1 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00009thm.jpg) |
“...di trahadornan na Newport durante e hopi aanan ku el a traha ku nan.
Nos a purba tradus e proverbionan Papiamentu literalmente na Hulandes. Esaki no solamente tin e bentaha di presishon, ma tambe e ta duna nan un efekto poetiko. Salta kacho, salta su rabu (Spring over de hond, spring over de staart). Basta tra-bou, aunke ku e lesad no tin mester di nota esaki.
Ku un esfuerso el a bira un trabou agradabel. Iemand die een ei op eet, weet niet wat de kip heeft doorstaan. (Komed di un webu no sa, kiko e galia a pasa). I esei ta masha bon tambe. Mi a klasifik e proverbionan segun ekspreshonnan Antiano: religion, animal, awa, kuminda, relashon humano, plaka i ekspre-shon. Na varia mi a laga loga habri pa otro klasifishonnan. Ademas di e nifikashon, tras di e proverbionan ta sinta e kultu-ra di e lug. E kultura komun. Un proverbio no ta surgi riba un tereno eksepshonal, pero for di kosnan di bida ku ta pasa ku frekuensia rond di bo. Wie de tambu danst moet zijn kont bewegen. De kont moet zich...”
|
|
2 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00042thm.jpg) |
“...un otro.
KACH KU TA GRITA, NO SA MORDE:
Honden die blaffen, bijten niet.
Blaffende honden bijten niet.
Ora un hende yega na kas di un otro hende i e kachnan ku-minsa grita, e ta sa ku e kachnan aki no sa morde. Awor e pregunta ta: Esun ku a yega na e kas sa awor ku e kachnan aki no ta morde, pasobra nan ta grita, pero e kachnan mes sabi e proverbio aki ku pasobra nan ta grita, nan no ta morde.
E proverbio aki por wrdu us pa hende. Hopi bes bo ta haa un mucha hmber ku yen di formalidat ta broma kiko e por hasi f sa hasi, ma ora e okashon pa mustra su balenteria yega e ta hala atras f bai skonde i laga un otro salba e situashon.
YU KUIDA BO KURPA, KAIMAN TA NA BOKA DI RIU:
Kind pas op, want de kaaiman ligt in de riviermond.
Meisjes opgepast, er liggen kapers op de kust.
Un konsehu ku mamanan ta duna nan yu muh ora nan bira grandi, pa tene kuenta ku yonkumannan, pasobra desgrasia ta tras di porta.
E TA DRUMI WARDA BO MANERA KAIMAN NA BOKA DI RIU:
Hij ligt in de riviermond en loert op jou.
40...”
|
|
3 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00044thm.jpg) |
“...maatschappij tabatin kaminda pa su trahador-nan biba durante ku nan tabata traha na Nieuwpoort, semper nan tabata pone e trahadornan den un kampamentu, kaminda kada nashonalidat tabata biba huntu pa evita trbel. Asina bo por a haa kampamentu pa yu di Krsou, pa Arubiano, pa Bo-nariano i Ingles. E Inglesnan tambe tabata separ bou di e Islanan di nan origen.
E NO TA NI KARNI NI PISKA:
Het is vlees noch vis.
E no ta ni un kos ni otro.
KOLEBRA A LEMBE BO:
Een slang heeft je gelikt.
Bo no tin suerte, kiko ku bo hasi ta sali malu.
Tin hende ta kere den sorto di kosnan asina. Mi konose un hende ku ora e bai piska, i prome kos ku e kohe ta un kolebra, me-sora e ta warda su kosnan di piska, stp di piska pa e anochi ei i bai su kas.
42...”
|
|
4 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00055thm.jpg) |
“...E tabata kana bai bini bon nervioso sin sa kiko e mester hasi.
MAS BAL UN PARA DEN MAN, KU SHEN DEN MONDI:
Beter een vogel in de hand, dan honderd in het bos.
Beter een vogel in de hand, dan tien in de lucht.
Mih algu ku bo tin sigur di e, ku hopi ku ta keda na promesa
ORA BO TA BOU DI PALU, BO MESTER WANTA KAKA DI PARA:
Wanneer je onder een boom staat, moetje de uitwerpselen der vogels opvangen.
Ora bo ta depende di hende, bo mester hasi manera nan ta haa ta bon.
Si bo ta traha pa un hende, bo mester por soport kaprichonan di bo bas. Loke bo bas hasi f bisa ta bon, pasobra abo mes no tin nada di papia.
Ingles nan di: The boss may not always be right, but he is always the boss.
MI NO SA TA KI PATU A BRUI E:
Ik weet niet welke eend hem gebroed heeft.
