bon, koe por a costa masjar trabao pa saca e
negernan for di nan posicion fuerte; pesai el a
busca coe negociacion promer, loke podiser
lo costa mnchoe bida di hende, si haci vio-
lencia coe arma., El a manda diferente carta
1 respond! pa e negernan i el tabatin un en-
trebista personal mes coe algun dje lamanta-
dornan, ma ora esakinan tabata tende, koe,
pa haja es pordon, nan mester a bolbe bai
na nan coenucoe pa cohe nan trabao atro-
be, nan a nenga obstinadamente di so-
mete nan i tabata desea pa el declara nan li-
[1] Foi dia 19 di Ausrustus patruli fuerte, tantoe di
Bur^ernan como di cuerpo di mulatonan liber a haci ron-
da di dia i anochi den Punda...”
|
|
| 8 |
 |
“...sin
otro forma di proceso, na Ingar oenda sa haci
ehecucion; mare na un cruz, lo nan kibr su we-
soenan di abao pa riba, caba kima su cara
i kita SU cabez afor, despues pone e cabez
riba paloe di horca;
2. despues koe Bastiaan, coe bijnaam di
Carpata, a mira es ehecucion, lo el sufri e mes
casLigoe.
3. ,,lo nan cologa cabeznan di Toela i Bas-
tiaan riba dos paloe riba Rif, pa toer hende
por mira nan;
4. lo nan lastra Pen'ro IFacau na pia rondo di
horca, despues mare na un paloe i kap su
mannan afor; caba masjiea su cabez coe un
moker di heroe;
5. tira na awa toer e mortonan coe algun
peso mar, na nan.
(1) Ma hende mester ta prudente pa doena balor his-
trico na declaracioii di es negernan, como no por determina
exactamente loke nan a confesa, forza bao di castigoe di
tormenboe....”
|
|
| 9 |
 |
“...sin
otro forma di proceso, na Ingar oenda sa haci
ehecucion; mare na un cruz, lo nan kibr su we-
soenan di abao pa riba, caba kima su cara
i kita SU cabez afor, despues pone e cabez
riba paloe di horca;
2. despues koe Bastiaan, coe bijnaam di
Carpata, a mira es ehecucion, lo el sufri e mes
castigoe.
3. ,,lo nan cologa cabeznan di Toela i Bas-
tiaan riba dos paloe riba Rif, pa toer hende
por mira nan;
4. lo nanlastra Pedro lEacan na pia rondo di
horca, despues mare na un paloe i kap su
ma-nnan afor; caba masjica su cabez coe un
moker di heroe;
5. tira na awa toer e mortonan coe algun
peso mara na nan.
(1) Ma hende mester ta prudente pa doena balor his-
trico na declaraciou di es negernan, corao no por deterraina
exactaraente loke nan a confesa, forza bao di castigoe di
tonnen toe....”
|
|
| 10 |
 |
“...- 104 -
un resolucion, koe ninguQ hende no tabatiii
nada contra.
*
* *
Ainda a resta mi pa bisa, koe Conseho no
a loebida di recompensa .esnan, koe tabatin
uu parti activo pa sofoca es lainantaraentoe.
Di proiner Van Westerholt. Den un carta,
koe Conseho a skirbi, Conseho ta recouoce,
,,koe na su balenteria i bon disposicion sol
mester ta atribui, koe es desgraciado laman-
mentoe a stop asina liger i koe e lamanta-
dornan a somete nan asina corapletamente. Lue-
go Conseho ,,a gradici Van Westerholt na ma-
nera di mas solem pa su conducta, pa loke
Conseho tabata sumamente satisfecho. Con-
seho a suplik, ,,pa acepta como un prueba di
aprobacion i reconocimiento un spada coe ca-
bez di oro, koe Conseho tabata regale (1).
Van Westerholt mes a haia masjar judan-
*a di Sr. Mr. C. Spencer, e\& declara: ,,koe,^ape-
sar koe nuuca el tabatin amistad coe Sr. Spen-
cer, al contrario el tabatin algo contra dj
sin Spencer ni el, ni Heshushis por a haci al-
go pa descubri e negernan culpabel,_ i tambe...”
|
|
| 11 |
 |
“...juda mantenle.
E bon matroosnan di Heshusius, koe a
comporta nan asina bon, a haja un surna di
fl. 2269,85 pa danjo i perhuicio di nan bistir,
koe a sufri hopi na biaha di Banda bao.
Marcus Anthony, luitenant di.uegernan li-
ber, a haja un ,,carinjo di 100 florin i liber
di toer sirbisji personal den cuerpo di neger-
nan, mientra Conseho a doen permision tambe,
pa na caso di alarma el bai cerca troepanan
regular riba bateria i procd aja, es tempoe
ai un honor particular pa un neger, mulato
oi hende di color.
if...”
|
|