Ik weet niet waar hij vandaan komt noch wie hij is.
Nan ta usa e ekspreshon aki pa insult un hende ku nan no sa nada di su desendensha. Tambe nan ta usa e ekspreshon aki ora straeronan ku bini for di otro tera haa hopi akohida serka yunan di...”
|
|
5 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00077thm.jpg) |
“...heeft veel geld.
E tin hopi plaka. E ta djdj den plaka.
BULA RIBA, KAI ABOU:
Spring hoog en spring laag.
Je kunt doen watje wilt, maar gedane zaken nemen geen keer.
Bo por hasi loke bo ke, ma loke ta echu no por bira berd mas. Je kunt hoog of laag springen, maar er valt niets meer aan te doen. Bo por bula ariba kai abou, ma nada mas no por kambia e asuntu. Antianonan ta usa e frase mes kortiku ku Hulandesnan. Un kantika di tempu mi tabata mucha:
Bula riba, kai abou Ranka un drachi di bo kabei Hasi kiko ku bo ke Ta asina mes, ta asina mes.
PIKI PUNTA:
Punten pikken. Feestjes aflopen.
Ta un kustumber ku Katlikonan di Krsou ta selebr fiesta di Santa Komunion riba diferente dia den siman. Kada parokia ta haa un otro dia, di manera ku kada misa ta haa su dia. Djaleu bo por mira e kasnan ku ta di fiesta, no solamente pasobra nan ta bunita dorna i porta i bentananan ta hanchu habri i krtina-nan ta bula, ma tambe tin un bandera Hulandes ta bula na un palu dilanti di e kas di fiesta. Mayoria di bisianan...”
|
|
6 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00083thm.jpg) |
“...Kos di boka dushi = Kos dushi f kos di snup. Lekkernijen of snoepgoed.
MAL MAN:
Slechte handen.
E tin mal man = Hij heeft slechte handen. Tur loke e kumins ta frakas. E ta frakas den tur kos.
E tin mal man pa mata. Ook met planten is hij een mislukkeling. Kiko ku e planta no ta sali ni pega, tur ta muri.
KONTRA MAN:
De eerste zijn die bij iemand op een dag iets koopt.
E muhnan ku ta bende kos riba kaya, ora nan mira un hende ku nan konos ta bini, semper ta bisa: Bin kontra mi man. De vrouwen die vroeger hun waar langs de straten ventten hadden de gewoonte om, als zij iemand die zij kenden zien aankomen, om deze toe te roepen: bin kontra mi man wat betekent, je bent de eerste die vandaag wat bij mij koopt.
Tambe ora un tienda f pakus habri nan porta mainta, e prom hende ku a bin kumpra kos ta e hende ku a kontra man ku e doo. Nos man no sa kontra tin henteramente un otro nifikas-hon. Onze handen ontmoeten elkaar nooit heeft een heel andere betekenis en betekent: zij krijgt nooit wat van...”
|
|
7 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00099thm.jpg) |
“...SI DIABEL TIN RASON, DUNA E SU RASON:
A Is de duivel gelijk heeft, moetje het hem geven.
Berdat ta berdat. Maske bo tin ku bai kontra di bo mes, esun ku ta mas sabi f ku mas poder ta sali gan. Si mi a papia berdat, e lo no a haa kastigu.
E TA BENDE SU ALMA KU DIABEL:
Hij verkoopt zijn ziel aan de duivel.
Un ku pa plaka ta hasi kalke kos, ta bende su alma ku diabel. No ta import e kiko e mester hasi f kiko nan pensa di e, basta e por saka plaka for di un kos.
DIABEL TA BATI SU KAS KU PALU DI FUNCHI:
De duivel slaat zijn vrouw, met de palu di funchi.
Palu di funchi ta permanes den kushina di tur Antiano i nan ta usa e eksklusivamente pa hala funchi. Nan ta traha palu di funchi ku un palu di mondi ku no tin f ku ta laga un smak malu f marga atras. E proverbio aki ta nifika ku solo ta af mientras awaseru ta kai. Awaseru ta kai i solo ta sali na mesun tempu. Aki na Krsou e kos aki ta pasa ku frekuensia. Probablemente e bientu fuerte ku ta supla na Krsou ta pusha e nubianan di awa prome ku e...”
|
|
8 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00103thm.jpg) |
“...ta rekuerdo so a sobra. Aki e posishon suak di hendenan bieu ta bini dilanti.
GORDO PA MI, FLAKU PA ABO:
Het vette gedeelte is voor mij, de rest voor de anderen.
Alles voor mij, weinig of niets voor anderen over hebben.
Tur kos bon ta pa ami, loke sobra f loke mi no ke ta pa otro. Igoismo na altu gradu.
TUR KUMINDA TA DI KOME, PERO TUR PALABRA NO TA DI PAPIA:
Alle voedsel kan je eten, maar alle woorden mogen niet gesproken worden.
Alles mag je eten, maar op je woorden moetje letten.
Bo por hasi kiko ku bo ta haa ta bon, ma paga tinu riba loke bo ta papia pa bo no pega barku.
101...”
|
|
9 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00105thm.jpg) |
“...SPI PUR TA SALI SALU:
Snel gekookte soep wordt te zout: Haastige spoed is zelden goed.
Kiko ku bo hasi pur ta sali malu.
ORA DUSHI DI BANANA (F DUSHI DI TAMAREIN) TA PIDI SUKU, TA SUKU MESTER DUNA E:
Als brij van bananen of brij van tamarinde om suiker vraagt, moet men er meer suiker bij doen.
Ora nan ta prepar Banana brei mester di masha suku pasobra e ta masha zut, en kambio dushi di tamarein ta masha sr i mester di hopi suku pa hasi e zut. De la manera pa prepar tur dos tin mester di hopi suku. Ami no ta kere ku Hulandesnan ta gusta ni un di dos.
Awor si un seorita bieu haa un kasamentu, pa bon ku kos ta pa e, e lo hasi tur su posibel pa e no perd e chns aki. Tur kon-seho ku su amiga i famianan duna e, no ta sirbi pasobra su gana di kasa ta asina grandi, ku e lo no laga e chns bai forbei. Kon e resultado di e kasamentu lo ta pa e no ta import na e momen-tu. Tin di e kasamentunan aki ta bai masha bon, ma hopi biaha nan ta frakas tambe. Ma ora tamarein ta pidi suku, ta suku mester duna...”
|
|
10 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00112thm.jpg) |
“...pa hala karga.
Pakiko ta pishi di yewa ta danki di mundu, mi no sa. Talbes ku pishi di yewa ta mas sterki ku pishi di kabai. Ma tin mas okashon ku Antianonan ta usa e parti femenino den nan ekspreshon; Un Hulandes ta yama un hende un klootzak na Papiamentu nan ta yama e koo (kut).
KUMPRA MI PA LOKO, PA BO PERDE BO PLAKA:
Als je me voor gek koopt, dan verlies je je geld.
Als je me voor gek houdt, dan ben je helemaal verkeerd.
Si bo ta pensa, ku bo ta laga mi hasi tur loke mi ke pasobra mi no sa kiko mi ta hasi, bo por sali ga. Hopi bes un hende ta pasa pa bobo, pa e saka ganashi for di loke e ta hasi.
SI BO RABI, MORDE BO RABU:
Als je boos wordt, bijt in je staart.
Na Hulandes nan ta bisa: Ben je boos, pluk een roos.
Si bo rabia, kohe un rosa.
PLAMA PAA i HAA DEN PAA:
Hard weglopen en in moeilijkheden verkeren.
El a plama paa bai ta nifika Hij (zij) is hard weggelopen. Hij (zij) is er gauw vandoor gegaan. Mientras ku El a haa e den paa ta nifika Hij (zij) is in de knoop komen te zitten. Maske...”
|
|
11 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00116thm.jpg) |
“...Ze mi kolowawa, mi kolowaz,
Ai ze mi kolowawa, mi kolowaz,
Shon grandi a bai na biu,
Ma el a bolbe na kanoa,
Ai ze mi kolowama, mi kolowaz.
Ora mi a puntra nan kiko tur e kosnan aki ke men, nan a duna mi e splikashon ku mi a duna e proverbio mas ariba. E otro palabranan nunka mi no a haa sa.
EL A KEDA MANERA TA MARKA A DAL E:
Hij stond als door een oude stadspoort geslagen.
Hij stond perplex.
Di unda e proverbio aki ta bini no ta evidente.
Den tempu pas Willemstad tabatin un porta (stadspoort) nt dilanti di e pakus di Penha & Zonen. Tempu nan a tira e batrei abou naturalmente e Stadspoort tambe a desparse. Te ainda tin un porta chikitu, porta di Sort, banda di warda di polis na Wil-helminaplein ma si nan ta sera e tur anochi mi no sa.
HERA MICHI, KOME MM:
Michi gemist, maar Mm geraakt.
Zijn doel heeft hij gemist, maar hij heeft toch iets anders er voor gekregen.
Loke el a bai buska el a perde, pero el a haa un otro kos na su lug.
LEI PAUN, LEIPA TUR:
Wet voor een, wet voor allen.
Gelijke...”
|
|
12 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00121thm.jpg) |
“...KANI MI PA MI KANI BO:
Die goed doet, goed ontmoet.
Kiko e palabra kani ta nifika, mi no sa. Loke mi ta saka for di e proverbio aki ta: Esun ku duna algu, por spera algu. Yuda mi pa mi yuda bo. Esun ku hasi bon, por spera bon. Esun ku hasi bon, bon ta pa e, tin un otro nifikashon.
PAPIAD DI BERDAT NO TA HAA STUL PA SINTA:
De spreker van de waarheid krijgt geen stoel om te zitten.
Iemand die de waarheid spreekt is niet welkom.
Esun ku ta papia berdat no ta bonbini. Al kontrali, nan ke pa e bai ei fo mas pronto posibel, pasobra berdat ta pika lenga. Berdat ta duru pa tende.
ESUN KU HUNGA KU KANDELA, TA KIMA SU DEDE:
Hij die met vuur speelt, brandt zijn vingers.
Si bo papia f hasi un kos ku no ta permit, bo ta haa bo den hopi trbel of bo ta pega un barku, ku por kous bo hopi kibra-mentu di kabes.
SALI FOR DI PANCHI KAI DEN KANDELA:
Van de pan in het vuur vallen.
Di malu en peor. Na Hulandes tin dos ekspreshon ku ta nifika meskos.
Van de regen in de drop en Van de wal in de sloot.
Tur dos ta...”
|
|
13 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00123thm.jpg) |
“...ta yega. Tin mas dia den aa ku tin siman, ke men: Awe bo a hasi mi malu, mi no ta hasi nada pero e kos no a kaba awe un otro dia lo mi haa bo i saka mi sla.
E proverbio aki ta otro for di Kada kochino tin su sabado pasobra aki ta suerte ta konta, mientras ku tin mas dia den aa ku siman, ta riba un dia i kon bo ta hasi e, bo ta warda ora bo chns pa turna vingansa yega. E resultado ta kasi meskos.
MI NO TIN KUENTA DI DUNA BO:
Ik heb geen rekenschap af te leggen van wat ik doe.
Ta for di bo kuenta kiko mi ke hasi. Esei ta mi asuntu.
LAGA MI BIBA MI BIDA:
Laat mij mijn leven uitleven.
Mi no ta mishi den bo asuntu, no mishi ku di mi. Mi ta hasi manera mi ta haa ta bon i abo ta hasi manera bo ta haa ta bon; ni un di dos tin kuenta di duna otro i nos ta keda mes bon amigu.
TON PLATON TA HUNGA SU WEGA, KADA UN TA HUNGA DI NAN:
Ton Platon speelt zijn spel, iedereen speelt het zijne.
Kada ken ta hasi un kos na nan manera. Ami ta hasi e asina, un otro ta hasi e asana. Kada ken tin su manera di hasi...”
|
|
14 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00125thm.jpg) |
“...ta yega. Tin mas dia den aa ku tin siman, ke men: Awe bo a hasi mi malu, mi no ta hasi nada pero e kos no a kaba awe un otro dia lo mi haa bo i saka mi sla.
E proverbio aki ta otro for di Kada kochino tin su sabado pasobra aki ta suerte ta konta, mientras ku tin mas dia den aa ku siman, ta riba un dia i kon bo ta hasi e, bo ta warda ora bo chns pa tuma vingansa yega. E resultado ta kasi meskos.
MI NO TIN KUENTA DI DUNA BO:
Ik heb geen rekenschap af te leggen van wat ik doe.
Ta for di bo kuenta kiko mi ke hasi. Esei ta mi asuntu.
LAGA MI BIBA MI BIDA:
Laat mij mijn leven uitleven.
Mi no ta mishi den bo asuntu, no mishi ku di mi. Mi ta hasi manera mi ta haa ta bon i abo ta hasi manera bo ta haa ta bon; ni un di dos tin kuenta di duna otro i nos ta keda mes bon amigu.
TON PLATON TA HUNGA SU WEGA, KADA UN TA HUNGA DI NAN:
Ton Platon speelt zijn spel, iedereen speelt het zijne.
Kada ken ta hasi un kos na nan manera. Ami ta hasi e asina, un otro ta hasi e asana. Kada ken tin su manera di hasi...”
|
|
15 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00132thm.jpg) |
“...het verder vertellen.
Mucha chikitu por skucha kombersashon di hende grandi i konta loke nan a tende despues. Di moda, ku sin ku nan por yuda nan a saka un sekretu di famia na kaya.
ROSEA DI UN MAMA TA DESGRACIA DI UN MAL YU:
Adem van de moeder is het ongeluk van een slecht kind.
E prom aanan den un mucha su bida, ta e aanan ku ta forma su karakter. Tur ora e mama su rosea ta riba e yu. De moeder is bezorgd voor haar kind en wat van hem terecht zal komen. E mama ta preokupa pa futuru di su yu i kiko lo bira di e.
E YU KU NO TENDE DI SU MAMA, ATA E DEN BOKA DI KOLEBRA:
Een kind dat niet naar haar moeder luistert, belandt in de bek van een slang.
Un hende ku no ke tende, ta kore peliger di haa e den hopi difikultat grandi. Kompara e ku: Wie niet luisteren wil, moet voelen. Esun ku no ke tende, mester sinti.
E TABATA PARA MANERA UN YU SIN MAMA
Hij stond daar als een kind zonder moeder.
Aki na Krsou nan ta konsider un yu sin mama pa ta un mucha tristu sin hende pa konsola e. Tur hende tin duele...”
|
|
16 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00135thm.jpg) |
“...MIRA:
Zoals hij geleefd heeft, zo is hij gestorven.
Un hende ku a hiba un bida soseg i ketu i a muri soseg i kal-mu. f un hende ku semper tabatin hopi hende rond di e i ku gusta hopi buya i dia el a muri tabatin hopi hende rnt di dje na e momentu ei: Na tur dos okashon bo por usa e proverbio: Manera el a biba, asina el a muri. Si un hende hiba un bida di bn-bshi, e ta muri tambe den bnbshi.
KAMPAA A GULI LENGA:
De strot heeft de tong ingeslikt.
E no tabata tribi papia un palabra. E no tabata sa kiko bisa. Hij stond met een mond vol tanden. E tabata para ku un boka yen di djente.
131...”
|
|
17 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00140thm.jpg) |
“...tabata kohe un kara abou. (Er heeft op Curaao nooit een koning gewoond; echter kwam het woord Shon Arei herhaaldelijk voor in de Nanzi (wijze spin) verhalen, waarin Shon Arei meerdere malen door de wijze spin werd gefopt.
KADA KACH TA LEMBE SU MES WEBU:
Elke hond likt zijn eigen klootjes.
E berdadero nifikashon di e proverbio aki mi no por a haa. Un kos masha grasioso ta, ku ami (Shon We) a tende e pa di prom biaha na Hulanda di un otro yu di Krsou ku tabata biba aya, ku tampoko no tabata sabi kiko e ta nifik.
Nergens kon ik de ware betekenis achterhalen. Een aardigheid hier omtrent is, is dat ik (Shon We) dit spreekwoord voor het eerst in Holland van een andere Antilliaan heb gehoord, maar die kon me ook de ware betekenis niet geven.
Ami ta kere ku e proverbio aki ta nifik, ku kada hende mes mester drecha nan trabounan menos agradabel f buska moda di sali for di nan mes problema. Ik vermoed dat hiermee bedoeld wordt dat iedereen zijn eigen karweitjes of problemen zelf moet klaren f dat...”
|
|
18 |
![](https://dcdp.uoc.cw/content/AA/00/00/00/71/00001/AA00000071_00001_00151thm.jpg) |
“...iemand prijzen.
Vroeger betekent droga een laag en schunnig iemand. Een schijt. Het had een heel andere betekenis dan tegenwoordig. Toen kenden de gewone mensen het woordje drug niet. Het werd gebruikt door mensen die nooit veel promotie hadden gemaakt en met spijt zagen hoe anderen gepromoveerd werden.
Prom nan ay droga tabata nifik kaka i ora bo yama un hende droga bo ke men e ta un persona baho i sin karakter.
E palabra droga djawor no tabata konosi pa hendenan di antes i te ora nan tabata sa kiko droga (drug) ta nan lo no tabatin pla-ka pa kumpra e tampoko. Tur hende tabata desente i lo no a drenta den nan kabes pa kumpra i usa sorto di porkarianan asina.
Hendenan ku no tabata haa promoshon kaminda nan tabata traha tabata usa e ekspreshon alsa droga kontra di e trahadornan ku a bini despues di nan i ku si a haa promoshon i a pasa bai laga nan.
BO PAKUS TA HABR:
Je winkel is open. Je gulp is open.
Bo kil di karson ta habr. Bo ta duna un amigu di bo di konos ku el a lubida di sera su kil...”
|
|